Tayyare, iş hayatına “belgelerinizi, stoklarınızı ve banka hareketlerinizi doğru yönetin; iyi mi olsa af çıkar düşüncesiyle hareket etmeyin” çağrısı yapmış oldu.
Adana Yeminli Mali Müşavirler Odası Başkanı Yılmaz Tayyare, Kanal 33 ekranlarında piyasaya çıkan “Emek Dünyası” programında vergi mevzuatındaki yeni uygulamaları değerlendirdi. KURGAN, VEDAS ve Kâşif sistemlerinin kayıt dışı iktisat ile düzmece belge kullanımına karşı dijital denetimi oldukca daha kuvvetli hale getirdiğini belirten Tayyare, esnaf, tüccar ve şirketleri kayıtlarını eksiksiz tutmaları mevzusunda uyardı. “Bir vergi müfettişinin uzun sürede inceleyebileceği işlemleri sistem dakikalar içinde çözümleme edebiliyor” diyen Tayyare, yeni dönemde “iyi mi olsa yapılandırma çıkar” anlayışının ciddi risk taşıdığını söylemiş oldu.
Vergi sistemindeki dijital dönüşüm, esnaf ve iş dünyasının gündemindeki en mühim konulardan biri haline geldi.
Kanal 33 ekranlarında piyasaya çıkan
“Emek Dünyası”
programına konuk olan Adana Yeminli Mali Müşavirler Odası Başkanı
Yılmaz Tayyare
, vergi uygulamalarında son dönemde devreye alınan sistemler, mali müşavirlerin yetkileri, kolay usulden gerçek usule geçiş, düzmece belgeyle savaşım, elektronik denetim ve yeni onay uygulamaları hakkında kapsamlı değerlendirmelerde bulunmuş oldu.
Programda bilhassa
KURGAN, VEDAS ve Kâşif
olarak adlandırılan dijital denetim mekanizmalarının iş dünyası üstündeki tesirleri ele alındı.
“Vergi Denetiminde Yeni Bir Döneme Girildi”
Yılmaz Tayyare, dünyada dijitalleşmenin hızla ilerlediğini ve bu dönüşümün artık vergi denetiminin merkezine yerleştiğini belirtti.
Suni zekâ ve algoritmaların vergi incelemelerinde yoğun şekilde kullanılmaya başladığını ifade eden Tayyare, geçmişte binlerce mükellefin tek tek incelenmesinin uzun seneler alabildiğini, yeni teknolojilerle riskli işlemlerin oldukca daha kısa sürede tespit edilebildiğini söylemiş oldu.
Tayyare, iş dünyasının bu dönüşümü geçici bir uygulama olarak görmemesi icap ettiğinin altını çizerek şu değerlendirmeyi yapmış oldu:
“Eskiden yeni bir uygulama çıktığında ‘bir süre sonrasında kalkar’ şeklinde bir alışkanlık vardı. Fakat artık dünyada dijital dönüşüm ve suni zekâ var. Bu dönüşüm vergi denetim sisteminin içine de yerleşti.”
KURGAN Sistemi Nedir?
Programın en dikkat çeken başlıklarından biri
KURGAN
sistemi oldu.
Tayyare, sistemi “kurumsal nezaret ve çözümleme” yaklaşımıyla çalışan bir risk değerlendirme mekanizması olarak söyledi.
Sistemin oldukca sayıda algoritma ve suni zekâ modeli üstünden mükelleflerin beyanlarını, mali tablolarını ve ticari hareketlerini çözümleme ettiğini belirten Tayyare, risk görülen işlemlerin işaretlendiğini söylemiş oldu.
KURGAN’ın bilanço, gelir tablosu, işletme hesapları ve öteki elektronik verileri devamlı taradığını ifade eden Tayyare, bu sayede araştırmaların daha hedefli hale getirildiğini belirtti.
“Bir Müfettişin Bir Yılda Bulamadığını Sistem Dakikalar İçinde Bulabilir”
Yılmaz Tayyare, dijital sistemlerin denetimdeki kapasitesini şu sözlerle söyledi:
“Bir vergi müfettişinin bir senede ortaya çıkaramayacağı işlemleri suni zekâ bir dakikada, iki dakikada ortaya çıkarabilir.”
Tayyare, bundan dolayı işletmelerin muhasebe kayıtlarında eski alışkanlıklarla hareket etmesinin artık oldukca daha büyük risk taşıdığını söylemiş oldu.
1 Ekim 2025 Milat Olarak Yayınlandı
Tayyare, KURGAN uygulamasında
1 Ekim 2025 tarihinin mühim bir eşik
olarak kabul edildiğini söyledi.
Bu tarihten önceki bazı işlemlerle ilgili mükelleflere izaha çağrı durumunda yazılar gönderildiğini belirten Tayyare, sistemin ilk olarak mükelleften şüpheli görünen işlemi açıklamasını istediğini söylemiş oldu.
