ABD Başkanı Donald Trump’ın Venezuela ile imzaladığı petrol anlaşması, dünyanın en büyük kanıtlanmış petrol rezervlerine haiz ülkesindeki enerji kaynaklarının kontrolü açısından yeni bir devrin kapısını açtı. Washington’ın 17 petrol sahasında 100 senelik işletme hakkı, üretimin bir bölümünü maliyetine satın alma yetkisi ve kurulacak şirkette direkt hisse sahibi olması, anlaşmayı yalnızca ticari bir yatırım olmaktan çıkarırken, küresel enerji açısında da yaşamsal görülüyor. Analistlere gore; Venezuela petrolü; ABD’nin enerji güvenliği, Çin ve Rusya’nın Latin ABD’daki varlığı, Karayipler’deki güç dengesi ve küresel petrol piyasası açısından stratejik ehemmiyet taşıyor.
303 MİLYARLIK KAPASİTE
Venezuela, petrol üretiminde bugün dünya sıralamasının üst basamaklarında bulunmasa da yer altında haiz olduğu rezervler açısından değişik bir konumda. ABD Enerji Enformasyon İdaresi’nin verilerine gore ülkenin ortalama 303 milyar varillik kanıtlanmış ham petrol rezervi bulunuyor. Bu miktar dünya kanıtlanmış petrol rezervlerinin ortalama yüzde 17’sine karşılık geliyor ve Venezuela’yı biriki büyüklüğünde dünyanın ilk sırasına yerleştiriyor. Buna karşılık senelerce devam eden yatırım eksikliği, yaptırımlar, altyapı sorunları ve PDVSA’nın üretim kapasitesindeki gerileme sebebiyle ülkenin küresel üretimdeki oranı biriki büyüklüğünün oldukça altında kaldı.
ALTYAPI YETERSİZLİĞİ
Venezuela petrolünün büyük kısmı ülkenin doğusunda uzanan Orinoco Petrol Kuşağı’nda bulunuyor. Boyacá, Junín, Ayacucho ve Carabobo bölgelerine yayılan sahalarda ağırlıklı olarak fazladan ağır petrol çıkarılıyor. Bu petrolün çıkarılması, taşınması ve rafine edilmesi hafifçe petrole gore daha yüksek yatırım ve teknik altyapı gerektiriyor. Venezuela’nın batısındaki Maracaibo Havzası da ülkenin tarihsel üretim merkezlerinden biri olmayı sürdürüyor. Trump yönetiminin açıklamış olduğu yeni düzenlemenin büyüklüğü de bu biriki yapısından kaynaklanıyor. Beyaz Saray’a gore North American Blue Energy Partners’a verilen 17 petrol sahasında ortalama 65 milyar varil kanıtlanmış biriki bulunuyor. Bu miktar tek başına ABD’nin kendi topraklarındaki kanıtlanmış petrol rezervlerinden daha büyük bir hacme karşılık geliyor. Şirkete söz mevzusu sahalar için 100 senelik ayrıcalık verilmesi öngörülüyor.
ABD’NİN VETO YETKİSİ OLACAK
Analistlere gore anlaşmanın ABD açısından dikkat çeken kısmı ise devletin direkt ekonomik ve yönetimsel haklar elde etmesi. Beyaz Saray’ın yayımladığı data notuna gore ABD Müdafa Bakanlığı bağlantılı yapı NABEP’in ana şirketinde yüzde 35 hisse elde edecek. ABD Dışişleri Bakanlığı firmanın mevcut ve gelecekteki sahalarından çıkarılacak petrolün yüzde 20’sini üretim maliyetinden satın alabilecek, kalan üretim üstünde ise ilk satın alma hakkına haiz olacak. Washington ek olarak firmanın yönetim kurulu üyeleri üstünde veto yetkisi kullanabilecek ve kurul üyelerinin çoğunluğunun ABD vatandaşı olması gerekecek.
