Evi dans ettiren, Guggenheim Müzesi’ne imzasını atan ünlü mimar Frank Gehry hayatını kaybetti

featured
Google'da Abone Ol
0
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Kanadalı mimar Frank Gehry, 2017 senesinde kariyerini değiştirecek olan Bilbao şehriyle ilk karşılaşmasını şu şekilde anlatmıştı: “Guggenheim’dan fazlaca ilkin Bilbao’daydım. Sanırım 70’li yıllardı, Franco hala hayattaydı. Bir süre otomobille İspanya’yı gezdim, Ulusal Muhafızları hala hatırlıyorum. Guernica’ya gittim, oradaki bir yarışma için bazı fikirler sundum. İspanya’nın tüm evveliyatına takıntılıydım. Lorca okuyor, İspanya İç Savaşı’nı inceliyordum… Öyleki şeyler.”

Thomas Krens, prestijli fakat daha fazlaca karşı-kültürel bir ustalaşmış olan Gehry’nin, Guggenheim Müzesi’nin imkânsız projesini inşa etmesi için ısrar etti. Avrupa ve ABD Birleşik Devletleri kültüründe sonraki on yıl, bugün hatırlanmaması imkânsız olan o karşılaşmayla şekillendi.

İlk Seneler: Sanat Meydana getiren Mimar

Bundan 50 yıl ilkin, Gehry’nin Lorca okuyup Guernica’yı ziyaret etmiş olduğu o dönemde, adı mimarlık icra eden bir sanatçıydı. Gehry, 40’lı yıllarda Kaliforniya’ya gelen, Rus Yahudisi işçi sınıfından bir ailenin oğluydu. Los Angeles, onun benimsediği kent, sanat içerikli altın çağını yaşıyordu: Richard Serra, Edward Ruscha, David Hockney, Paul McCarthy, yeni Hollywood, beatnikler… Gehry bu manzaranın bir parçasıydı, adeta çalmış olduğu malzemelere katmış olduğu ifade değeriyle tanınan bir heykeltıraştı.

Sadece o dönemde onun malzemesi, Bilbao’nun lüks titanyumu değil, inşaat atıkları ve değersiz malzemelerdi. Metalik kumaşlar, oluklu saclar ve kontrplak, Gehry’nin mütevazı imzasıydı ve Kaliforniya, Santa Monica’daki evini (1977) sardığı dış kaplama bunlardan oluşuyordu.

Los Angeles’taki bu ev, zamanının en hayranlık duyulan ve en nefret edilen konutuydu. Gehry’nin komşuları, evlerinden dehşete düştükleri için ona hakaret etti, yakınma etti ve neredeyse fizyolojik saldırıda bulunacaklardı. Niçin mi?

Gehry ailesi ev arıyordu ve Frank’in eşi Berta, Santa Monica’nın tipik orta derslik banliyölerinden birinde geleneksel bir ev bulmuştu. Bir ihtilaf çıktı: Gehry daha sofistike ve bohem bir şeyi arzuluyordu, sanatçı arkadaşlarına yakışır bir yer; sadece aile ekonomisi buna elvermedi ve evi kabul etti. Peki, ne yapmalıydı? Onu Gehry’nin kendi hakkında fikriyle iyi mi bağdaştırmalıydı? Stratejisi, geleneksel yapıyı Gordon Matta Clark tarzında soymak ve etrafını ucuz malzemelerden yapılmış bir kulübeyle sarmalamaktan ibaretti. İki evin temasında, alışılmadık fakat sempatik, fazlaca performans odaklı bir ev yaşamı dünyaya geldi.

Santa Monica’daki evin biyografisi olan Una casa fuera de sí (Kendinden Uzak Bir Ev) adlı kitabın yazarı mimar Víctor Navarro şunları söyledi: “Gehry’ler orada yaşarken evi ziyaret eden hepimiz aynı şeyi anlatır; ağızlarının açık kaldığını, oraya girmenin bir dehşet evine girmek benzer biçimde bulunduğunu ve hem de her insanın ailesiyle yaşamayı hayal edebileceği fazlaca sıcak bir yer bulunduğunu söyler. Yirminci yüzyılın tüm manifesto evleri içinde, Gehry’ninki en keyifli ve minimum katı olanı, en rahat ve yaşanabilir olanıdır.”