Tayyare, uygulamanın ilk aşamasının direkt cezalandırma amacı taşımadığını belirterek, mükellefin hatalı bir kayıt bulunduğunu fark etmesi durumunda düzeltme imkânına haiz bulunduğunu beyan etti.
“İdare ilkin ‘Burada hatalı yada düzmece bir işlem olabilir, tekrardan deneyin ve bizlere izah edin’ diyor. İzah edemiyorsanız yada siz de şüpheleniyorsanız kayıtlarınızı ve beyanınızı düzeltin.”
Eski Seneler da Taranıyor
Tayyare, dijital denetimin yalnızca güncel işlemlerle sınırı olan olmadığını, geçmiş yıllardaki işlemlerin de çözümleme edilebildiğini söylemiş oldu.
KURGAN’ın değişik versiyonlarla geliştirildiğini ifade eden Tayyare, sistemin geriye doğru değişik dönemleri inceleyebildiğine dikkat çekti.
Bu durumun bilhassa yığın devri, önceki yıllardan taşınan hesaplar ve ticari hareketler açısından mühim bulunduğunu belirtti.
Banka Hesapları da Analizde
KURGAN’ın sonraki aşamalarında banka hareketlerinin de daha yoğun şekilde çözümleme edildiğini özetleyen Tayyare, mükellefin gelirleri ile banka hesabındaki hareketler içinde açıklanması ihtiyaç duyulan farklılıklar var ise bunun sorgulanabileceğini belirtti.
Emekli maaşı, kâr oranı, rahatlık hakkı, ticari gelir ve öteki parasal hareketlerin sistem tarafınca karşılaştırılabileceğini ifade eden Tayyare, deposu açıklanabilen işlemlerde sorun yaşanmadığını söylemiş oldu.
“Deposu belliyse izahınızı belgeyle yaparsınız. Ikimiz de bazı mükelleflerimiz için izahlarımızı verdik ve herhangi bir sorun yaşanmadı.”
VEDAS ve Kâşif Ne Yapıyor?
Programda
VEDAS ve Kâşif
sistemlerinin de KURGAN ile beraber çalışan dijital denetim araçları olduğu anlatıldı.
Tayyare, VEDAS’ın daha hedefli risk analizlerinde kullanıldığını, Kâşif’in ise Gelir İdaresi Başkanlığı tarafındaki elektronik veri akışlarıyla bağlantılı şekilde çalıştığını beyan etti.
E-fatura, e-arşiv, e-defter, beyannameler, POS hareketleri ve banka verilerinin birbiriyle karşılaştırılabildiğine dikkat çekildi.
Denetim “Sıcağı Sıcağına” Yapılabilecek
Yeni sistemlerin en mühim hususi durumunun denetimi geçmişe dönük olmaktan çıkararak işlemin gerçekleştiği döneme yaklaştırması olduğu açıklandı.
Tayyare, bir faturanın yada ticari birlikteliğin riskli bulunması durumunda mükellefin kısa süre içinde izahat yapmasının istenebileceğini söylemiş oldu.
Bu yüzden işletmelerin “seneler sonrasında araştırma gelir” düşüncesiyle hareket etmemesi icap ettiğini altını çizdi.
Düzmece Satmaca Zinciri Daha Kolay Ortaya Çıkacak
Tayyare, dijital sistemlerin yalnızca tek bir faturaya bakmadığını, faturanın ticari zincirdeki geçmiş ve sonraki aşamalarını da inceleyebildiğini belirtti.
Bir faturanın kaynağına doğru oldukca sayıda işlem basamağının izlenebildiğini söyleyen Tayyare, düzmece belge zincirlerinin tespit edilmesinin geçmişe bakılırsa oldukca daha kolaylaştığını beyan etti.
Satmaca Kadar İrsaliye de Mühim
İşletmelerin gerçek bir ticari işlem yaptığını gösterebilmesi için yalnızca faturanın kafi olmayabileceğine dikkat çekildi.
Tayyare, bilhassa mal ticaretinde:
- Faturanın,
- Sevk irsaliyesinin,
- Taşıma irsaliyesinin,
- Teslim alan ve teslim eden kişilerin yetkisinin,
- Banka üstünden meydana getirilen ödemenin
birbirini desteklemesi icap ettiğini söylemiş oldu.
Elden meydana getirilen ödemelerin de vergi mevzuatı açısından risk oluşturabileceğini belirtti.
Stoklar Mercek Altında
Yeni denetim döneminde işletmelerin yığın kayıtlarının da son aşama mühim hale geldiğini ifade eden Tayyare, mal giriş ve çıkışlarındaki tutarsızlıkların sistem tarafınca kolaylıkla belirlenebileceğini söylemiş oldu.
Kolay bir örnek veren Tayyare, işletmenin elindeki stoktan daha çok mal satması durumunda sistemin bu farkın nereden kaynaklandığını sorgulayabileceğini söyledi.
