Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Türkiye ekonomisinin önümüzdeki üç senelik dönemine yön verecek 2027–2029 Orta Vadeli Programı’nı kamuoyuyla paylaştı.
Dünya ekonomisinin son dönemde ekonomik, teknolojik ve jeopolitik gelişmelerin iç içe geçmiş olduğu, öngörülebilirliğin azaldığı ve risklerin tarihî yüksek seviyelere çıkmış olduğu yeni bir süreçten geçtiğini belirten Yılmaz, şu ifadeleri kullandı:
“Türkiye ekonomisi de elbet dünyadan ve bölgemizde yaşanmış olan bu gelişmelerden bağımsız değildir. Bilhassa bölgemizde yaşanmış olan savaşın direkt ve dolaylı tesirleri; enerji ve emtia fiyatlarından küresel ticarete, enflasyon görünümünden gelişme beklentilerine kadar birçok alanda hissedilmektedir. Bunun yanında geleneksel tarife artışlarının yanında yeni nesil korumacılık eğilimleri ve tecim politikalarındaki belirsizlikler de küresel görünümü etkilemektedir.”
Cevdet Yılmaz, programın makroekonomik çerçevesi geçtiğimiz yıl esas alınan varsayımlar bu senenin başlangıcında bölgedeki harp başta olmak suretiyle içinde meydana gelen hadiseler doğrultusunda güncellendiğini söylemiş oldu:
Geçtiğimiz OVP’deki varsayımların başlangıcında gelen küresel gelişme tahmini yüzde 3,1’den yüzde 3’e geriledi. Tecim ortaklarımızın gelişme tahmini yüzde 2,4’ten yüzde 1,6’ya, Avro Bölgesi büyümesi yüzde 1,2’den yüzde 0,9’a gerilerken bölgemizde yaşanmış olan savaşın tesirinin en belirgin görüldüğü Orta Doğu ve Şimal Afrika (MENA) devletlerinde ise yüzde 3,4 olarak öngörülen gelişme, yüzde eksi 0,5’e kadar geriledi.
Geçtiğimiz yıl OVP’yi hazırlarken internasyonal kuruluşların tahminleriyle uyumlu olarak 2026 yılı için 64,3 dolar olarak varsaydığımız Brent petrol fiyatı averajda 89,3 dolara terfi etti. Enerji dışı emtia fiyatlarında yüzde 5,7 oranında düşüş beklerken bugün yüzde 18,6 oranında bir artış öngörülmektedir. Küresel enflasyon tahmini ise bu gelişmelere bağlı olarak yüzde 3,6’dan yüzde 4,7’ye yükselmiş durumdadır.
BÜYÜME TAHMİNİ 3,3 OLDU
Bilhassa savaşla beraber enerji ve emtia fiyatlarında ortaya çıkan arz yönlü baskılar ve başlıca tecim ortaklarımızdaki zayıflama, naturel olarak 2026 yılı tahminlerimize de yansımıştır. 2026 yılı gelişme tahminimizi yüzde 3,3 olarak güncelledik. Endüstri büyümesi tahminimiz yüzde 2,3’e gerilerken yıl sonu enflasyon tahminimiz yüzde 28,4’e terfi etti. Enerji fiyatlarındaki yükselişin dış dengemiz üstünde direkt etkisiyle enerji ithalatı tahminimiz 63 milyar dolardan 71 milyar dolara yükselirken dış tecim açığı tahminimiz 96 milyar dolardan 105 milyar dolara çıkmıştır. Buna bağlı olarak cari işlemler açığının millî gelire oranına ilişkin tahminimizi de yüzde 2,6’ya güncelledik. Gezim gelirleri tahminimiz ise gene savaşın etkisiyle 68 milyar dolardan 65 milyar dolara revize edilmiştir. Bu güncellemeler Programımızın yönünde yada ana çerçevesinde bir değişim anlamına gelmemektedir. Nitekim geçtiğimiz yıl öngörülmeyen ölçekte ortaya çıkan harp ve bununla beraber getirmiş olduğu enerji ve emtia şoku, dış talepteki zayıflamayla beraber tüm ekonomiler üstünde ilave bir yük oluşturmuştur. Buna karşın Türkiye ekonomisi üretmeye, büyümeye ve istihdam meydana getirmeye devam etmektedir.
2026 yılının hem küresel gelişme hem de dünya ticaretinin belirgin halde ivme kaybetmiş olduğu bir yıl bulunduğunu belirten Yılmaz, “2027 yılına ilişkin beklentiler küresel görünümde tekrardan bir toparlanmaya işaret etmektedir. Küresel büyümenin yüzde 3,4’e, küresel tecim hacmindeki artışın ise yüzde 4,3’e yükselmesi beklenmektedir. Bilhassa küresel ticarette beklenen bu canlanmanın, dış talep koşullarının iyileşmesine ve ihracatçı ülkeler açısından daha destekleyici bir ortamın oluşmasına katkı sağlamasını bekliyoruz” dedi.
