İklim krizinin Türkiye’deki tesirleri göller ve sulak alanlarda giderek daha belirgin şekilde ortaya çıkıyor. Marmara Bölgesi’nin en büyük, Türkiye’nin ise beşinci büyük organik gölü olan İznik Gölü’nde son yıllarda yaşanmış olan kuraklık, yüksek sıcaklıklar, buharlaşma ve artan su kullanımı sebebiyle eleştiri bir sürecin içine girmiş durumda. Ortalama 298 kilometrekarelik yüzölçümüne haiz İznik Gölü, doğu-batı doğrultusunda ortalama 32 kilometre uzanıyor. Göl yalnızca organik güzelliği sebebiyle ehemmiyet taşımıyor. Ziraat ve Orman Bakanlığı kayıtlarında İznik Gölü’nün sulama, sanayi suyu temini, su ürünleri üretimi, yüzme, amatör balıkçılık ve su sporları açısından bölge için son aşama mühim bir kaynak olduğu belirtiliyor. Tektonik kökenli ve tatlı su özelliği taşıyan göl, yalnızca Bursa’nın değil, Türkiye’nin su geleceğine ilişkin de ipucu veriyor. Uzmanlar ise ısı artışı ve buharlaşmanın yanı sıra tarımsal ve endüstri amaçlı yoğun su kullanımının İznik Gölü üstündeki baskıyı büyüttüğüne işaret ediyor.
Göl çevresi başta zeytin olmak suretiyle meyve bahçeleri, bağlar ve değişik tarımsal üretim alanlarıyla çevrili. Bu yüzden alınacak önlemlerin hem ekosistemin korunmasını hem de bölgedeki tarımsal üretimin devamlılığını beraber gözetmesi gerekiyor”
KURAKLIK ETKİSİ
İznik Gölü’nde son yıllarda ortaya çıkan çekilme görüntülerinin bir sebebi de artan kuraklık baskısı. Meteorolojik veriler, gölü de içine alan Marmara Bölgesi’nde yağışların giderek düzensizleştiğini ve sıcaklıkların yükseldiğini ortaya koyuyor. Türkiye genelinde de benzer bir tablo dikkat çekiyor. Buna bakılırsa 2025’te yağışlar düzgüsel seviyenin yüzde 27,6, 2024 yılı yağışlarının ise yüzde 22,8 altında gerçekleşti. Böylece Türkiye genelindeki senelik alansal yağış miktarı son 61 senenin en düşük seviyesine indi. Kuraklık baskısı 2026’da da tamamen ortadan kalkmadı. Haziran ayında Türkiye genelinde averaj 23,7 milimetre yağış kaydedildi. Haziran ayının 1991-2020 normali 33,6 milimetre seviyesinde bulunurken, yağış miktarı normalin yüzde 30 altında kaldı. Bilhassa Marmara Bölgesi’nin büyük bölümünde yağışların uzun seneler averajlarına bakılırsa yüzde 80’i aşan oranlarda azaldığı bölgeler görüldü. Aynı dönemde sıcaklıklar da yüksek seyretti. 2026 Haziran ayı Türkiye averaj sıcaklığı 22,3 aşama ile uzun seneler averajının 0,5 aşama üstünde gerçekleşirken, ay son 56 senenin en sıcak 11’inci haziranı olarak kayıtlara geçti.
GÖLLER BASKI ALTINDA
Yağışlardaki azalma ve sıcaklıklardaki artış yalnızca İznik Gölü’nü değil, Türkiye genelindeki göl ve sulak alanları da direkt etkiliyor. Azalan yağışla beraber gölleri besleyen yüzey ve yeraltı su kaynakları zayıflarken, yüksek sıcaklıkların artırdığı buharlaşma su kaybını daha da hızlandırıyor. 350 Türkiye’nin paylaşmış olduğu verilere bakılırsa son 50 yılda Türkiye’de 36 göl tamamen kururken, 14 göl de kuruma riskiyle karşı karşıya bulunuyor. Uzmanların üstünde durduğu temel problem ise kuraklığın tek başına yağış azalmasıyla açıklanamayacağı gerçeği. Tarımsal sulama amacıyla yüzey ve yeraltı sularının yoğun kullanılması, kaçak kuyular, endüstri için su çekilmesi, havzalardaki yapılaşma ve artan buharlaşma göllerin su bütçesini aynı anda etkiliyor.
EKOSİSTEM SARSILIYOR
İznik bununla birlikte mühim bir kuş alanı. Göl çevresindeki sazlıklar minik karabatak, gece balıkçılı, bahri, alaca balıkçıl, minik ak balıkçıl ve gri balıkçıl benzer biçimde oldukca sayıda türe yaşam alanı sağlıyor. Kış aylarında da mühim oranda su kuşunu barındırıyor. Göldeki su kaybı yalnızca su miktarındaki azalma anlamına gelmiyor. Su seviyesinin uzun süre düşük kalması kıyı ekosistemlerinden sazlıklara, balık popülasyonlarından kuşların yaşam alanlarına kadar tüm ekolojik zinciri etkileyebilecek bir risk yaratıyor.
Uzmanlar ise İznik Gölü’nün biyolojik çeşitliliğini ve su bütçesini sıhhatli şekilde sürdürebilmesi için su seviyesinin ortalama 83 metre civarında olması icap ettiğini vurguluyorlar.
GÖL SUYU KİRLENİYOR
Türkiye Tabiatını Koruma Derneği (TTKD) bilim danışmanı Dr. Erol Kesici ise İznik gölü ile sulanan alanlarda yetiştirilen marul, kıvırcık yapraklı salata örneklerinde ağır metal düzeylerinin denetim edilmesi gerektiğine dikkat çekerek, şu ikazları sıraladı: “Endüstri ve evsel yakıt kaynaklı kimyasallar göl suyunu kirletiyor. Bilhassa son 15 senedir ülkemiz iç sularında ve İznik gölünde kirliliğe ve ısınmaya bağlı siyanobakteri artışı görülürken, bu durum balık ölümlerine niçin oluyor.” Göldeki çekilmenin arkasında ise birden fazla etken bulunduğuna değinen Kesici, “Yağışların azalması gölü besleyen yüzey sularını zayıflatırken, sıcaklığın yükselmesi buharlaşmayı artırıyor. Buna çevredeki tarımsal üretim için meydana gelen su çekimleri, endüstri kullanımı ve kaçak su kullanımı da eklendiğinde gölün organik su dengesi üstündeki baskı büyüyor” diyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
