Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun (EPDK) 31 Ekim’de almış olduğu kararla meskenlerde senelik elektrik tüketim limitinin 2026 itibarıyla 4 bin kilovatsaat olarak belirlenmesinin arkasından, gelecek yıl ortalama 2,5 milyon abonenin SKTT kapsamına girmesi umut ediliyor. Bu sayı, Türkiye’deki 43 milyon konut abonesinin ortalama yüzde 6’sına karşılık geliyor.
Elektrik piyasasında özgür tüketici statüsü, abonelere tedarikçisini seçme ve ikili antak kalma yapma hakkı tanıyor. Bu kapsamda tüketici, elektrik enerjisini piyasadaki herhangi bir tedarikçiden belirlenen koşullarla temin edebiliyor. Sadece özgür tüketici olmasına karşın ikili antak kalma yapmayan abonelerin elektriği, bulundukları bölgede görevli tedarik şirketi tarafınca SKTT kapsamında sağlanıyor.
SKTT, tüketim düzeyine nazaran iki değişik yapıda uygulanıyor. Senelik tüketimi son kaynak limitinin altında kalan aboneler ulusal tarifeden yararlanmaya devam ederken, limit üstündeki abonelere maliyetleri yansıtan dinamik bir tarife modeli uygulanıyor.
SERBEST TÜKETİCİ MEKANIZMASI GÜÇLENİYOR
Elektrik tedarik şirketleri, ikili antak kalma yaptıkları özgür tüketicilere değişik fiyat koşulları sunabiliyor.
Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği kapsamında hazırlanan fiyat karşılaştırma tabloları, abonelerin SKTT birim bedelleri ve perakende tarifeleri ile tedarikçilerin tekliflerini karşılaştırarak indirim oranlarını saydam şekilde görmesini sağlıyor.
Öte taraftan Enerji Piyasaları İşletme AŞ’nin (EPİAŞ) devreye almış olduğu dijital teklif-anlaşma platformunun ise piyasada şeffaflığı, rekabeti ve karşılaştırılabilirliği artırarak özgür tüketici mekanizmasını güçlendirmesi hedefleniyor.
Bu çerçevede, yüksek tüketimli ve SKTT’ye doğal olarak abonelerin, EPDK’nin yayımladığı tedarikçi sıralamasında yer edinen şirketlerle yeni sözleşmeler yaparak potansiyel indirimlerden faydalanabileceği değerlendiriliyor.
“TEDARİKÇİ SEÇME İMKANI MALİYET VE RİSK YÖNETİMİNDE NET AVANTAJ”
Mevzuya ilişkin değerlendirmede bulunan Minas Enerji ve Teknoloji Çözümleri AŞ Genel Müdürü ve Kurucu Ortağı Umut Kılıç, SKTT kapsamındaki abonelerin tedarikçi seçme imkanının çeşitli avantajlar sunduğunu belirterek, “Tedarikçi seçebilmek, bilhassa orta ve büyük ölçekli işletmeler için maliyet ve risk yönetimi açısından fazlaca net bir avantaj yaratıyor.” dedi.
Kılıç, senelik tüketimi düşük işletmelerde ise SKTT ile ikili anlaşmalar arasındaki farkın sınırı olan kaldığını sadece yüksek tüketimli endüstri ve ticarethanelerde doğru tasarlanmış bir sözleşmeyle SKTT’ye kıyasla fazlaca daha anlamlı tutum elde edilebildiğini vurgulayarak, “Buradaki aslolan mesele bu avantajdan yararlanabilecek birçok işletmenin bilincinde olmadan imzaladığı sözleşmelerle bağlı kalması yada ‘dağıtım size bakmaz’ söylemiyle özgür seçim yapmaktan çekinmesi.” değerlendirmesinde bulunmuş oldu.
TEDARİKÇİ DEĞİŞTİRME EĞİLİMİ HIZLANIYOR
EPİAŞ verilerine nazaran özgür tüketici hakkını kullanan abone sayısının yıl içinde süratli artış gösterdiğine işaret eden Kılıç, “Ocak ayında özgür tüketici hakkını kullanan 224 bin 650 abone varken, kasımda bu sayı 801 bin 270’e terfi etti. Aynı dönemde hakkı kullanmayanların sayısı 3,94 milyondan 3,55 milyona geriledi.” bilgisini paylaştı.
Kılıç, şirket olarak kendi portföylerinde de bilhassa organize endüstri bölgeleri, yüksek tüketimli ticarethaneler ve zincir mağazalarda SKTT bilgilendirmeleri sonrası teklif taleplerinde belirgin artış yaşandığını vurgulayarak, “İstatistikler ve sahadaki talep tedarikçi değişiklik yapma eğiliminin arttığını açıkça gösteriyor.” ifadesini kullandı.