İHRACAT KÜRESEL ŞOKLARA KARŞI GÜÇLENDİRİLECEK’
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, ihracat mevzusuyla ilgili şunları aktardı:
“İhracatımızın ortalama yüzde 96’sını oluşturan başlıca tecim ortaklarımızın ağırlıklı büyümesinin, 2025 yılındaki yüzde 2,4 seviyesinden 2026 senesinde yüzde 1,6’ya gerilemesini bekliyoruz. 2027 senesinde ise dış talep koşullarının tekrardan iyileşmesiyle bu oranın yüzde 2,8’e yükselmesini öngörüyoruz.
Bu zayıflama, ihracatımızın ortalama yüzde 43’ünü gerçekleştirdiğimiz Avrupa Birliği ile yüzde 22’sini gerçekleştirdiğimiz MENA bölgesinde bilhassa dikkat çekicidir. En büyük ihracat pazarımız olan Avrupa Birliği’nde 2025 senesinde yüzde 1,6 olarak gerçekleşen büyümenin 2026 senesinde yüzde 1,2’ye gerilemesi, 2027 senesinde ise sınırı olan bir toparlanmayla yüzde 1,4 seviyesine yükselmesi beklenmektedir.
MENA Bölgesinde ise savaşın ve jeopolitik gerilimlerin ekonomik etkinlik üstündeki tesiri fazlaca daha belirgindir. 2025 senesinde yüzde 3,3 büyüyen bölge ekonomisinin, 2026 senesinde yüzde 0,5 oranında daralacağı tahmin edilmektedir. 2027 senesinde beklenen yüzde 7,3’lük kuvvetli büyümede ise 2026 yılındaki bu sert daralmanın oluşturacağı baz tesirinin mühim rol oynayacağını değerlendiriyoruz.
Dolayısıyla, AB ve MENA bölgelerinin toplam ihracatımızın ortalama üçte ikisini oluşturduğu dikkate alındığında 2026 senesinde ihracatçılarımızın oldukça sıkıntılı bir dış talep ortamına karşın başarı göstermiş bir performans sergiledikleri görülmektedir. Seneler içinde ihracat pazarlarını çeşitlendiren ülkemizin mevcut pazardaki kuvvetli konumunu korurken yeni pazarlara erişimini artırma, ihracatımızı bölgesel ve küresel şoklara karşı daha dayanıklı hâle getirme çabamız önümüzdeki dönemde de devam edecek.”
RİSKLERİN ETKİSİNİ SINIRLAYICI TEDBİRLER ALINIYOR
Küresel ekonomik görünüm üstünde belirleyici olan unsurlardan birinin de jeopolitik risklerde yaşanmış olan belirgin artış bulunduğunu vurgulayan Yılmaz şu şekilde konuştu:
“Savaşın başlamasıyla beraber jeopolitik risk endeksinin fazlaca süratli bir halde yükseldiğini görüyoruz. Harp öncesinde uzun dönem averajı çevresinde seyreden endeks, savaşın arkasından tarihsel averajının oldukça üstüne çıkmış ve yüksek bir oynaklık göstermiştir. Jeopolitik gerilimler enerji ve emtia piyasalarından tecim ve lojistik hatlarına, yatırım kararlarından finansal piyasalara kadar birçok kanal üstünden dünya ekonomisine yayılmaktadır. Bu gelişimleri ve oluşturabilecekleri ilave riskleri yakından takip ediyor, tesirleri sınırlandırıcı tedbirler alıyor, iktisat politikalarımızı değişik senaryoları dikkate alan, dışsal şoklara karşı dayanıklılığı güçlendiren bir anlayışla yürütüyoruz.”
KÜRESEL ARZ KOŞULLARI FİYATLARI YUKARI TAŞIDI
“2025 yılı ile kıyaslandığında, 2026 senesinde bilhassa enerji fiyatlarında fazlaca kısa bir süre içinde son aşama sert bir yükseliş gerçekleşmiş, bu artış küresel emtia tutarları genelini de yukarı taşımıştır. Enerji dışı emtia fiyatlarında da harp öncesinde süregelen yukarı yönlü eğilimin tedarik kesintileriyle harp sonrasında daha da güçlendiğini görüyoruz. Küresel arz koşullarından meydana gelen bu fiyat hareketleri bir taraftan enerji ithalat maliyetlerimizi ve dış tecim dengemizi etkilerken öteki taraftan üretim ve ulaştırma maliyetleri üstünden enflasyon görünümüne de yansımaktadır. Nitekim geçtiğimiz yıl 2026 yılı için 63 milyar dolar olarak öngördüğümüz enerji ithalatı tahminimizi bu yıl 71 milyar dolara güncellememizde de bu gelişmeler etkili olmuştur.”
