Karadeniz fındığı son yıllarda kahverengi kokarca ile savaşım ederken şimdi bir başka istilacı tür tekrardan gündemde. Halk içinde görüntüsü ve verdiği ağır zarar sebebiyle “Drakula böceği” olarak anılan Turunçgil Uzun Antenli Böceği, doğrusu Anoplophora chinensis, bilhassa Trabzon’daki fındık alanlarında senelerdir yürütülen mücadeleye karşın varlığını sürdürüyor.Doğu Asya kökenli zararı olan; Çin, Japonya ve Kore başta olmak suretiyle fazlaca geniş bir coğrafyada ağaçların en tehlikeli zararlıları içinde gösterilirken, söz mevzusu tür Tükiye’de ilk kez 2014 senesinde İstanbul Şile’deki bir fidanlıkta tespit edildi. Sonraki yıllarda meydana getirilen taramalarda zararlının değişik bölgelere taşındığı ortaya çıktı. EPPO kayıtlarına gore böcek Karadeniz’de ilk olarak 2014 senesinde Bartın’daki bir fidanlıkta, 2016 senesinde ise Trabzon’un Maçka ilçesindeki başka bir fidanlıkta görüldü.
Zararlının yaşam döngüsü çoğunlukla bir yıl sürse de bazı koşullarda iki yıla kadar uzayabiliyor.
FINDIK BAHÇELERİNE SIÇRADI
Aslolan alarm ise zararlının fidanlıkların dışına çıkarak üretim alanlarına ulaşmasıyla başladı. Maçka’daki ilk tespitin peşinden 2017 senesinde çevredeki fındık bahçelerinde de böcek görüldü. Bir yıl sonrasında Esiroğlu, Öğütlü, Bahçekaya, Günay ve Alaçam çevresinde meydana getirilen kontrollerde zararlının fındık alanlarına yayılmış olduğu belirlendi. EPPO verilerine gore 2021 yılına gelindiğinde Trabzon’daki bulaşık alan ortalama 409 hektara, doğrusu 4 bin 90 dekara ulaşmıştı. Zararlının hem bulaşık fidanların taşınması hem de organik yayılım kanalıyla çevreye dağıldığı değerlendiriliyor. Ziraat ve Orman Bakanlığı kayıtları ise tehdidin boyutunu daha net ortaya koyuyor. Trabzon’da 2018-2024 döneminde ortalama 4 bin 145 dekar alanda fındık bahçeleri sökülerek imha edilirken, aynı süreçte 822 üreticiye ortalama 29,9 milyon TL nebat karantinası tazminatı ödendi.
AĞACI İÇERİDEN YİYOR
Drakula böceğini öteki birçok ziraat zararlısından ayıran temel özellik, verdiği zararın ağacın haricinde değil büyük seviyede içinde gerçekleşmesi. Dişi böcekler yumurtalarını kök boğazına, yüzeye çıkan köklere ve gövdenin alt bölümlerine bırakırken, yumurtadan çıkan larvalar ağacın odun dokusuna girerek burada galeriler açıyor. Larvaların açmış olduğu kanallar zaman içinde ağacın su ve gıda taşıyan dokularını bozuyor. İlk aşamalarda dışarıdan tamamen sıhhatli görünen bir fındık ağacı zaman içinde gelişme geriliği göstermeye, dallarını kurutmaya ve güç kaybetmeye başlıyor. EPPO’nun biyoloji kayıtlarına gore erginler çoğu zaman mayıs ayından itibaren görülmeye başlıyor ve uygun iklim şartlarında sonbahara kadar etken kalabiliyor.
TEK HEDEFİ FINDIK DEĞİL
Zararlının yarattığı tehlikenin bir öteki sebebi de tek bir nebat türüne bağımlı olmaması. Ziraat ve Orman Müdürlüğü verilerine gore turunçgil uzun antenli böceği başta fındık olmak suretiyle elma, armut, mandalina ve portakalın beden ve köklerine zarar verebiliyor. Sıhhatli ağaçlara da saldırabilen tür, odun dokusunda gelişmesi sebebiyle savaşım edilmesi son aşama güç zararlılar içinde içeriyor. EPPO kayıtlarında Drakula denilen türün; Türkiye’de akçaağaç, at kestanesi, gürgen, fındık, dişbudak, çınar, kavak, gül, böğürtlen ve söğüt şeklinde fazlaca sayıda nebat üstünde tespit edilmiş olduğu belirtiliyor.
AĞAÇLAR SÖKÜLÜYOR
Mücadeleyi zorlaştıran en mühim noktalardan biri, larvaların gövdenin içinde yaşaması. Bu yüzden yalnızca yüzeysel ilaçlama daima kafi olmuyor. Türkiye’de turunçgil uzun antenli böceği karantinaya doğal olarak zararı olan organizmalar içinde bulunuyor. Bulaşık olduğu kesinleşen alanlarda yalnızca böceğin bulunmuş olduğu dal değil, lüzumlu durumlarda bitkiler kökleriyle beraber tamamen imha ediliyor. Ziraat ve Orman Bakanlığı’nın uygulamasında imha edilen fındık bahçelerinde belirli süre süresince zararlının konukçusu olan bitkilerin tekrardan dikilmesine de izin verilmiyor.
Sadece Drakula böceğinin yayılmasındaki tehlikeli sonuç unsurlardan biri bulaşık nebat materyalinin taşınması.
BİNLERCE DEKAR İLAÇLANDI
Resmi rakamlar bölgede senelerdir muhteşem ölçekte savaşım yürütüldüğünü gösteriyor. Trabzon’da 2018 senesinde 400 dekar, 2019’da 426 dekar, 2020’de 760 dekar, 2021’de 617 dekar, 2022’de 4 bin 742 dekar ve 2023’te 5 bin 371 dekar alanda kimyasal savaşım gerçekleştirildi. Böylece yalnızca bu dönem içinde toplam 12 bin 316 dekar alan ilaçlandı. Savaşım 2025’den bu yana devam devam ediyor. Sahaya 13 vasıta ve 40 personel çıkarılırken ortalama 6 bin 232 dekar alanın iki kez ilaçlanması planlandı. Müdürlüğün açıklamasında böcek direkt “fındık için büyük bir tehdit” olarak nitelendirildi. Öte taraftan EPPO’nun 17 Haziran 2026’da güncellediği dünya dağılım verilerine gore Anoplophora chinensis Türkiye’de halen mevcut.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