Özgür tüketici hakkını kullananların artmasının rekabeti güçlendirdiğini özetleyen Kılıç, “Özgür tüketici mekanizması yavaş yavaş uyanıyor. Bu eğilim sürerse marjlar aşağı yönlü baskılanacak. Tedarikçiler yalnız fiyatla değil, saydam sözleşme ve hizmet kalitesiyle de rekabet etmek zorunda duracak. Bilgili alan kişi arttıkça ‘gizli saklı sözleşme’ ve ‘dağıtım tehdidi’ şeklinde uygulamalara alan kalmayacak.”
TEDARİKÇİ TERCİHİNDE SÖZLEŞME DETAYLARI EN AZ FİYAT KADAR KRİTİK
Kılıç, elektrik tedarikçisi tercihinde fiyat kadar sözleşme maddelerinin de belirleyici bulunduğunu belirterek, işletmelerin bilhassa tüketim taahhüdü ve hoşgörü bandı, erken fesih hükümleri, otomatik uzama maddeleri, fiyat uyarlama formülleri, güvence şartları ve ödeme vadeleri üstünde durması icap ettiğini söylemiş oldu.
Tüketim taahhüdü ve hoşgörü bandındaki minik bir ifade farkının yıl sonunda ciddi ek maliyet yaratabileceğinin altını çizen Kılıç, “İşletme taahhüdün altında ya da üstünde kaldığında cezanın iyi mi hesaplandığı fazlaca net tanımlı olmalı.” dedi.
Kılıç, erken fesih şartlarının da risk oluşturduğuna dikkati çekerek, gizli saklı yada aşırı ağır cezaların özgür tüketici mekanizmasını fiilen kilitleyebildiğini açıkladı.
Bunun yanı sıra, sözleşme bitiminde otomatik uzama olup olmadığı ve uzama öncesinde yazılı bildirim zorunluluğunun tanımlanmasının eleştiri olduğuna işaret eden Kılıç, bunun piyasada suiistimale en açık başlıklardan biri bulunduğunu söylemiş oldu.
Kılıç, fiyat uyarlama mekanizmasına ilişkin de uyarıda bulunarak, Piyasa Takas Fiyatı (PTF), Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması (YEKDEM) yada döviz kuru şeklinde endekslerin sözleşmede açıkça belirtilmesi icap ettiğini söyledi.
Kılıç, yalnız “PTF’ye endeksli” yazıp detay vermeyen sözleşmelerin ciddi yorum farklarına yol açtığını da söylemiş oldu.
Öte taraftan, güvence yapısının işletmelerin nakit akışı üstünde direkt etkili bulunduğunu aktaran Kılıç, güvence türü ve artırma–azaltma koşullarının saydam tanımlanmaması halinde işletmelerin gereksiz finansal yük altında kalabildiğini söylemiş oldu.
Kılıç, ödeme vadeleri ile gecikme ve temerrüt hükümlerinin de işletmeler için belirleyici olduğuna değinerek, “Vade yapısı işletmenin döngüsüyle uyumlu değilse ya da temerrüt süreci belirsiz bırakılmışsa, tedarikçi aleyhine fazlaca geniş bir hareket alanı doğuyor.” değerlendirmesinde bulunmuş oldu.
Fiyat değişimleri ve mevzuat güncellemeleri mevzusunda müşteriyi öncesinden uyaran, tüketim ve maliyetleri tertipli olarak raporlayan dijital sistemlerin işletmeler için standart beklenti haline geldiğini belirten Kılıç, tedarikçilerin yalnızca satmaca kesen bir yapıdan çıkıp karar alma süreçlerini kolaylaştıran veri sağlayıcısına dönüşmesi icap ettiğini de sözlerine ekledi.
YENİ MODEL 1 OCAK 2026’DA YÜRÜRLÜĞE GİRİYOR
Son kaynak limitleri 2018’den bu yana her yıl abone grupları bazında ayrı ayrı belirleniyor.
Konut abone grubu, 2018-2024 yıllarını içeren dönemde belirlenen yüksek limitler sonucunda düşük tüketimli son kaynak tüketicileri sayılmış ve ulusal tarifeden yararlanmaya devam etmişti.
Bu yıl, meskenlerde senelik 5 bin kilovatsaat limit uygulanırken, bu sınırın aşılması durumunda aboneler yüksek tüketimli son kaynak grubuna dahil edildi.
Gelecek yıl için ise limit senelik 4 bin kilovatsaat olarak belirlendi. Yeni modelin 1 Ocak 2026’da yürürlüğe girmesi planlanıyor.