“Temel önceliğimiz ekonomide dengelenmeyi sağlamak, enflasyonu kalıcı halde düşürmek”
Cevdet Yılmaz, programın hayata geçirildiği günden bu yana temel önceliklerinin, makroekonomik istikrarı güçlendirmek, ekonomide dengelenmeyi sağlamak, enflasyonu kalıcı halde düşürmek ve kazanımları sürdürülebilir hâle getirmek bulunduğunu söylemiş oldu. Son dönemde karşı karşıya kalınan ilave dışsal şoklara karşın programın temel alanlarda somut sonuçlar üretmeye devam ettiğini ortaya koyduğunun altını çizdi.
Yılmaz, tüketim ağırlıklı bir yapı yerine üretim kapasitesini artıran yatırımların öne çıkmasının, enflasyonla mücadeleyi destekleyen, dış denge üstündeki baskıları sınırlayan ve potansiyel büyümemizi yükselten daha sıhhatli bir makroekonomik görünüm sunduğunu açıkladı.
TL’YE GÜVEN ARTMAYA DEVAM EDİYOR
Uygulanan politikalar çerçevesinde TL’ye güvenin artmaya devam ettiğini, TL mevduatın toplam mevduat içindeki payının yüzde 31,6 seviyesinden 28 Ağustos itibarıyla yüzde 61,5 seviyesine yükselmesiyle izlenen politikaların isabetli bulunduğunun somut göstergesi bulunduğunu altını çizdi.
Koşullu yükümlülüklerden olan KKM’den çıkış kararının alındığı tarihten bu yana, YP mevduatın oranı yüzde 38,5 düzeyinde gerçekleştiğini, buna rağmen, KKM’den sorunsuz bir halde çıkış sürecinin tamamlandığını aktardı.
RİSK PRİMİMİZ DE ÖNEMLİ ÖLÇÜDE GERİLEDİ
Kararlılıkla uyguladığımız politikalarla küresel ekonomik görünümdeki belirsizliklere ve jeopolitik risklere karşın brüt rezervlerin 89,7 milyar dolar artarak 188,2 milyar dolara ulaştığını ifade eden Yılmaz, “Rezervlerde sağlanan bu kuvvetli artış ekonomimizin dış şoklara karşı dayanıklılığını desteklemektedir. Jeopolitik gerilimlere karşın risk primimiz de mühim seviyede gerilemiş ve 700’lü seviyelerden 220 seviyesinin de altına inmiştir. Bu mühim gelişme gerek kamu gerekse hususi kesimin yabancı para eşeysel borçlanmasında faiz yükünü azaltmıştır” dedi.
İHRACATIMIZ NİTELİK OLARAK DA GÜÇLENDİ
Kaydedilen mesafenin mühim göstergelerinden birinin de ihracattaki pozitif seyir ve ihracatın teknoloji kompozisyonundaki iyileşme olduğu söyleyen Cevdet Yılmaz şu şekilde konuştu:
“Yıllıklandırılmış ihracatımız, tecim ortaklarımızdaki belirgin yavaşlamaya ve sıkıntılı dış talep koşullarına karşın Ağustos ayı itibarıyla 280 milyar dolar seviyesine ulaşmıştır. İhracatımız kalite olarak da güçlenmiş ve 2024 Ağustos’unda yüzde 40 seviyesinde olan orta ve yüksek teknolojili ürünlerin toplam ihracatımız içindeki oranı, 2026 Ağustos ayı itibarıyla yüzde 44,1’e ulaşmıştır. Böylece bir taraftan ihracatımızı artırıyor, öteki taraftan ihracatımızı daha yüksek teknoloji ve katma değere dayalı bir yapıya dönüştürüyoruz.”
DIŞ DENGEDE BASKININ GEÇİCİ OLMASI BEKLENİYOR
Yılmaz, ihracattaki kuvvetli performansa karşın enerji ve emtia fiyatlarındaki yükselişin dış denge üstünde geçici bir baskı oluşturduğunu aktardı:
“Cari işlemler açığının millî gelire oranı 2024 yılı Haziran ayında yüzde 1,8, 2025 yılı Haziran ayında ise yüzde 1,6 seviyesinde gerçekleşmiştir. 2026 yılı Haziran ayı itibarıyla bu oran yüzde 2,3’e terfi etmiştir. Ortalama 0,7 puanlık fark harp sebebiyle, ithalat fiyatlarında öngörülerimizin üstünde gerçekleşen artışın cari denge üstündeki ilave tesirini ortaya koymaktadır. Ek olarak mevcut seviyenin, 2000–2025 periyodu uzun dönem averajı olan yüzde 3,2’nin belirgin altında ve yönetilebilir seviyede bulunduğunu bilhassa vurgulamak isterim. Dolayısıyla dış dengede daha dayanıklı bir yapı söz mevzusudur. İhracatımızdaki seyir, gezim gelirlerimiz ve enerji fiyatlarında beklenen normalleşmeyle beraber, bu geçici etkinin azalmasını ve cari işlemler açığının tekrardan düşük seviyelere gerilemesini bekliyoruz.”
