Suriye Petrol Şirketi ile ABD’li enerji şirketi Chevron ve Katar merkezli Power International Tüm ortaklık içinde imzalanan mutabakat zaptı sonrası gözler sahadaki yeni gerilim hatlarına çevrildi. Chevron tarafınca meydana getirilen açıklamada da mutabakatın, Suriye açıklarındaki petrol ve doğalgaz potansiyelinin değerlendirilmesine yönelik bir ön antak kalma olduğu belirtilirken; Katar merkezli Power International Tüm ortaklık’in iştiraki UCC Tüm ortaklık’imn de projede yer aldı. Söz mevzusu antak kalma, Suriye’nin yabancı şirketlerle denizlerde enerji araması mevzusunda attığı en kapsamlı adımlardan biri oldu. Suriye resmi haber ajansı SANA, mutabakatın ülkenin karasularında arama ve sondaj faaliyetlerinin başlatılmasını, enerji sektöründeki stratejik ortaklıkların güçlendirilmesini ve yabancı yatırımların artırılmasını hedeflediğini duyurdu. Suriye Petrol Şirketi CEO’su Yusuf Kablavi ise imza töreninde yapmış olduğu açıklamada mutabakatın ülke ekonomisinin tekrardan yapılandırılması bakımından ehemmiyet taşıdığını söylemiş oldu.
Cenk öncesinde günlük ortalama 390 bin ile 400 bin varil içinde petrol üreten Suriye’de üretim, çatışmalar, yaptırımlar, altyapı kaybı ve sahaların kontrolünün el değiştirmesi sebebiyle büyük seviyede geriledi.
YALNIZCA TİCARİ DEĞİL
İmza törenine ABD’nin Suriye Hususi Temsilcisi Tom Barrack’ın iştirak etmesi ise anlaşmanın yalnızca ticari değil, siyasal yönünün de bulunduğunu ortaya koyan en dikkat çekici ayrıntılardan biri oldu. Barrack, Chevron’un dünyanın değişik bölgelerinde etkinlik gösteren en büyük Amerikan enerji şirketlerinden biri bulunduğunu belirterek, söz mevzusu ortaklığın Suriye’nin ekonomik görünümünün değiştirilmesine katkı sağlayacağını söylemiş oldu. Enerji yatırımlarının yeni istihdam alanları oluşturacağını ve savaşın peşinden ülkenin tekrardan inşa sürecini destekleyeceğini kaydeden Barrack, anlaşmayı Suriye’nin internasyonal ekonomik sisteme tekrardan bağlanması bakımından mühim bir gelişme olarak nitelendirdi.
RUSYA YARIM BIRAKTI
Öte taraftan Suriye’nin Doğu Akdeniz kıyılarında petrol ve doğalgaz aranmasına yönelik girişimler ilk kez gündeme gelmiyor. Beşar Esad yönetimi ile Rus devlet destekli Soyuzneftegaz şirketi içinde Aralık 2013’te imzalanan açık deniz enerji arama anlaşması, Suriye kıyıları açıklarındaki ortalama 2 bin 977 kilometrekarelik alanı kapsıyordu. Rus şirketinin ilk aşamada sismik araştırmalar yürütmesi, elde edilecek verilerin peşinden da arama kuyuları açması planlanıyordu. Projenin araştırma ve ilk sondaj faaliyetleri için ortalama 100 milyon dolarlık yatırım öngörülürken, ticari büyüklükte biriki bulunması halinde Soyuzneftegaz’ın 25 senelik üretim sürecinde etkin rol üstlenmesi kararlaştırılmıştı. Sadece güvenlik koşullarının ağırlaşması, iç savaşın ülke geneline yayılması ve saha faaliyetlerinin sürdürülemez hale gelmesi üstüne şirket 2015 senesinde projeden çekildi. Rus şirketi, Suriye açıklarında herhangi bir arama kuyusu açamadan faaliyetlerini sonlandırdı.
