Akdeniz’in en büyük caretta caretta yuvalama alanlarından Antalya’nın Belek kumsalında, Ekolojik Araştırmalar Derneği (EKAD) tarafınca 32 senedir yürütülen deniz kaplumbağalarını koruma çalışmalarında, bilim dünyası açısından dikkat çekici bir gelişme yaşandı. Boğazkent kumsalında yumurtlamak için karaya çıkan erişkin bir caretta carettanın arka yüzgeçlerinden birinin bulunmadığı fark edildi. ‘DOA’ isminde olan kaplumbağanın, meydana getirilen baytar doktor muayenesi ve röntgen incelemesi sonucunda yüzgecini sonradan kaybetmediği, bu şekilde dünyaya geldiği belirlendi. DOA’ya uydu seyretme aleti takılarak denizdeki hareketlerinin ve göç davranışlarının bilimsel olarak takip edilmesine karar verildi.
BELEK’TEN LÜBNAN KIYILARINA ULAŞTI
DOA’ya, Belek’teki gezim tesislerinin desteğiyle sağlanan bir uydu seyretme aleti takıldı. 25 Temmuz’da denize bırakılan kaplumbağanın hareketleri takip edilmeye başlandı. Uydu haritasında DOA’nın, Kıbrıs’ın güneyinden Doğu Akdeniz’e yöneldiği ve Lübnan kıyılarına ulaşmış olduğu görüldü. Haritada son konumunun Belek’e kuş uçuşu uzaklığı, 541 kilometre olarak yayınlandı. Kaplumbağanın göç ve kışlama davranışları uydu verileri üstünden izlenmeye devam ediyor.
DÜNYADA BİLİNEN İLK VE TEK ÖRNEK
EKAD Yönetim Kurulu Üyesi, Ordu Üniversitesi’nden Prof. Dr. Onur Candan, DOA’nın dünyada bilimsel olarak kayıt altına alınmış benzer örneklerden değişik bulunduğunu belirterek, “Şu ana kadar literatürde amelik bir bireyle ilgili herhangi bir gösterim yok. Bildirilmiş bir rapor yok. Yuvalamaya çıkan ampute bireyler var. Fakat amelik kişi yok” dedi. Doğuştan uzuv gelişmemesi durumunun ‘ameli’ olarak tanımlandığını özetleyen Candan, DOA’nın bu özelliğe haiz olup, uydu seyretme cihazıyla takip edilen dünyada malum tek deniz kaplumbağası bulunduğunu söylemiş oldu. Candan, doğada başka amelik bireylerin de bulunma ihtimali olabileceğini sadece bunların bilimsel olarak raporlanmış örneklerinin bilinmediğini altını çizdi.
YUVASINI AÇAMADI, YUMURTALARINI YÜZEYE BIRAKTI
EKAD Başkanı Dr. Ali Fuat Canbolat ise DOA’yı ilk kez yuva açmaya çalışırken gördüklerini belirterek, “Bu hayvanın arka üyesi yok. Bu hayvanı yuva hayata geçirmeye çalışırken gördüm kumsalda. Kendi kendine bıraktım. Yuvayı açamıyordu. Şu sebeple iki arka üyesini kullanarak açıyor bu hayvanlar. Biri var, diğeri yok. Yumurtalar hazır ve döllenmiş, bekliyor. O hayvan yumurtlamaya çıkıyor, yuvayı açamıyor. 50 santim falan olması gerekiyor. Bu 10- 15 santim sadece açabiliyor. Ve yumurtalarını oraya bırakıp gidiyor” dedi. EKAD ekipleri, DOA’nın yüzeye yakın bıraktığı yumurtaları uygun derinlikte hazırladıkları yuvaya yerleştirerek koruma altına aldı.