SAVAŞIN ENFLASYON ÜZERİNDEKİ ETKİSİ 7 PUAN
Programın temel önceliği olan enflasyonla mücadelede mühim mesafe kat edildiğini altını çizen Cevdet Yılmaz şunları aktardı:
“2024 yılı Mayıs’ında yüzde 75,5 seviyesine yükselen enflasyon, uyguladığımız politikalarla belirgin bir düşüş eğilimine girmiştir. Bu kuvvetli düşüş eğilimi harp koşullarının oluşturduğu arz yönlü baskılar sebebiyle geçici olarak yataylaşmış, 2026 Ağustos itibarıyla yüzde 31,5 seviyesinde gerçekleşmiştir. 2026 yılı son çeyreğinde enflasyon oranının tekrardan düşüş göstereceğini ve yıl sonunda yüzde 28,4 olmasını bekliyoruz.
TÜFE sepetinin yüzde 34,5’ini oluşturan besin, akaryakıt, naturel gaz ve ulaştırma hizmetlerinden oluşturduğumuz endekste harp kaynaklı belirgin bir yükseliş görmekteyiz. Enerji ve emtia fiyatlarındaki artış, ulaştırma maliyetleri ve besin tutarları üstündeki baskılar bu gruptaki fiyat hareketini hızlandırmıştır. Buna karşılık, savaştan direkt etkilenen bu kalemleri dışarıda bıraktığımızda, enflasyonun ana eğilimindeki aşağı yönlü seyrin devam ettiğini görüyoruz. Dolayısıyla mevcut veriler bizlere, son dönemde manşet enflasyondaki düşüşün yavaşlamasında programın temel dinamiklerinden ziyade, savaşın direkt etkilediği ve TÜFE sepetinde mühim bir ağırlığa haiz olan kalemlerden gelen ilave fiyat baskılarının etkili bulunduğunu göstermektedir. Nitekim Merkez Bankamıza nazaran savaşın enflasyon üstündeki direkt ve dolaylı tesirleri ortalama 7 puan olarak hesaplanmıştır. Arz şoklarının tesirinin zayıflamasıyla beraber, uyguladığımız sıkı ve koordineli siyaset çerçevesinin desteğiyle enflasyondaki düşüş eğiliminin tekrardan belirginleşmesini bekliyoruz.”
Geçtiğimiz OVP’de 2025 yılı için bütçe açığının millî gelire oranının yüzde 0,8 seviyesindeki zelzele harcamalarına karşın 2025 yıl sonunda yüzde 2,9 oranında gerçekleştiğini belirten Yılmaz, “Bu gelişmede, zelzele kaynaklı harcamalar sürerken öteki harcamalar üstünde alınan ilave tedbirler etkili olmuştur” dedi.
TASARRUF TEDBİRLERİN UYGULANMASINA YÖNELİK DENETİMLER ARALIKSIZ SÜRÜYOR
Cevdet Yılmaz 260 kamu idaresinin tutum tedbirleri mevzusunda yakından takip edildiğini söyleyen Yılmaz şunları belirtti:
“Uyguladığımız Tutum Genelgesi’yle harcama disiplinini güçlendirdik. Tutum Tedbirleri Data Sistemimiz ile 260 kamu idaresini yakından takip ediyoruz. Tedbirlerin uygulanmasına yönelik denetimler de aralıksız sürdürülüyor. Bugüne dek 2.016 harcama biriminde denetim gerçekleştirildi, denetim raporları Cumhurbaşkanlığı ve ilgili idarelerle paylaşılıyor. Genelge kapsamındaki harcamaların bütçe içindeki oranı uzun dönem averajı olan yüzde 4,6’dan, 2024 senesinde 3,1’e 2025 senesinde ise yüzde 2,9 seviyesine geriledi. Bu yönde kararlılığımızı sürdüreceğiz.”
“TÜRKİYE’NİN 2026 YILINDA DA YÜKSEK GELİRLİ ÜLKELER GRUBU EŞİĞİNİ AŞMASINI BEKLİYORUZ”
Türkiye’nin 2002 senesinde 238 milyar dolar hacmi, 3600 dolar civarı şahıs başı geliri olan bir ülke bulunduğunu sadece 2026 yılı sonunda millî gelirin Cumhuriyet tarihinde ilk kez 1,8 trilyon doları aşmasını, şahıs başına millî gelirin de gene ilk kez 20 bin doları aşmasını öngördüklerini açıkladı:
“Türkiye’nin, 2026 senesinde da yüksek gelirli ülkeler grubu eşiğini aşmasını bekliyoruz. Bu rakamlarla 2026 senesinde nominal olarak 16; satın alma gücü paritesine nazaran ise 11’inci iktisat konumunda olacağız. Bu tabloyu yalnızca rakamsal bir gelişme olarak değerlendirmiyoruz. Ülkemizin üretim kapasitesinin, girişimcilik gücünün ve ekonomik potansiyelinin ulaşmış olduğu seviyenin mühim bir göstergesi olarak görüyoruz.”
