ABD’nin internasyonal politikalarının küresel çerçevesinin oluşturulmasındaki en etkin kurumların içinde bulunan ve dünyada “Karanlık Komisyon” ismiyle anılan Trilateral Komisyonu Avrupa Direktörü Dr. Josef Braml, Orta Asya’daki “büyük oyunu” çözümleme etti. Braml, 19. yüzyılda Avrasya bölgesinde yaşanmış olan İngiliz–Rus rekabetine benzer şekilde Orta Asya’da yeni bir oyun oynanmaya başladığını iddia etti. Bir nevi komisyonun perspektif niteliğindeki çözümleme yazısına bakılırsa bölgedeki koridor projeleri, güvenlik arayışı ve sulh çabalarında Türkiye başat rol üstlenmeye başladı. Orta Asya ülkeleri fazlaca kutuplu alternatifler ararken Çin ise ekonomik alanda bölgenin büyük kazananı haline gelmiş durumda.
Dünyada “Karanlık Komisyon” ismiyle anılan Trilateral Komisyonu Avrupa Direktörü Dr. Josef Braml’ın analizinde Türkiye vurgusu yapılmış oldu. Braml, “Türkiye, Orta Asya’da başat pozisyona yerleşti” ifadesini kullandı.
KİLİT LOJİSTİK ÜLKE
Zengezur Koridoru ve Orta Koridor projelerine dikkat çekilen raporda, “Türkiye, Avrasya’da kilit lojistik ve siyasal aktöre dönüşüyor” ifadelerine de yer verildi. Dikkat çeken rapordan yansıyan saptamalar ise şöyleki: “Rusya’nın Ukrayna cenginde yıpranması, İran’ın İsrail saldırılarıyla zayıf düşmesi ve Avrupa Birliği’nin enerji güvenliği arayışları bu süreci hızlandırıyor. Azerbaycan’ın Nahçıvan ile kara bağlantısını hedefleyen Zengezur hattı, bununla beraber Çin ile Avrupa içinde Türkiye merkezli bir geçişi mümkün kılan Orta Koridor’un da stratejik ayağı haline geliyor. Türkiye bu sayede Türk dünyası ile kesintisiz kara bağlantısı oluşturmayı hedefliyor.”
BAŞAT GÜÇ TÜRKİYE
Raporda Azerbaycan’ın 2020 ve 2023’te Karabağ’ı tekrardan denetim altına almasının önemine de değinilirken şu saptamalar sıralandı: “Rusya sahadaki arabuluculuk rolünü fiilen yitirdi. 2025 Temmuz’unda Abu Dabi’de meydana getirilen zirvede, Ermenistan ve Azerbaycan liderleri ilk kez Moskova olmadan direkt bir görüşme gerçekleştirmiş oldu. Türkiye’nin diplomatik desteğiyle yürütülen bu yeni sürecin peşinden, Ermenistan Başbakanı Paşinyan Haziran 2025’te Cumhurbaşkanı Erdoğan ile İstanbul’da bir araya geldi. Rus “sulh gücü” unsurlarının geri çekilmesiyle beraber Türkiye, Kafkasya’da hem lojistik hem diplomatik boşluğu doldurmaya başladı. Ankara, fazlaca taraflı bir denge inşasında başat pozisyona yerleşti.”
KAZANAN ÇİN
“Bölgedeki büyük stratejik ödülü ise Çin kazanmıştır. Dönem–Yol Girişimi kapsamında Çin, Orta Asya’daki tecim, enerji ve ulaştırma yatırımlarını hızla artırıyor. Pekin, Rusya’nın önerilmiş olduğu Avrasya Ekonomik Birliği ile birleşmeyi reddetti ve bölgede bağımsız tecim ağı oluşturmayı tercih etti. Çin, Türkiye ve Azerbaycan üstünden geçecek Orta Koridor hattına hususi ehemmiyet veriyor. Bu hat yardımıyla Çin, Rusya’yı baypas ederek Avrupa pazarlarına daha süratli ulaşmayı hedefliyor. Özbekistan, Kazakistan ve Türkmenistan şeklinde ülkeler de bu yeni ağda Çin’le direkt ilişkiler kurarak Rusya’ya bağımlılıklarını azaltma çabasında.”
Çözümleme yazısında Çin’in bilhassa koridor projeleri ve finansal yatırımları dolayısıyla bölgenin ekonomik gücü ve büyük kazananı haline geldiği iddia edildi.
JEOPOLİTİK DÖNÜŞÜM
Raporda ABD Başkanı Trump’ın, Rusya’ya yönelik yüzde 100 gümrük tarifesi ve dolaylı yaptırımlarına da dikkat çekilirken, “Beyaz Saray, Rusya ile tecim icra eden ülkelere ikincil yaptırımlar uygulayabileceğini de duyurdu. Sadece bu strateji, ABD’nin Kafkasya ve Orta Asya’daki son kalan tesirini de yitirme riskini doğuruyor. Bölge ülkeleri, tek kutuplu düzenden uzaklaşıp fazlaca yönlü ve bağımsız ortaklık modelleri geliştirme arayışında. Türkiye, Çin, AB ve bölge ülkeleri arasındaki bu yeni yapılar, enerji ve tecim koridorlarının kontrolünü Batı’dan uzaklaştıran jeopolitik bir dönüşüm yaratıyor” denildi.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