Santa Monica evini takip eden on yıl, Gehry’nin çıkış süreci oldu. 80’li yıllarda, piyasa ekonomisine karşı en eleştirisiz zamanda, postmodern mimari ve Reagan’ın yeni muhafazakarlığı döneminde, Gehry dünyaya kırıklar, ıstıraplı formlar, endüstriyel dokular ve kaos imgeleriyle dolu bir görüntü sundu. Şaşırtıcı bir halde, dünya bu yansımayı sevmiş oldu ve Santa Monica’daki stüdyosunda birinci derslik projeler birikmeye başladı. Los Angeles’taki Dürbün Binası’ndan Prag’daki Dans Eden Ev’e kadar. 1989’da fazlaca erken bir Pritzker Ödülü geldi. Sadece Guggenheim projesinin başladığı 1991 senesinde Gehry, kuşku altında olan, ıstıraplı bir dahiydi.

Guggenheim Projesi: Bir Felaketten Kurtuluş

Guggenheim’ın çalışmalarını faks darbeleriyle Bilbao’dan Los Angeles’a yöneten Asturyalı mimar César Caicoya, 2017’de şu şekilde demişti: “Gehry’nin büyük bir prestiji vardı fakat fazlaca azca şey inşa etmişti. O zamana kadarki yaşamının en büyük projesi olan Walt Disney Konser Salonu’nun inşaatı durmuştu, zira yalnızca yapı aşamasında bütçe aşılmıştı.”

Paul Goldberger’in Building Art adlı Frank O. Gehry biyografisi o çileyi detaylıca söyledi. Walt’un dul eşi Lillian Disney, Los Angeles’ın merkezinde Arata Isozaki tarafınca inşa edilen Uygar Sanat Müzesi’ni tamamlayacak bir oditoryum fikrini desteklemişti. Emlakçı Frederik M. Nicholas, onu birinci derslik mimarlarla bir düşünce yarışması düzenlemeye teşvik etti. Böhm, Stirling, Hollein, Cobb, Piano ve Gehry çağrı edilenler arasındaydı. Kanadalı mimar ilk elemeyi Mart 1988’de geçti.

Sadece Lillian Disney’nin danışmanları derhal onun adaylığını sabote etmeye başladı: Nicholas, “Gehry’yi seçersek dünyanın alay mevzusu olacağız,” dedi. Başka bir danışman, Richard Koshalek, Gehry dışındaki herhangi bir mimarın iyi olacağını açıkça belirtti. Tehditler, ufak yolsuzluklar ve aşağılamalar yaşandı. Sadece 1989’da Pritzker Ödülü, Kanadalı mimarı seçti ve onun adaylığı yenilmez hale geldi.

Disney’deki inşaatta her şey ters gitti. Hatta zemin bile 17 Ocak 1994’te onlara karşı çıktı. O gün Kaliforniya, 6.7 büyüklüğünde bir depreme maruz kaldı. 72 şahıs öldü ve Walt Disney Konser Salonu askıya alındı. Paul Goldberger’in biyografisi, mimarın özgüveninin “yerle bir bulunduğunu” yazıyor.

Bilbao Dönüşümü

İşte tam o anda Guggenheim devreye girdi. 1991’de Guggenheim Vakfı’nın markasını taşıyan bir müzeye ev sahipliği yapmakla ilgilenen iki Avrupa şehrinden teklif vardı: Salzburg ve Bilbao. Salzburg’un şansı daha yüksekti, sadece Bilbao hesabı ödemeye daha istekliydi.

Vakfın başkanı Thomas Krens, tekliflerini görmek için Bask Bölgesi’ne gitti ve Gehry’den kendisine danışman olarak eşlik etmesini istedi. Ev sahipleri, Guggenheim Bilbao’nun yeri olarak Alhóndiga binasını (o zamanlar terk edilmiş modernist bir tecim binası) gösterdiler. Alhóndiga iyiydi, sadece ziyaretçiler kusurlarını gördüler. Gehry, 2017’de, “Basklara bunun yanlış bir bina bulunduğunu ben açıkladım. Onlar bunu anladılar ve derhal harekete geçtiler,” dedi.