ARZ ŞOKLARINA KARŞI YENİ POLİTİKALAR UYGULANACAK
Cevdet Yılmaz, Cumhurbaşkanı’nın kuvvetli liderliğiyle ortaya konan vizyonlu programla 2023 yılından bu yana kararlılıkla ve bütüncül bir anlayışla sürdürüldüğünü hatırlattı:
“Bu süreçte, kırılganlıkları azaltırken makroekonomik istikrarın sürdürülmesi ve büyümenin dengeli kompozisyonunun sağlanması, enflasyondaki belirgin gerileme, dış dengenin güçlendirilmesi, rezervlerin artırılması ve finansal dayanıklılığın güçlendirilmesi alanlarında mühim mesafeler kat ettik.
Önümüzdeki dönemde temel hedefimiz, fiyat istikrarını kalıcı hâle getirerek enflasyonu tek haneli seviyelere indirmek ve mali disiplinimizi kuvvetli bir halde muhafaza etmektir. Büyümenin toplumun tüm kesimlerine daha kuvvetli şekilde yansıması amacıyla istihdamı artıracak, atıl işgücünü azaltacak politikaları hayata geçireceğiz. Enerji başta olmak suretiyle eleştiri girdilerde arz güvenliğimizi güçlendirecek, üretim zincirlerimizin dayanıklılığını artıracak ve arz şoklarının iktisat üstündeki etkilerini en aza indirecek politikalarımızı sürdüreceğiz. Programda öngördüğümüz yapısal reformlarla verimlilik ve rekabet gücümüzü artıracağız.”
TÜRKİYE’NİN YATIRIM CAZİBESİ ARTIRILACAK
İstikrarsızlığın ve belirsizliğin arttığı bir küresel ortamda, siyasal istikrar ve öngörülebilir politikalar ile oluşan fırsatları değerlendirerek Türkiye’nin cazibesini artıracaklarını söyleyen Yılmaz, “Bu bağlamda, Türkiye Yüzyılı: Yatırım İçin Kuvvetli Merkez Programı ile vergi mimarisinde küresel ölçekte fazlaca mühim düzenlemeleri hayata geçirdik. Yaptığımız düzenlemeler ile internasyonal direkt yatırımları artırmayı, rekabetçi bir transit tecim merkezi oluşturmayı, küresel yeteneklerin, girişimcilerin, teknoloji şirketlerinin ve fazlaca uluslu firmaların merkez operasyonlarını ülkemize çekmeyi amaçladık.
Ek olarak, vergiye uyumu güçlendirmek için ve yurt haricinde bulunan varlıkların Türkiye’ye getirilerek millî ekonomiye kazandırılmasını teşvik ettik” diye konuştu.
OVP’NİN MAKROEKONOMİK HEDEFLERİ
Cevdet Yılmaz, 2027-2029 Orta Vadeli Programın makroekonomik hedefleriyle ilgili şunları deklare etti:
“2026 senesinde yüzde 3,3 olarak gerçekleşmesini beklediğimiz büyümenin, kademeli olarak güçlenerek 2027 senesinde yüzde 4,2’ye, 2028 senesinde yüzde 4,6’ya ve 2029 senesinde yüzde 5’e ulaşmasını öngörüyoruz. Yeni Program döneminde makroekonomik istikrarla uyumlu, üretim kapasitesi ve verimliliği artıran, enflasyonist baskı oluşturmayan sürdürülebilir bir gelişme anlayışı içindeyiz. Bunun için büyümenin niteliğini de dönüştüreceğiz. Tarımda teknoloji ve verimlilik artışını, sanayide üretim kapasitesi ile teknoloji yoğunluğunun yükselmesini, hizmetlerde ise informasyon ve teknolojiye dayalı yüksek katma kıymetli faaliyetlerin daha çok öne çıkmasını sağlayacağız. Beşerî sermayemizi güçlendirirken kamu yatırımlarının {özel sektör} yatırımları açısından ön açıcı ve tamamlayıcı hâle getireceğiz. Bu yaklaşımın merkezinde verimlilik yer ediniyor. Kaynaklarımızı daha etkin kullanan, teknolojiyi üretim süreçlerine kuvvetli halde dâhil eden ve toplam unsur verimliliğini kalıcı artıran bir ekonomik yapı oluşturmayı amaçlıyoruz.”
Gelişme kadar öncelik verilen bir öteki temel alanın ise istihdam bulunduğunu söyleyen Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, “2026 senesinde yüzde 8,1 seviyesinde gerçekleşmesini beklediğimiz işsizlik oranını, 2027’de yüzde 8’e, 2028’de yüzde 7,8’e ve 2029’da yüzde 7,6’ya düşürmeyi hedefliyoruz. Program döneminde ekonomimize ortalama 2,1 milyon ilave istihdam kazandırarak işgücü piyasasına daha çok ferdin katılımını sağlamayı ve toplumsal refahı artırmayı amaçlıyoruz” ifadelerini kullandı.
