İklim değişikliği artık yalnızca bir çevre problemi değil; insanların ne kadar yaşayacağını, hangi hastalıklarla karşılaşacağını ve sıhhat sistemlerinin taşıyacağı yükü direkt belirleyen küresel bir krize dönüşmüş durumda. Dünya Sıhhat Örgütü (DSÖ), insan eliyle yaratılan iklim değişikliğini 21. yüzyılın en büyük sıhhat tehditlerinden biri olarak tanımlarken, 2030-2050 döneminde yalnızca sıcak stresi, yetersiz beslenme, sıtma ve ishal sebebiyle yılda ortalama 250 bin ek ölüm yaşanabileceğini öngörüyor.
Aşırı sıcaklar kalp, solunum ve böbrek hastalıklarını ağırlaştırırken Avrupa’da yalnızca dokuz günde minimum 3 bin 700 ek ölüm kaydedildi. (Reuters)
SICAKLIK İLE ÖLÜMLER ARTIYOR
İklim krizinin insan sağlığı üstündeki etkilerinin başlangıcında aşırı sıcaklar geliyor. Yaşlılar, bebekler, hamileler, kronik hastalığı bulunanlar, açık alanda çalışanlar ve soğutma olanağına erişemeyen düşük gelirli insanoğlu yüksek risk altında bulunuyor. Avrupa’da 20-28 Haziran 2026 içinde yaşanmış olan sıcak hava dalgasında Fransa’da 2 bin 25, Belçika’da ortalama bin 200 ve Hollanda’da ortalama 480 ek ölüm bildirildi. Lancet Countdown’ın 2025 küresel raporuna nazaran ise sıcaklığa bağlı ölüm oranı 1990’lardan bu yana yüzde 23 arttı ve senelik ölümler 546 bine ulaştı.
KİRLİ HAVA MİLYONLARCA CAN ALIYOR
Fosil yakıtların çıkarılması ve yakılması sonucu ortaya çıkan ince partikül maddeler ve öteki kirleticiler, kalp damar hastalıklarından akciğer hastalıklarına kadar geniş bir sıhhat yükü oluşturuyor. DSÖ’ye nazaran hava kirliliği her yıl ortalama 7 milyon erken ölümle ilişkilendiriliyor. Orman yangınları da büyüyen sıhhat krizinin bir başka cephesini oluşturuyor. Lancet Countdown’ın raporuna nazaran 2024 senesinde yangın dumanından meydana gelen ince partikül madde kirliliği ortalama 154 bin ölümle ilişkilendirildi. Isı ve yağış düzenindeki değişimler sivrisinek ve kene şeklinde hastalık taşıyıcılarının yayılım alanlarını etkilerken, kuraklık ve seller temiz suya erişimi zorlaştırıyor; besin üretimindeki kayıplar ise yetersiz beslenme riskini artırıyor.
Türkiye’de 2024 senesinde insanoğlu averaj 33 gün sıcak hava dalgasına maruz kaldı. Türkiye’de partikül madde kirliliğinin senelik ekonomik maliyetinin ortalama 138 milyar dolar olduğu da ifade ediliyor.
TÜRKİYE’DE TEHLİKE BÜYÜYOR
Türkiye verileri de iklim krizinin etkilerini gözler önüne seriyor. Lancet Countdown’ın Türkiye değerlendirmesine nazaran 2024 senesinde insanoğlu sıcak hava dalgasının yaşandığı averaj 33 güne maruz kaldı. Türkiye’de hava kirliliği de ağır bir sıhhat bilançosu yaratıyor. Temiz Hava Hakkı Platformu’nun Kara Rapor 2025 çalışmasına nazaran yalnızca 2024 senesinde 62 bin 644 ölüm PM2.5 kirliliğine atfedildi. Bu sayı 30 yaş üstü ölümlerin ortalama yüzde 13’üne karşılık gelirken, partikül madde kirliliğinin senelik ekonomik maliyetinin ortalama 138 milyar dolar olduğu hesaplandı. Rapora nazaran Türkiye’de hiçbir ilin senelik averaj hava kalitesi DSÖ’nün belirlediği temiz seviyesinde yer almıyor.
COP31’DE SAĞLIK ÇAĞRISI
Büyüyen sıhhat bilançosu üstüne Türkiye’den Temiz Hava Hakkı Platformu ile beraber 74 internasyonal sıhhat, bilim, çevre ve insan hakları örgütü COP31 öncesinde ortak davet yapmış oldu. Aralarında Sınır Tanımayan Doktorlar, Lancet Countdown, Avrupa Halk Sağlığı Birliği, Küresel İklim ve Sıhhat İttifakı, 350.org ve Türk Tabipleri Birliği’nin de bulunmuş olduğu kurumlar, insan sağlığının iklim politikalarının merkezine alınmasını talep ediyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