Goldberger’e gore, Krens ve Gehry’nin Alhóndiga’yı elediği aynı gün, şimdiki Guggenheim’ın arazisine odaklandılar. Trápaga vadisindeki merkezi konumu ve görünürlüğü hoşlarına gitti. O gece, Hotel Ercilla López de Haro’da Gehry, o arazi için bazı notlar çizdi.

Bask Hükümeti de hızla hareket etti: Araziyi oluşturan parselleri (değişik sahiplere aitti) satın aldı ve bir yarışma düzenledi. Gehry, “Yarışma fikrini sevmedim zira müşteriye emek harcama ve ne istediklerini araştırma fırsatı vermiyordu. Bir yarışmada yalnız bir hayal gücü egzersizi sunabilirsiniz,” diye hatırlıyor. “Bu yüzden Krens’ten yarışmanın sınırı olan olmasını ve sürenin kısa olmasını istedim.”

Gehry’nin yanı sıra Isozaki ve Coop Himmelb(l)au da katıldı, her biri teklifleri için 75.000 dolar aldı. Üç hafta içinde sipariş geldi: Seçilen Gehry oldu.

Caicoya, “Neredeyse kentsel bir cenk ortamında çalışıyorduk,” diye söyledi. “İşsizlik %35’ti, terör vardı ve fazlaca büyük bir korku hakimdi. Proje popüler değildi, kimse iktisat bu kadar kara bir krizdeyken bu şekilde bir işe niçin girilmesi icap ettiğini anlamıyordu. Proje, PNV’nin Bask Hükümeti tarafınca desteklendiği için PSOE karşıydı. Gazeteler de karşıydı, gösterilen tüm bilgiler olumsuzdu. Taksiye binseniz, duyduğunuz tek şey anlaşılmazlık yorumlarıydı: ‘Paranızı boşa harcıyorsunuz’ diyorlardı.”

“Günbegün çalışıyorduk. Biz Bilbao’da temel atıyorduk ve aynı anda Gehry Los Angeles’ta yapıyı çiziyordu. Her beş haftada bir Los Angeles’tan insanoğlu gelip emek harcamaları görüyor ve kararlar alıyordu. 18.000 faks gönderip aldık. Ekip fazlaca gençti, bunu bilhassa istedik zira yozlaşmış insanoğlu istemiyorduk. Başlangıçta her şey olanaksız görünüyordu, fakat biz bunu kişisel bir sorun olarak ele aldık. Bugün bile, müteahhitler beni yemeğe çağırıp ne kadar gurur duyduğumuzu hatırlıyorlar. Haziran 1997’de Pritzker’in teslim töreni Guggenheim inşaat alanında yapılmış oldu. Bir tufan koptu fakat orada aslına bakarsanız kazandığımızı gördük. Müze artık yapılmıştı. Aniden bizlere karşı olan her şey lehimize döndü.”

Guggenheim örneği, Gehry’nin davasındaki sıradışı durumu gösteriyor: Sanattan gelen ve Atom Bombası ile soyut dışavurumculuğu takip eden sanatçıların pesimist diliyle çalışan bir mimar, meslektaşlarının hiçbirinin ulaşamayacağı popüler bir tesir yarattı ve mutlu bir yaşam projesiyle ölümsüzleşti: Bilbao’nun klostrofobisini çözen, fazlaca kalabalık bir müze.

Evi dans ettiren, Guggenheim Müzesi’ne imzasını atan ünlü mimar Frank Gehry hayatını kaybetti
Haber Bülteni
Bültenimize Katılın

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

Spam göndermiyoruz. İstediğiniz zaman abonelikten çıkabilirsiniz.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

KAI ile Sohbet Et

KAI ile Haber Hakkında Sohbet

Yapay zeka asistanı
Sohbet sistemi şu anda aktif değil. Lütfen daha sonra tekrar deneyin.
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com