ENFLASYONDA 2027 HEDEFİ YÜZDE 21
Sürdürülebilir gelişme hedefiyle beraber programın önceliğinin dezenflasyon sürecini kararlılıkla sürdürerek fiyat istikrarını kalıcı halde tesis etmek bulunduğunu vurgulayan Yılmaz, “2026’da yüzde 28,4 olarak gerçekleşmesini öngördüğümüz enflasyonun; 2027 senesinde yüzde 21’e, 2028 senesinde yüzde 13,5’e ve 2029 senesinde yüzde 9’a gerileyerek Program periyodu sonunda tekrardan tek haneli seviyelere inmesini hedefliyoruz” dedi.
Dış dengede, küresel ticarette artan yeni nesil korumacılık eğilimlerine, jeopolitik gerilimlere ve tecim politikalarındaki belirsizliklere karşın cari işlemler açığının sürdürülebilir seviyelerde tutulduğunu belirten Yılmaz, “Program döneminde ise bölgemizdeki savaşın tesirinin azalmasıyla beraber cari işlemler açığının tekrardan kademeli olarak gerilemesini, 2027 senesinde yüzde 1,9’a, 2028 senesinde yüzde 1,8’e ve 2029 senesinde yüzde 1,6’ya düşmesini öngörüyoruz” diye konuştu.
BÜTÇE AÇIĞINDA 2029 HEDEFİ YÜZDE 2,8
Programda, bütçe açığının kademeli olarak düşürülmesini hedeflediklerini söyleyen Cevdet Yılmaz şunları aktardı:
“Geçtiğimiz yıl 2026 için yüzde 3,5 olarak öngördüğümüz bütçe açığını aldığımız tedbirlerle yüzde 3,1 olarak gerçekleştirmeyi bekliyoruz. Kalan zelzele harcamaları 2027 bütçesine de yansıyacak olmasına karşın benzer bir yaklaşımla önümüzdeki yılda da hedeflenenden daha iyi bir bütçe açığı için lüzumlu çabayı göstereceğiz. Afet sonrası dönemde devam eden gereksinimler hızlıca karşılanmaya devam ederken müdafa, personel giderleri ve toplumsal güvenlik harcamalarındaki artışa karşın alacağımız ilave tedbirlerin etkisiyle disiplinli mali duruşumuzu sürdürmeyi öngörüyoruz. 2027’de yüzde 3,5 olarak öngördüğümüz bütçe açığımızın ulusal gelire oranını, program periyodu sonunda yüzde 2,8’e düşürmeyi hedefliyoruz.”
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz konuşmasını şu şekilde sürdürdü:
“2023-2026 yılları aralığında depremin yol açmış olduğu yitik ve zararın telafi edilmesi ile afet risklerinin azaltılmasına yönelik 2026 yılı fiyatlarıyla toplam 5,4 trilyon TL (104 milyar dolar) tutarında harcama yapılmış olacağı tahmin edilmektedir. Burada anlatılan meblağ ilgili kamu harcamalarını ifade etmekte olup büyük seviyede tekrardan inşa edilen konut ve işyerleri ile yenilenen kamu altyapısı için meydana getirilen harcamalardan oluşmaktadır. 2027 sonunda bu rakamın 116 milyar doları aşacağı tahmin edilmektedir.
Yıkılan konut ve işyerlerinin yerine aynı yapılar yapılmamış, daha güvenli, daha dayanıklı ve daha nitelikli yaşam alanları inşa edilmiştir. Aynı şekilde sıhhat, eğitim benzer biçimde kamu altyapıları da daha çağdaş standartlarla tekrardan kurulmuştur. Yıkılan konut ve işyerlerine ilişkin olarak hak sahipleri için toplam 455 bin bağımsız bölümün inşası tamamlanmış olup bölgede ilave toplumsal konutların inşası devam etmektedir. Depremle ilgili kalan ihtiyaçların karşılanması için 2027 senesinde da ilave kaynak ayrılacak olup yıllara sâri azalmakla beraber depremin yaralarının sarılması ve afetlere hazırlıklı olunması için bütçede mühim düzeyde kaynak ayrılmaya devam edilecektir.
Afete ilişkin harcamaların yanı sıra, bilhassa personel giderleri ve toplumsal güvenlik harcamalarında yaşanmış olan artışın etkisiyle son yıllarda bir miktar yükselmiş olmakla beraber, AB tanımlı genel yönetim borç stokunun millî gelire oranı zamanı düşük seviyelerde bulunmaktadır. Internasyonal kıyaslanabilir verilere nazaran kamu borcunun millî gelire oranı vatanımızda yüzde 20’ler seviyesinde iken bu oranın gelişmekte olan ülkelerde yüzde 70’ler ve gelişmiş ülkelerde yüzde 100’lerin üstünde bulunduğunu da ek olarak vurgulamak isterim. Küresel risklerin yükseldiği bir dönemde ülkemizin en mühim dayanaklarından biri düşük borçluluk seviyesi olacaktır.”