‘BU HAYVANIN YAŞAM SAVAŞI VAR’
DOA’nın göç etmesinin kendileri için duygusal bir anlam taşıdığını belirten Dr. Canbolat, “Bu hayvan aslına bakarsanız o halde 20 yaşına gelmiş en azından. Yumurta da bırakıyor. Taksak mı, takmasak mı diye oldukca düşündüm açıkçası. Fakat merakım önden geldi. Bu hayvan 20 senedir yaşıyor, çiftleşmiş. Yumurtlamaya da çıktı. Tamam yuvayı açamadı fakat hayvanın bir yaşam savaşı var. ‘O seyretme cihazını bu hayvana takalım’ dedim. Ne yapıyor acaba? Bir yerde gezip orada kalıyor mu? Gidiyor mu? Antalya’da mı kalıyor? Yoksa bir bölgelere göç ediyor mu? Evet, göç ettiğini gördük. Lübnan kıyılarına gitti” diye konuştu.
‘ÜYE HİÇ GELİŞMEMİŞ’
Prof. Dr. Onur Candan da DOA’nın durumunun ilk incelemede, sonradan gerçekleşmiş bir yüzgeç kaybı olarak değerlendirildiğini sadece meydana getirilen kontrollerde herhangi bir yara izine rastlamadıklarını söylemiş oldu. Candan, “Sonrasında elle denetim yaptık. İçeride kemik parçası var mı diye. Onu da göremeyince ‘Derhal röntgenini çektirelim’ dedik. Belek’teki baytar dost röntgen hizmetini verdi. Bağlantı bölgesi dahil, asetabulum deniyor bölgeye, orası dahi gelişmemiş. Doğuştan bu şekilde bireylere amelik deniyor. Ameli bireyler. Üye asla gelişmemiş” dedi. Röntgen bulgularının DOA’nın yüzgecinin kopmadığını, gelişim sürecinde asla oluşmadığını ortaya koyduğunu belirten Candan, bunun bilimsel açıdan mühim bir farklılık bulunduğunu kaydetti.
‘HAYATTA KALMASI İNANILMAZ BİR ŞEY’
DOA’nın bugüne dek hayatta kalmasının ve üreme yaşına ulaşmasının oldukca mühim bulunduğunu belirten Prof. Dr. Candan, “Deniz kaplumbağası benzer biçimde hem yuvalamasında hem denizdeki hareketlerinde arka ayakları oldukca mühim olan bir canlıda bu hayvanın doğuştan bu şekilde olması. Sen iyi mi denize gittin, o denli şeyden kurtuldun, o kumsaldan, yuvadan iyi mi çıkabildin? Yuvadan çıkarken de arka ayaklar oldukca mühim. Ve sen senelerdir gelip, sahillere iyi mi yumurtluyorsun? Bu hayvanın hayatta kalması inanılmaz bir şey. Aslına bakarsan bu başlı başına bir öykü” diye konuştu.
DİĞER CARETTALARLA KARŞILAŞTIRILACAK
DOA’nın uydu verilerinin detaylı analizlerinin hemen hemen tamamlanmadığını belirten Prof. Dr. Candan, doğuştan arka yüzgeci bulunmayan bir kaplumbağanın hareketlerinin öteki bireylerle karşılaştırılacağını söylemiş oldu. Candan, “DOA’nın örnek olarak günlük aktivitelerini, kaplumbağaların günlük aktivite süreleri bellidir, gidecekleri mesafeler vesaire bunlar belli. Aslına bakarsan bu verileri de topluyoruz. DOA’nın örnek olarak verilerini oldukca merak ediyorum o açıdan. Takip edeni tamamlandığında ya da analizleri yaptığımızda çıkacak ortaya. Öteki kaplumbağalardan hiçbir eksiği yok mu acaba? Aynı hızda mı gidiyor, günlük mesafeleri aynı şekilde mi katediyor? Şu an baktığımızda göç rotası oldukça tertipli. Aktivite bazında bir sorun görünmüyor fakat aktivite sayılarını hemen hemen hazırlamadık. O nedenle net bir şey söyleyemiyorum” dedi.