ABD İÇİN NEDEN VENEZUELLA
ABD halihazırda dünyanın en büyük petrol üreticisi. EIA verilerine gore ülkenin ham petrol üretimi 2025 senesinde günlük averaj 13,6 milyon varille zamanı rekora ulaştı. Buna karşın Venezuela petrolünün Washington açısından önemi yalnızca toplam petrol miktarından kaynaklanmıyor. Venezuela’nın ağır petrolü, bilhassa ABD’nin Meksika Körfezi kıyısındaki rafinerilerinin teknik yapısıyla uyumlu. Bu rafinerilerin mühim kısmı geçmişte Venezuela, Meksika ve Kanada benzer biçimde ülkelerden gelen ağır petrolü işlemek suretiyle tasarlandı. Venezuela’ya yönelik yaptırımlar öncesinde ABD, ülkenin en mühim petrol müşterilerinden biriydi ve günlük yüz binlerce varil Venezuela ham petrolü Amerikan rafinerilerine gidiyordu. Bu yüzden Venezuela sahalarının tekrardan yüksek üretim kapasitesine erişmesi halinde ABD yalnızca yeni bir petrol deposu elde etmiş olmayacak. Hem de kendi kıyılarına birkaç günlük deniz yolculuğu uzaklığında, mevcut rafineri sisteminin işleyebildiği büyük bir ağır petrol kaynağına uzun vadeli erişim elde etmiş olacak.
ÇİN’İ KISTIRMA PLANI
Anlaşmanın jeopolitik boyutunu yorumlayan İktisat Uzmanı Barlas Yurtsever ise, “Venezuela, son yirmi yılda Çin’in Latin ABD’daki en mühim siyasal ve ekonomik ortaklarından biri haline geldi. Çin kamu bankaları Venezuela’ya on seneler süresince 60 milyar doları aşan petrol bağlantılı finansman sağlamış oldu. Venezuela’nın Çin’e halen milyarlarca dolar borcu bulunmuş olduğu tahmin ediliyor. ABD yaptırımlarının arkasından Venezuela petrolünün mühim kısmı Çin pazarına yönelmişti. ABD-Çin Ekonomik ve Güvenlik İnceleme Komisyonu’nun verilerine gore Çin, son yıllarda Venezuela petrolünün en büyük müşterisi konumuna gelirken petrol ve petrol ürünleri Venezuela’nın Çin’e ihracatının temelini oluşturdu. Columbia Üniversitesi Küresel Enerji Politikası Merkezi de Washington’ın Venezuela petrolü üstündeki kontrolünü artırmasının, Çin’e meydana getirilen indirimli petrol sevkiyatlarını, petrol karşılığı borç ödemelerini ve Çinli şirketlerin Venezuela’daki yatırımlarını direkt etkileyebileceğine dikkat çekiyor” dedi.
EMPERYAL KONTROL
“Ortaya çıkan tablo, Venezuela petrolünün öneminin yalnızca yer altındaki 303 milyar varillik rezervden kaynaklanmadığını gösteriyor” diyen Yurtsever, “65 milyar varillik bölüm üstünde 100 senelik işletme hakkı, ABD devletinin şirkette yüzde 35 oranı, üretimin yüzde 20’sinin maliyetine satın alınması, Çin ve Rusya bağlantılı şirketlerin bulunmuş olduğu sahaların yeni yapıya devredilmesi ve 100 milyar dolarlık yatırım planı, Venezuela petrolünü önümüzdeki dönemde küresel enerji rekabetinin temel başlıklarından biri haline getiriyor. Bu yüzden antak kalma üstündeki münakaşa petrol fiyatlarının ötesinde; naturel kaynakların mülkiyeti, devlet egemenliği, büyük güçlerin Latin ABD’daki nüfuzu ve enerji kaynaklarının uzun vadeli kontrolü üstünde yoğunlaşıyor” bilgisini de verdi.