ENERJİNİN GELECEĞİ
Analistlere bakılırsa Chevron ve Katar merkezli şirketlerle imzalanan yeni mutabakat, bu yüzden Rusya’nın yarım bıraktığı açık deniz arama sürecinin değişik ortaklar ve yeni bir siyasal denklem üstünden tekrardan başlatılması anlamına geliyor. Suriye’nin karadaki kanıtlanmış petrol rezervlerinin ortalama 2,5 milyar varil olduğu tahmin edilirken, ülkenin doğalgaz rezervlerine ilişkin en yaygın internasyonal tahmin ortalama 240 milyar metreküp seviyesinde bulunuyor. Sadece söz mevzusu rakamlar ağırlıklı olarak ülkenin doğusunda yer edinen ve uzun senelerdir malum kara sahalarını kapsıyor. Suriye’nin Doğu Akdeniz’deki karasuları ve münhasır ekonomik bölge iddiaları içinde ne kadar petrol ya da doğalgaz bulunduğuna ilişkin doğrulanmış bir veri ise hemen hemen bulunmuyor.
YENİ KORİDORLAR
Stratejistler ise Suriye’nin attığı adımı yorumlarken, “Doğu Akdeniz’de enerji alanında yeni ortaklıkların ve siyasal blokların oluşturulmaya çalışmış olduğu bir döneme denk geldi” ifadesini kullanıyorlar. ABD, İsrail, Yunanistan ve Cenup Kıbrıs Rum Yönetimi, Haziran 2026’da Houston’da Doğu Akdeniz Enerji Merkezi’nin kurulmasına ilişkin anlaşmayı imzalamasıan bilhassa dikkat çekiliyor.
ASIL HEDEF KAYNAKLAR
Uzmanlar ise Doğu Akdeniz’de şekillenen yeni altyapı yapılanması yalnızca petrol ve doğalgaz arama faaliyetleriyle de sınırı olan olmadığının altını çiziyorlar. İklim değişikliği, artan sıcaklıklar, uzun soluklu kuraklık, süratli nüfus artışı ve şehirleşme, Ortadoğu ülkelerinin su ihtiyacını da giderek büyüttüğü belirtilirken, bu durumun deniz suyunun arıtılmasını enerji yatırımları kadar stratejik bir başlık haline getirmiş olduğu vurgulanıyor.
Dünya Bankası’nın bölgesel çalışmalarına bakılırsa Ortadoğu ve Şimal Afrika’daki toplam senelik su talebinin 2050’ye kadar ortalama 393 milyar metreküpe erişmesi planlanıyor.
ENERJİ İÇİN SU
Su Politikaları Uzmanı Dursun Yıldız, Dünya Bankası ve Birleşmiş Milletler Besin ve Ziraat Örgütü verilerine dikkat çekerek, şunları söylüyor: “Suriye, Ürdün, Lübnan, İsrail, Irak ve Filistin topraklarının mühim kısmı; Fırat-Dicle sistemi, Asi Nehri, Ürdün Nehri havzası, yer altı su kaynakları ve sınır aşan su sistemlerine bağımlı durumda. Yağışların azalması ve yer altı su rezervlerinin gerilemesi, bölgedeki enerji ve su güvenliğini birbirinden ayrı düşünülemeyecek iki stratejik sorun haline getiriyor.”
İSRAİL’İN ÇOKLU HEDEFİ
“İsrail hükümeti, artan nüfus ve kuraklık riskine karşı deniz suyunun arıtılmasını uzun vadeli su politikasının merkezine yerleştirdi. Haziran 2026’da onaylanan plana bakılırsa ülkenin deniz suyu arıtma kapasitesinin 2050’ye kadar yılda 2,3 milyar metreküpe, 2075’e kadar ise 2,75 milyar metreküpe çıkarılması hedefleniyor. Bu çerçevede Doğu Akdeniz kıyılarında kurulacak doğalgaz üretim tesisleri, deniz suyu arıtma merkezleri, elektrik bağlantıları, limanlar ve boru hatları, birbirini tamamlayan bölgesel altyapı yatırımları olarak görülüyor. Enerji kaynaklarının işletilmesi için suya, deniz suyunun arıtılması için ise kesintisiz ve düşük maliyetli enerjiye gerekseme duyulması, bölgedeki rekabetin kapsamını genişletiyor. Suriye’nin Chevron ve Katarlı yatırımcılarla başlatmış olduğu yeni arama süreci de bu yüzden yalnızca açık denizlerde petrol ve doğalgaz olmasına yönelik bir girişim olarak görülmemeli.”
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
