ABD’de Demokrat Parti’den oldukca sayıda Kurultay üyesi, Başkan Donald Trump yönetimine İsrail’in nükleer programına ilişkin uzun süredir devam eden sessizliği sonlandırma çağrısı yapmış oldu. Kurultay üyeleri, Dışişleri Bakanı Marco Rubio’ya gönderdikleri mektupta, İsrail’in nükleer kapasitesine dair mevcut bilgilerin Kurultay ile paylaşılmasını ve kamuoyuna daha çok şeffaflık sağlanmasını talep etti. Söz mevzusu davet, ABD’nin, İran’ın nükleer programını durdurma sebebi öne sürülerek yürüttüğü askeri ve diplomatik girişimlerin yoğunlaştığı bir dönemde geldi. Demokratlar, Washington’un İsrail’in haiz olduğu kabul edilen nükleer silahlar mevzusunda sessiz kalmasının, ABD’nin küresel nükleer silahsızlanma politikalarında “çifte standart” algısını güçlendirdiğini korumak için çaba sarfediyor.
Orta Doğu’da yeni bir nükleer rekabet riski artıyor.
RESMİ DOĞRULAMA YOK
İsrail, onlarca senedir nükleer silahlara haiz olup olmadığına ilişkin resmi bir doğrulama ya da yalanlama yapmazken, internasyonal uzmanlar ülkenin kayda kıymet bir nükleer cephaneliğe haiz bulunduğunu değerlendiriyor. Bu belirsizlik politikası, 1969’da ABD ile İsrail içinde varıldığı belirtilen gayriresmi bir mutabakata dayanıyor ve o tarihten bu yana Amerikan yönetimleri tarafınca da sürdürülüyor. Sadece İran ile devam eden harp ve bölgesel gerilimin artması, bu yaklaşımın tekrardan sorgulanmasına yol açtı. Demokrat vekiller, ABD’nin İsrail ile “yan yana harp yürüttüğü” bir ortamda, bu ülkenin nükleer kapasitesine ilişkin resmi bilgisizlik iddiasının sürdürülemez bulunduğunu ifade ediyor. Ek olarak, ihtimaller içinde bir nükleer tırmanma riskine karşı Washington’un İsrail’in doktrini ve “kırmızı çizgileri” hakkında daha net bir değerlendirmeye haiz olması icap ettiğini vurguluyorlar.
İBRE İSRAİL’E DÖNDÜ
Son gelişmeler, ABD iç siyasetinde de İsrail’e yönelik geleneksel iki partili desteğin giderek tartışmalı hale geldiğini gösteriyor. Bilhassa Demokrat Parti içinde yükselen yeni nesil siyasetçiler ve seçmen tabanı, İsrail’in askeri politikalarına ve ABD’nin koşulsuz desteğine daha eleştirel yaklaşırken, bu durum Washington’un Ortadoğu politikasında daha derin bir dönüşümün sinyali olarak değerlendiriliyor. Uzmanlara nazaran İsrail’in nükleer kapasitesinin resmen tanınması, bölgedeki güç dengesi ve nükleer yayılma dinamikleri üstünde mühim etkisinde bırakır yaratabilir. Suudi Arabistan benzer biçimde ülkelerin İran’a karşı benzer kapasitelere yönelme ihtimali, Orta Doğu’da yeni bir nükleer rekabet riskini artırırken, ABD’nin şeffaflık yönünde atacağı adımların hem diplomatik hem de stratejik neticeleri olacağı belirtiliyor.
NEGEV ÇÖLÜNDE BAŞLADI
İsrail’in nükleer kapasitesine ilişkin tartışmalar, tarihsel olarak “Dimona Nucler Programı” çevresinde şekilleniyor. 1960’larda Negev Çölü’ndeki Dimona tesisinde başlatılmış olduğu malum program, hiçbir süre resmi olarak doğrulanmadı sadece internasyonal nükleer uzmanlar ve çeşitli danışma raporları İsrail’in onlarca nükleer başlığa haiz olabileceğini öne sürüyor. İsrail’in Internasyonal Atom Enerjisi Kurumu denetimlerine taraf olmaması ve “Nuclear Non-Proliferation Treaty” (NPT) haricinde kalması, bu konudaki belirsizliği daha da derinleştirirken, ülkenin “nükleer belirsizlik” (nuclear opacity) doktrini ulusal güvenliğin temel unsurlarından biri olarak görülüyor.
İsrail, nükleer silahlara haiz olup olmadığına ilişkin resmi bir rapor hazırlanmadı.
DENGELEYİCİ SEÇENEK
Öte taraftan, son yıllarda Orta Doğu’da nükleer denge tartışmaları yalnızca İsrail ile sınırı olan kalmıyor. Bilhassa İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırması ve “Joint Comprehensive Plan of Action” sonrası denetim mekanizmalarının zayıflaması, bölgedeki öteki oyuncuları de harekete geçiriyor. Suudi Arabistan başta olmak suretiyle bazı Körfez ülkeleri, İran’ın ihtimaller içinde nükleer kapasitesine karşı “dengeleyici seçenekleri” açık tutacaklarını belirtirken, uzmanlar bunun zincirleme bir nükleer silahlanma sürecini tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor. Değerlendirmelere nazaran ABD’nin İsrail politikası, yalnızca ikili ilişkiler açısından değil, bölgesel nükleer mimarinin geleceği açısından da tehlikeli sonuç bir belirleyici olarak öne çıkıyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