ÜRETİM VE REKABET GÜCÜ ARTIRILACAK
Programın kararlılıkla uygulanmasıyla, dönem sonunda daha çok istihdam üreten, ekonomik ölçeğini büyüten ve oluşturduğu refahı toplumun geneline daha kuvvetli halde yansıtan bir Türkiye hedeflediklerini söyleyen Yılmaz açıklamasına şu şekilde devam etti:
“Bu zamanda 2,1 milyon ilave istihdam oluşturulmasını ve işsizlik oranının yüzde 8’in altına gerilemesini öngörüyoruz. Böylece büyümenin istihdam oluşturma kapasitesini güçlendirirken, daha çok vatandaşımızın üretim sürecine katılmasını sağlayacağız. Üretim kapasitemizi, verimliliğimizi ve rekabet gücümüzü artırmaya yönelik politikalarımızla ekonomimizin ölçeğini de mühim seviyede büyüteceğiz. Program periyodu sonunda millî gelirimizi 2,2 trilyon doların üstüne, mal ve hizmet ihracatımızı ise 450 milyar dolara taşımayı hedefliyoruz. Esas hedefimiz, büyümeyi yurttaşlarımızın yaşam standartlarına yansıyan kalıcı bir refah artışına dönüştürmektir. Bu doğrultuda şahıs başına millî gelirin 25 bin dolar seviyesine ulaşmasını, artan refahın geniş toplumsal kesimlere yansıtılmasını ve enflasyonun tekrardan tek haneli seviyelere gerilemesini öngörüyoruz.”
KAYNAKLARIMIZIN DAHA ETKİN KULLANILMASINI SAĞLAYACAĞIZ
Cevdet Yılmaz, OVP ile ilgili açıklamalarını şu sözlerle sürdürdü:
“Program döneminde büyümenin yalnızca hızına değil, kalitesine ve sürdürülebilirliğine odaklanacağız. Verimlilik artışlarını büyümenin temel itici güçlerinden biri hâline getirirken üretim kapasitemizi ve rekabet gücümüzü güçlendirecek; kaynaklarımızın daha etkin kullanılmasını sağlayacağız. Bu politikaları fiyat istikrarını sağlamaya yönelik politikalarımızla eş güdüm içinde yürüterek dengeli ve sürdürülebilir bir gelişme patikası tesis edeceğiz. Bu yaklaşımımızın en mühim ayaklarından birini imalat sanayiimizin üretim ve ihracat kapasitesinin korunması ve güçlendirilmesi oluşturuyor.
Sanayimizin kapasitesini korurken yeşil ve dijital dönüşümle rekabet enerjisini artıracağız. Suni zekâ destekli ve otonom üretim sistemleriyle enerji, hammadde, işgücü ve makine kullanımında verimliliği artırırken düşük karbonlu üretim, enerji verimliliği ve döngüsel iktisat uygulamalarını yaygınlaştıracağız. Bu dönüşümün gerektirdiği beşerî ve fiziki altyapıyı da eş zamanlı olarak güçlendireceğiz. Mesleki ve teknik eğitimi sektörlerimizin gereksinimleriyle daha kuvvetli halde buluşturacak; stratejik teknoloji alanlarının gerektirdiği insan kaynağını yetiştirecek, endüstri bölgelerimizin lojistik ve dijital altyapısını geliştireceğiz.”
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, dünyanın önde gelen endüstri ekonomilerinin de güçlüklerle karşılaştığını belirterek şu değerlendirmelerde bulunmuş oldu:
“Türkiye ekonomisinin üretim gücü, ihracat kapasitesi ve teknolojik dönüşümünün temel taşı imalat sanayiimizdir. Bugün ihracatımızın ortalama yüzde 94’ünü imalat sanayii ürünleri oluşturmaktadır. Bugün yalnızca Türkiye değil, dünyanın önde gelen endüstri ekonomileri de sıkıntılı bir dönemden geçmektedir. Birçok ülkede endüstri politikaları tekrardan gündemin merkezine yerleşmiş, üretim kapasitesinin korunması stratejik bir öncelik hâline gelmiştir. Bu amaçla, imalat sanayiimize yönelik veriye dayalı ve hedef odaklı kapsamlı bir İmalat Sanayii Güçlendirme Programını hayata geçiriyoruz. Bu yılki OVP’nin en temel vurgularından biri bu yaklaşım olacaktır.”
SANAYİCİNİN HER ADIMINDA YANINDA OLACAĞIZ”
KOBİ’lerin güvence ve işletme ana para sorunlarını hafifleteceklerini aktaran Yılmaz uygulanacak destekleri şu şekilde söyledi:
“Finansmana erişimi kolaylaştıracak, yatırım, üretim ve ihracata yönelik seçici kredi imkânı sunacak, KOBİ’lerimizin güvence ve işletme sermayesi sorunlarını hafifleteceğiz. İmalat Sanayii Finansman Desteği Programı kapsamında 250 milyar TL büyüklüğünde ilave kredi desteği sağlıyoruz. İhracatçımıza düşük faizli reeskont kredisi sağlarken orta-yüksek ve yüksek teknoloji ağırlıklı endüstri yatırımlarına yönelik olarak 3 yıl için ayırdığımız 750 milyar TL’lik YTAK kredilerini kullandırmaya devam edeceğiz. Genel finansal koşullarda iyileşmenin yanı sıra gerekseme duyulacak selektif uygulamaları geliştirmeyi öngörüyoruz.
