Orta Asya’da ulaşım koridorları, tecim yolları ve güvenlik politikaları üstünden yürüyen rekabet Çin’den Balkanlar’a kadar uzanıyor. Ekim ayının sonundan itibaren yaşanmış olan üç gelişme ise dış ilişkiler koridorlarında dikkatle takip ediliyor. Ermenistan Parlamentosu’nun Trump Internasyonal Sulh ve Refah Yolu (TRIPP) anlaşmasını onaylaması, İran’ın sert açıklamaları ve ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’nın (CENTCOM) Hazar’ı da kapsayan yeni girişimi, bölgedeki ekonomik ve askeri gelişimleri aynı gündemde buluşturdu.
49 YILLIK ANLAŞMA
Ermenistan Parlamentosu, 28 Ekim 2026’da ABD ile hazırlanan TRIPP çerçeve anlaşmasını 63 kabul ve 32 ret oyuyla onayladı. Kurulacak TRIPP Development Company adlı firmanın yüzde 74 hissesi Amerikan tarafına, yüzde 26’sı Ermenistan’a ilişik olacak. İlk geliştirme ve işletme süresi 49 yıl olarak belirlendi. Tarafların uzlaşması halinde süre 50 yıl daha uzatılabilecek ve Ermenistan’ın oranı yüzde 49’a yükselecek.
İran, Ermenistan’ın egemenliğini zayıflatmasına ve ABD’ye stratejik denetim alanı sağlamasına karşı çıkıyor.
İRAN’DAN SERT UYARI
Ermenistan Parlamentosu’nun kararından sekiz gün sonrasında, 5 Kasım’da ise İran’dan yükselen sert tepki dikkatleri çekti. Eski Dışişleri Bakanı Ali Ekber Velayeti, Ettelaat gazetesindeki yazısında Trump Koridoru’na karşı çıkarak ülkesinin bölgedeki güvenlik çıkarlarını altını çizdi. Velayeti, ABD Başkanı Donald Trump ve müttefiklerinin İran’ın kırmızı çizgilerini aşmaları halinde “Bacaklarını kırarız” ifadesini kullandı. Tahran’ın itirazlarının merkezinde Ermenistan ile İran arasındaki sınırın statüsü ve ulaşım güzergahlarının denetimi bulunuyor.
ABD’NİN YENİ HEDEFİ
İran’ın açıklamasından iki gün sonrasında, 7 Kasım’da ise CENTCOM, Iron Gate adlı yeni vazife enerjisini duyurdu. Ortalama 20 askeri ve sivil personelden oluşacak birim, Florida’nın Tampa kentinde vazife meydana getirecek. CENTCOM Komutanı Amiral Brad Cooper’ın talimatıyla oluşturulan vazife gücü, İran’ın kara sınırları ve Hazar Denizi üstünden gelişmiş tabanca sistemleri, çift kullanımlı teknolojiler ve yaptırım kapsamındaki malzemelerin taşınmasını engellemeye yönelik kurumlar arası faaliyetleri koordine edecek. Açıklanan yapı, danışma, yaptırım takip edeni ve kurumlar arası koordinasyona dayanıyor.
ÇİN’İN TİCARET YOLLARI
Analistler ise Cenup Kafkasya’daki gelişmelerin Çin’in tecim projeleri açısından da ehemmiyet taşıdığına dikkat çekiyor. Pekin’in Dönem ve Yol Girişimi ile bağlantılı Orta Koridor’un, Orta Asya’dan Hazar Denizi’ne, Azerbaycan ve Gürcistan üstünden Türkiye’ye uzandığına dikkat çekiliyor. Uzmanlara bakılırsa Trump Koridoru’nun tamamlanması, Azerbaycan ile Nahçıvan arasındaki ulaşımı kolaylaştırırken Orta Koridor’a yeni bir bağlantı sağlayabilir. Analistlere bakılırsa projenin Çin’in tecim hatları üstündeki tesiri hemen hemen netleşmiş değil.
GÜVENLİK BOYUTU ÖNEMLİ
Analistler, Cenup Kafkasya’daki gelişmelerin Türkiye açısından da mühim sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor. Uzmanlara bakılırsa yeni güzergah, Türkiye’nin Orta Asya pazarlarına erişimini kolaylaştırabilir. Sadece projede ABD’nin yüzde 74 paya haiz olması ve Washington’un İran’ın kuzeyindeki lojistik hatlara yönelik adımları, koridorun güvenlik boyutunu da öne çıkarıyor.
DENGELER BOZULMAMALI
Internasyonal ilişkiler uzmanı Prof. Dr. Hasan Köni ise bölgesel denklemdeki son gelişimleri yorumlarken şunları söylemiş oldu: “Türkiye’nin İran ile enerji ve ulaştırma, Rusya ile enerji ve tecim, Çin ile de kapsamlı ekonomik ilişkileri bulunuyor. Ermenistan’ın ABD ile yapmış olduğu 49 senelik antak kalma, İran’ın sert tepkisi ve CENTCOM’un yeni vazife gücü, Cenup Kafkasya’daki dengeleri etkileyebilecek gelişmeler. Koridorun işletme yetkileri, güvenlik düzenlemeleri ve öteki ülkelerin erişim koşulları büyük ehemmiyet taşıyor.”
