Çorum’un Boğazkale ilçesindeki Boğazköy/Hattuşa Örenyeri’nde yürütülen kazılarda, dünya dış ilişkiler tarihinin en mühim belgelerinden Kadeş Sulh Antlaşması’na ilişkin yeni bir tablet parçası gün yüzüne çıkarıldı. Hitit kral sarayının bulunmuş olduğu Büyükkale’de keşfedilen parçanın, antlaşmanın Akadça çivi yazılı nüshalarından birinin ön yüzüne ilişkin olduğu bilimsel incelemeler sonucunda anlaşıldı.
Kültür ve Gezim Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, keşfi toplumsal medya hesabından kamuoyuyla paylaşarak Anadolu’nun sulh ve dış ilişkiler tarihindeki köklü yerine dikkati çekti.
“İnsan yaşamını ve onurunu koruma sorumluluğumuzu hatırlatıyor”
Bakan Ersoy, yeni parçanın bir ülkeden diğerine sığınan insanlara yönelik muameleyi düzenleyen hükümlere ilişkin satırlar içerdiğini belirterek şu ifadeleri kullandı:
“İnsanların evlerinin tahrip edilmemesine ilişkin ifadeler, binlerce yıl öncesinden bugünümüze kuvvetli bir ileti taşıyor. 21 Eylül Dünya Sulh Günü’nde kamuoyuyla paylaştığımız bu kıymetli bulgu, Anadolu’nun sulh ve dış ilişkiler tarihindeki köklü yerini bir kez daha ortaya koyuyor.”
Paylaşımında Filistin’de yaşananlara da değinen Ersoy, “Binlerce yıl öncesinden günümüze ulaşan bu miras, insan yaşamını ve onurunu koruma sorumluluğumuzu hatırlatıyor. Filistinli kardeşlerimiz başta olmak suretiyle, tüm insanların itimat içinde, sulh ve huzurla yaşayacağı bir gelecek diliyoruz.” değerlendirmesinde bulunmuş oldu.
Ersoy, keşifte alın teri döken kazı ekibini ve bilim insanlarını kutlama etti.
Bir yıl devam eden incelemeyle belirlendi
Tablet parçası, kazı çalışmalarında Büyükkale’deki “E” binası civarlarında bulunmuş oldu. Bir yüzü korunmuş olan çivi yazılı parça üstünde ortalama bir yıl süresince detaylı bilimsel incelemeler yürütüldü.
Emek harcamalar sonucunda parçanın, Hitit Kralı III. Hattuşili ile Mısır Kralı II. Ramses içinde meydana getirilen Kadeş Sulh Antlaşması’nın nüshalarından birine ilişkin olduğu tespit edildi.
Yeni buluntuda, antlaşmanın 12–20. maddelerinde ele alınan, iki tarafın ülkelerinden kaçan ve öteki ülkeye sığınan insanlara yönelik muamelesini düzenleyen hükümlere ilişkin satırlar içeriyor. Kırık ve tamamlanmamış bölümleri bulunan metnin okunabilen kısımlarında Mısır ve Hatti ülkelerinden kaçan kişilerden söz edilirken, evlerin tahrip edilmemesine ilişkin ifadeler de bulunuyor.
Antlaşmanın Hattuşa’daki izlerine yeni bir parça eklendi
Kadeş Sulh Antlaşması’nın Mısırca metni, Mısır’daki mabet duvarlarına hiyerogliflerle işlendi. Akadça metnine ilişkin kil tablet parçaları ise Hattuşa’da 1906–1912 yılları arasındaki ilk dönem kazılarında ortaya çıkarıldı.
Daha ilkin bulunan parçalar, İstanbul Arkeoloji Müzeleri, Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Berlin Önasya Müzesi ve St. Petersburg Ermitaj Müzesi koleksiyonlarında içeriyor.
Yeni bulgu, antlaşmanın Hattuşa’daki kil tablet nüshalarının tamamlanmasına yönelik çalışmalara katkı sağlıyor. Büyükkale’de sürdürülen kazılarda, antlaşmanın tamamlanmamış kalan öteki parçalarının da bulunması hedefleniyor.
