Avrupa Parlamentosu Güvenlik ve Müdafa Komitesi’nin (SEDE) almış olduğu son karar, Türkiye’nin Avrupa Birliği’nin müdafa ve güvenlik mimarisindeki görevi üstüne yeni bir tartışmayı tekrardan gündeme taşıdı. 29’a karşı 5 oyla kabul edilen değişim, Türkiye’nin 2028-2034 döneminde yürürlüğe girecek “Ufuk Avrupa” programının müdafa bileşenlerine katılımını sınırlandırmayı hedefliyor. Karar teknik olarak Türkiye’nin programdan tamamen dışlanması anlamına gelmiyor. Düzenleme, yalnızca müdafa, güvenlik ve çift kullanımlı teknolojiler benzer biçimde stratejik alanlarda Türkiye’nin gelecekteki projelere erişimini kısıtlıyor. Buna karşılık Türkiye’nin bilim, sıhhat, dijital teknoloji, iklim ve sivil araştırma benzer biçimde alanlarda programa iştirakı devam ediyor. Defance 24’te yer verilen analizde, “Avrupa, Türk varlığını değil, Türk enerjisini istiyor” değerlendirmesi dikkat çekiyor. Avrupa’nın müdafa mevzusunda Türkiye’nin artan gücüne ihtiyacı olmasına karşın siyasal olarak sınırlamaya emek vermesi bir paradoks olarak niteleniyor.
Türkiye benzer biçimde AB üyesi olmayan sadece NATO içinde yer edinen ülkelerin konumu tartışılıyor.
DERİN AYRIŞMA!
Söz mevzusu değerlendirmede Brüksel’deki bu adımın, aslına bakarsak Avrupa’nın Türkiye’ye bakışındaki derin ayrışmayı da ortaya koyduğu belirtiliyor. Bir kesim Ankara’yı NATO içinde mühim bir ortak ve Avrupa güvenliği için olmazsa olmaz bir erkek oyuncu olarak görürken, öteki bir kesim Türkiye’yi bilhassa müdafa ve güvenlik benzer biçimde kırılgan alanlarda sınırlanması ihtiyaç duyulan bir ülke olarak değerlendiriyor. Bu ayrışma, AB içinde Türkiye politikasının ortak bir zeminde buluşmakta zorlandığını da gösteriyor.
YENİ GÜVENLİK MİMARİSİ
Internasyonal yayında Natalia Potera imzasıyla piyasaya çıkan analize bakılırsa kararın arka planında ise Avrupa Birliği’nin son yıllarda hız kazanan “stratejik özerklik” arayışı bulunuyor. Rusya-Ukrayna savaşı, ABD’nin Avrupa güvenliğine dair uzun vadeli taahhütlerinin sorgulanması ve Avrupa’nın kendi müdafa kapasitesini güçlendirme isteği, Brüksel’i yeni bir güvenlik mimarisi yapmaya yöneltti. Bu süreçte müdafa teknolojileri, suni zeka, siber güvenlik ve uzay benzer biçimde alanlar yalnızca bilimsel ortaklık değil, direkt stratejik rekabet alanı haline geldi.
RUM VE YUNAN BASKISI
Bu durum üçüncü ülkelerin bu programlara katılımını siyasal bir meseleye dönüştürürken Türkiye benzer biçimde AB üyesi olmayan sadece NATO içinde yer edinen ülkelerin konumu ise daha tartışmalı bir hale geldi. Türkiye bir taraftan Avrupa’nın askeri ve endüstriyel kapasitesine katkı sunan bir ortak olarak görülürken öteki taraftan bilhassa Kıbrıs Rum ve Yunan basıncının etkisiyle “mesafeli yaklaşım gören” bir erkek oyuncu olarak değerlendiriliyor.
TÜRKİYE’NİN GÜCÜ
Türkiye, NATO’nun en büyük ikinci ordusuna haiz olması ve müdafa sanayisindeki süratli yükselişiyle Avrupa güvenlik denkleminde eleştiri bir konumda bulunmaya devam ediyor. Son yıllarda Türk müdafa sanayisinin insansız hava araçları, roket sistemleri ve deniz platformları benzer biçimde alanlarda elde etmiş olduğu başarılar, Avrupa’da hem ilgi hem de münakaşa mevzusu olmuş durumda. Bazı AB ülkeleri Türkiye ile daha pragmatik işbirliklerini savunurken, bazıları siyasal gerilimler sebebiyle daha davranışlarında ölçülü bir yaklaşım benimsiyor.
KARAR NİHAİ DEĞİL
Öte taraftan alınan kararın nihai bir yasa niteliği taşımadığı, Avrupa Parlamentosu’nun genel süreci içinde bir aşama olduğu da vurgulanıyor. Sadece değerlendirmeye bakılırsa bu tür oylamalar, AB’nin uzun vadeli siyasal yönelimi hakkında kuvvetli sinyaller olarak görülüyor. Söz mevzusu yazıda sürecin ilerleyen aşamalarında Avrupa Komisyonu ve üye devletlerin tutumunun belirleyici olacağı ifade ediliyor.
Avrupa’nın müdafa mevzusunda Türkiye’nin artan gücüne ihtiyacı olması karşın siyasal olarak sınırlamaya emek vermesi bir paradoks olarak niteleniyor.
“EN BÜYÜK PARADOKS!”
“En büyük paradoks Avrupa’nın, Türk varlığını değil, Türk enerjisini istemesi” denilen değerlendirmede şunlar kaydediliyor:
“Avrupa’da stratejik özerklik mevzusundaki münakaşa hemen hemen tam olarak çözüme kavuşmadı. Stratejik özerklik, yalnız bütçeleri çoğaltmak ve yeni araçlar yaratmaktan daha fazlasını ifade eder. Bununla birlikte Avrupa’nın gelecekteki enerjisini kimlerle inşa etmek istediği sorusuna da yanıt vermeyi gerektirir. Yanıt tamamen siyasal açıdan sorunsuz ortaklarla sınırlıysa, AB’nin manevra alanı liderlerinin öne sürdüğünden oldukça daha dar olabilir. Bununla beraber, Avrupa ilk olarak güvenlik çıkarlarıyla yönlendirilecekse, operasyonel modeliyle tam olarak uyumlu olmayan, sadece olmazsa olmaz olan sıkıntılı ortaklarla ortaklık yapmayı öğrenmek zorunda kalacaktır.”
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