Sanayide kullanılan elektrik ve doğalgaza maliyeti azaltıcı sübvansiyon uygulamalarımızı sürdüreceğiz. İmalat Sanayii İstihdamı Koruma Destek Programı kapsamında istihdamını sakınan işletmelere çalışan başına destek vermeye devam edeceğiz. Enerji verimliliği yatırımlarını hızlandıracak, lojistik ve üretim maliyetlerini azaltacak uygulamaları yaygınlaştıracağız. Organize endüstri bölgelerimizi yalnızca üretim alanları değil, bununla birlikte ortak altyapıların kullanıldığı daha kuvvetli üretim ekosistemleri hâline getireceğiz.
Sanayimizin en mühim meselelerinden biri haline gelen ara aşama teknik işgücü ihtiyacını karşılamak için sektör-okul işbirliklerini güçlendireceğiz. İhracatta yeni pazarlara erişimi güçlendirecek, Eximbank desteklerini ve ihracat sigortası imkânlarını genişletecek, ihracat finansmanını güçlendireceğiz.
Kamu alımlarını da stratejik bir vasıta olarak kullanacağız. Yerli üretime öngörülebilir talep oluşturacak, müdafa sanayiinde başarıyla uygulanan uzun vadeli sipariş ve tedarik yaklaşımını sıhhat teknolojileri, raylı sistemler, enerji ekipmanları, elektronik ve eleştiri endüstri girdileri benzer biçimde alanlarda da yaygınlaştıracağız. Hükümetimiz, yatırım icra eden, üreten, istihdam elde eden ve ihracat icra eden sanayicisinin her adımında yanında olacaktır.”
Yılmaz, istihdam politikalarını; işgücünün beceri uyumunun iyileştirilmesi, yeni nesil emek verme biçimleri ve sektörel dönüşümlere uyumun sağlanması, işgücüne katılımda güçlük yaşayan kesimlerin istihdamının desteklenmesi ve atıl işgücünün azaltılması üstüne inşa ettiklerini belirtti.
KALİTELİ GIDAYA MAKUL FİYATLARLA ERİŞİMİ KOLAYLAŞTIRACAĞIZ
Cevdet Yılmaz, atıl işgücünün azaltılmasının da üretim kültürü, mesleki eğitim ve bakım hizmetleri bulunduğunun altını çizdi.
Fiyat istikrarını kalıcı halde tesis etmek ve enflasyonu tek haneli seviyelere indirmek için para, maliye ve gelirler politikalarının kuvvetli bir eş güdüm içinde uygulanmaya devam edileceğini aktaran Yılmaz şunları söylemiş oldu:
“Bu süreçte enflasyon beklentilerinin hedeflerimizle uyumlu halde çıpalanması hususi ehemmiyet taşımaktadır. Yönetilen ve yönlendirilen fiyatlar ile tarımsal ürünlerin alım fiyatlarında da Program hedefleriyle uyumu gözeteceğiz. Yurttaşlarımızın günlük hayatında en direkt hissettiği alanlardan önde gelen besin fiyatlarında ise arz yönlü politikaları daha kuvvetli halde devreye alacağız. Tarımsal üretimde verimliliği artırarak üretim planlamasını güçlendirerek ve maliyet baskılarını azaltacak yapısal adımları hızlandırarak besin fiyatlarındaki oynaklığı sınırlamayı hedefliyoruz. Böylece kaliteli gıdaya makul fiyatlarla erişimi kolaylaştırırken bilhassa düşük gelirli yurttaşlarımızın bütçesindeki yükün hafifletilmesini sağlayacağız.
Program döneminde makroihtiyati siyaset araçlarını para politikası duruşunu destekleyecek şekilde etkin olarak kullanmayı sürdüreceğiz. Yatırım ve ihracata yönelik faaliyetlerde finansmana erişim koşullarının iyileştirilmesini destekleyeceğiz. Bununla beraber yurt içi tasarruflarımızı artırarak finansal sistemimizin kaynak tabanını güçlendirmeyi hedefliyoruz. Finansal okuryazarlığı yaygınlaştıracak, uzun vadeli tasarrufları teşvik edecek mekanizmaları güçlendireceğiz. Finansal istikrarın güçlendirilmesinde bankacılık sektörüne ilişkin düzenlemelerde internasyonal normlarla uyumu gözetirken banka dışı finansal kuruluşlara yönelik düzenleyici çerçeveyi geliştireceğiz. Dijital Türk lirasının kullanıma sunulması ve yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalarımızı sürdürürken ödeme sistemlerinin ve finansal teknoloji ekosisteminin güvenli ve yenilikçi halde gelişmesini destekleyeceğiz.”
