Avrupa Birliği, dijital dünyayı düzenleme mevzusunda dünyanın en kapsamlı hukuk sistemlerinden birini kurdu. Suni zekâdan toplumsal medya platformlarına, dijital pazarlardan kişisel verilere kadar uzanan yüzlerce düzenleme artık Avrupa’da teknoloji şirketlerinin faaliyetlerini belirliyor. Sadece Brüksel’in önündeki yeni problem, daha çok yasa çıkarmaktan oldukca mevcut yasaların iyi mi uygulanacağı. AB’nin dijital mevzuatının uygulanmasındaki yapısal sorunları inceleyen yeni bir emek verme, Birliğin dijital kurallarının 171’den fazla yasa ve 315 AB düzeyindeki düzenleyici kurum ve yapıya yayıldığını ortaya koyuyor. Çalışmanın yazarları, bu parçalı yapının Avrupa’nın kendi koyduğu kuralları etkili halde uygulamasını zorlaştırdığını korumak için çaba sarfediyor.
Washington, AB’nin dijital kurallarının Amerikan teknoloji şirketleri üstündeki tesirini uzun süredir eleştiriyor.
RAPOR HAZIRLANDI
Kai Zenner ve teknoloji-demokrasi analisti Maria Koomen tarafınca hazırlanan “Closing the EU Enforcement Gap – Three steps to make digital rules count in practice” başlıklı strateji notu, probleminin münferit başarısızlıklardan değil, sistemin yapısından kaynaklandığını ileri sürüyor. Rapora nazaran beş temel problem öne çıkıyor: jeopolitik baskılara açıklık, siyasallaşmış hesap verebilirlik, kurumsal parçalanma, kaynak yetersizliği ve üye ülkelerin ulusal çıkarları.
UYGULAMA DAĞINIK
Probleminin merkezinde, aynı dijital ekosistemin değişik parçalarının değişik kurumlar tarafınca denetlenmesi bulunuyor. Mesela Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında Avrupa Komisyonu, bilhassa en büyük çevrim içi platformlar ve arama motorları üstünde direkt yetkiye sahipken, öteki platformların denetimi üye ülkelerin Dijital Hizmet Koordinatörleri tarafınca yürütülüyor. Avrupa Komisyonu da kendi açıklamasında DSA’nın uygulanmasının Komisyon ile ulusal makamlar içinde paylaştırıldığını belirtiyor. Suni Zekâ Yasası’nda da benzer bir oldukca merkezli yapı bulunuyor. AB Komisyonu bünyesindeki Suni Zekâ Ofisi, genel amaçlı suni zekâ modelleri ve bazı büyük platformlarla bağlantılı suni zekâ sistemlerinde yetkili olurken, öteki suni zekâ sistemlerinin denetimi büyük seviyede ulusal yetkili makamlara bırakılıyor.
YENİ DÖNEM BAŞLADI
Problem artık geleceğe ilişkin kuramsal bir münakaşa değil. AB’nin Suni Zekâ Yasası’nın mühim hükümleri 2 Ağustos 2026 itibarıyla uygulanmaya başladı. Bu tarihten itibaren yasaklanan suni zekâ uygulamalarına, belirli şeffaflık yükümlülüklerine ve genel amaçlı suni zekâ modellerine ilişkin bazı hükümler uygulanabilir hale geldi. Yüksek riskli suni zekâ sistemlerine ilişkin bazı kurallar ise daha sonraki tarihlerde devreye girecek. Dolayısıyla Brüksel’in karşı karşıya olduğu sorun yalnızca yeni kurallar koymak değil. Önümüzdeki dönemde bu kuralların yüzlerce değişik ulusal ve Avrupa kurumunun işbirliğiyle iyi mi uygulanacağı eleştiri hale gelecek. Zenner ve Koomen tam da bu aşamada, Avrupa’nın mevcut kurumlar mimarisinin değişen teknolojinin hızına ve sınır aşan yapısına ayak uyduramadığını korumak için çaba sarfediyor.
Raporda, geçmişte Google’a yönelik bir rekabet yaptırımının ABD ile ticari ilişkiler sebebiyle ertelenmesi mevzusunda çıkan tartışmalar da bu probleminin örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.
890 MİLYON EUROLUK CEZA
AB’nin dijital yaptırım kapasitesi mevzusunda yaşanmış olan irdelemenin arka planında son dönemdeki büyük davalar da bulunuyor. Avrupa Komisyonu, 23 Temmuz 2026’da Google’a Dijital Piyasalar Yasası’nı ihlal etmiş olduğu nedeni öne sürülerek toplam 890 milyon euro ceza verdi. Bunun 460 milyon eurosu Google’ın arama sonuçlarında kendi hizmetlerini rakiplerine kıyasla öne çıkardığı gerekçesine, 430 milyon eurosu ise Google Play üstünden uygulama geliştiricilerinin tüketicileri daha ucuz alternatiflere yönlendirmesini kısıtladığı gerekçesine dayanıyordu. Komisyon ek olarak Google’dan söz mevzusu uygulamalara son vermesini istedi. Sadece karar yalnızca bir rekabet hukuku meselesi olarak kalmadı.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
