İklim değişikliği artık yalnızca uzak geleceğe ilişkin bir çevre problemi değil; bugün insan sağlığını, kentleri, besin ve su güvenliğini direkt tehdit eden küresel bir kriz. Dünya Sıhhat Örgütü’ne gore iklim değişikliği, 2030-2050 yılları aralığında yalnızca sıcak stresi, yetersiz beslenme, sıtma ve ishal kaynaklı etkisinde bırakır sebebiyle yılda ortalama 250 bin ek ölüme yol açabilir. Avrupa’da haziran sonunda yaşanmış olan aşırı sıcaklar ise tehlikenin boyutunu gözler önüne serdi. Fransa, Belçika ve Hollanda’da bir tek 20-28 Haziran arasındaki sıcak hava dalgasında minimum 3 bin 700 ek ölüm kaydedildi.
SAĞLIK TEHDİDİ
Uzmanlara gore bu tablo, iklim krizinin yalnızca gelecek kuşakların karşılaşacağı bir çevre problemi olmadığını gösteriyor. Aşırı sıcaklar kalp ve damar hastalıklarını, solunum yolu sorunlarını, böbrek yetmezliği riskini ve sıvı yitirilmesine bağlı acil başvuruları artırıyor. Uzun soluklu sıcak hava dalgaları bilhassa yaşlılar, bebekler, hamileler, kronik hastalığı olanlar, açık alanda çalışanlar, yoksul mahallelerde yaşayanlar ve soğutma imkânına erişemeyen gruplar için ölümcül sonuçlar doğurabiliyor. Isı arttıkça kentlerde gece serinlemesi zayıflıyor, beton ve asfaltın tuttuğu ısı insan vücudunun toparlanmasını engelliyor. Bundan dolayı sıcak hava dalgaları yalnızca gündüz saatlerinde değil, geceleri de halk sağlığını tehdit eden bir risk haline geliyor.
Uzmanlar, rakamların öncü veri durumunda bulunduğunu ve nihai tablonun daha ağır olabileceğini belirtiyor.
ÖLÜMLER ARTIYOR
Avrupa’da haziran sonunda yaşanmış olan sıcak hava dalgası, bu riskin en somut örneklerinden biri oldu. Reuters’ın aktardığı verilere gore 20-28 Haziran 2026 arasındaki aşırı sıcaklarda Fransa, Belçika ve Hollanda’da minimum 3 bin 700 ek ölüm bildirildi. Fransa’da 2 bin 25 ek ölüm kaydedilirken, Belçika’da ortalama 1.200, Hollanda’da ise ortalama 480 ek ölüm raporlandı. Fransa’da aynı dönemde ölümler bundan önceki haftaya gore yüzde 29 arttı; evde gerçekleşen ölümlerdeki artış yüzde 91’e ulaştı.
REKOR SICAKLIK DEĞERLERİ
Aşırı sıcaklar yalnızca ölüm sayılarını artırmadı; sıhhat sistemleri, enerji altyapısı ve kent yaşamı üstünde de baskı oluşturdu. Avrupa’nın birçok ülkesinde ısı rekorları kırıldı. İngiltere’de haziran ayı için 37,7 dereceyle yeni üstün dereceli ölçüldü, Almanya’da 41,7 dereceye ulaşıldı, Hollanda’da 39,4 aşama ile haziran üstün derecesi egale edildi, Macaristan’da ısı 42 dereceye çıktı. Fransa’da bazı bölgelerde ısı 40 derecenin üstüne terfi etti. Aşırı sıcaklar elektrik üretimini ve ulaşım altyapısını da zorladı; yollar, raylar, enerji hatları ve soğutma sistemleri üstündeki baskı arttı.
GEZEGEN ALARM VERİYOR
Küresel ölçekte de tablo ağırlaşıyor. Lancet Countdown’ın 2025 raporunda, sıcaklığa bağlı ölüm oranının 1990’lardan bu yana yüzde 23 arttığı ve yılda 546 bin ölüme ulaşmış olduğu açıklandı. Aynı raporda 2024 senesinde orman yangını dumanından meydana gelen ince partikül madde kirliliğine bağlı tahmini ölüm sayısının 154 bine çıkmış olduğu aktarıldı. Bu veriler, iklim krizinin yalnızca ısı artışıyla sınırı olan olmadığını; yangın dumanı, hava kirliliği, su ve besin güvenliği, enfeksiyon hastalıkları ve sıhhat altyapısına binen yük üstünden de insan yaşamını etkilediğini gösteriyor.
TÜRKİYE’DE NASİBİNİ ALDI
Türkiye açısından risk daha da somut. Lancet Countdown’ın Türkiye siyaset öncelikleri notuna gore 2024 senesinde Türkiye’de insanoğlu averaj 33,6 sıcak hava dalgası gününe maruz kaldı; bu günlerin 27,3’ünün iklim değişikliği olmadan beklenmeyeceği hesaplandı. Aynı değerlendirmeye gore 2014-2023 döneminde Türkiye’de insanoğlu, hafifçe açık hava faaliyetleri esnasında yılda ortalama 255 saat orta yada daha yüksek düzeyde sıcak stresine maruz kaldı. Bu veri, ısı artışının yalnızca meteorolojik bir gösterge olmadığını, günlük yaşam ve emek harcama koşullarını direkt etkilediğini ortaya koyuyor.
Avrupa, son birkaç senedir artan ısı değerleri ile adeta kavruluyor.
RİSK BAŞLIĞINA DÖNÜŞTÜ
Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün 2025 iklim raporunda da Türkiye genelinde sıcak hava dalgası sayısının normallerine gore arttığı açıklandı. Rapora gore 2025 senesinde ülke genelinde sıcak hava dalgası görüldü; en fazla sıcak hava dalgası sayısı 5 tane ile Tokat’ta kaydedildi. Türkiye’nin 1991-2020 normallerine gore averaj sıcak hava dalgası sayısı 1-2 aralığında bulunurken, 2025’te birçok istasyonda bu değerlerin üstüne çıkıldı. Bu durum, sıcak hava dalgalarının artık istisnai vakalar olmaktan çıkıp daha sık tekrarlanan bir risk başlığına dönüştüğünü gösteriyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