Bu yüzden firmaların kuvvetli bir muhasebe programı kullanmasını tavsiye etti.
“Her şirket muntazam bir muhasebe programına haiz olmalı. Ne olursa olsun bir mali müşaviri bulunmalı. Belli büyüklüğün ve riskin üstündeki firmaların da onay hizmeti alması mühim.”
“Iyi mi Olsa Af Çıkar” Periyodu Riskli
Yılmaz Tayyare’ın iş hayatına yönelik en mühim uyarılarından biri vergi yapılandırmaları mevzusunda oldu.
Geçmiş yıllarda araştırma kapasitesinin sınırı olan olması sebebiyle bazen geniş kapsamlı yapılandırmaların gündeme geldiğini hatırlatan Tayyare, dijital sistemlerle beraber risklerin oldukca daha süratli tespit edilebildiğini beyan etti.
Bu yüzden işletmelerin gelecekte yeni bir yapılandırma yada af çıkacağı düşüncesiyle hareket etmesinin yanlış olacağını söylemiş oldu.
Tayyare, siyasal iradenin devamlı değişik karar alabileceğini sadece yönetimsel ve teknik açıdan artık denetimin oldukca daha etkin hale geldiğini altını çizdi.
Kolay Usulden Gerçek Usule Geçiş Tartışması
Programda
586 numaralı bildiri
kapsamında kolay usul mükellefiyetten gerçek usule geçecek işletmelerin muhasebe işlemlerinin iyi mi yürütüleceği de ele alındı.
Yılmaz Tayyare, söz mevzusu düzenlemenin mali müşavirlik mesleğinin yetki alanıyla ilgili ciddi tartışmalar doğurduğunu söylemiş oldu.
3568 sayılı meslek kanunu ile Vergi Usul Kanunu’ndaki düzenlemeleri hatırlatan Tayyare, muhasebe ve beyan işlemlerinin teknik uzmanlık gerektirdiğini altını çizdi.
“Muhasebe Teknik Bir Meslektir”
Tayyare, mali müşavir olabilmek için uzun bir eğitim, yetişim ve imtihan sürecinden geçildiğini belirterek muhasebenin herhangi bir personel tarafınca yürütülebilecek kolay bir işlem olmadığını söylemiş oldu.
“Muhasebe ve denetim teknik bir meslektir. Yüksek eğitim gerektirir. Yüzlerce kaydın doğruluğunu ve beyana uygunluğunu hangi yetki ve sorumlulukla sisteme yükleyeceksiniz?”
Tayyare, TÜRMOB ile meslek odalarının düzenlemeye ilişkin görüş ve itirazlarını ilgili kurumlara ilettiğini de beyan etti.
Adana YMM Odası 6 İlde Vazife Yapıyor
Programda Adana Yeminli Mali Müşavirler Odası’nın etkinlik alanına ilişkin de informasyon verildi.
Tayyare, Adana merkezli odanın
Adana, Hatay, Osmaniye, Niğde, Aksaray ve Mersin’i
kapsayan geniş bir bölgede etkinlik yürüttüğünü söylemiş oldu.
Yeminli mali müşavirlerin vergi sisteminde onay ve denetim fonksiyonuna haiz bulunduğunu özetleyen Tayyare, mesleğin işletmeler ile kamu içinde itimat mekanizması oluşturduğunu beyan etti.
“Biz Ne Maliyenin Ne de Mükellefin Tarafıyız”
Yılmaz Tayyare, mali müşavirlik ve yeminli mali müşavirlik mesleğinin konumunu şu ifadelerle özetledi:
“Biz sistemin teknik mühendisiyiz. İşverenin kanuni hakkını kullandırırız, devletin alacağını doğru tespit ederiz. Biz yansız bir aracıyız. Ne Maliyenin tarafıyız ne de mükellefin.”
Bu sözler programın dikkat çeken mesajları içinde yer aldı.
49 No’lu Bildiri ve Onaylama Uygulaması
Programda ek olarak
49 No’lu Bildiri
kapsamında çeşitli vergi indirim ve istisnalarının yeminli mali müşavir tasdikine bağlanmasına ilişkin değerlendirmeler yapılmış oldu.
Tayyare, devletin sağlamış olduğu vergi indirim ve istisnalarının aslen bir teşvik bulunduğunu, bu teşviklerin doğru şekilde kullanılıp kullanılmadığının denetlenmesinin kamu maliyesi açısından ehemmiyet taşıdığını belirtti.
Belirlenen tutarların üstündeki bazı indirim ve istisnalarda onay zorunluluğunun gündeme geldiğini ifade eden Tayyare, işletmelerin bildirge vermeden ilkin lüzumlu hazırlıkları yapması icap ettiğini söylemiş oldu.
Karşıt İncelemeler Elektronik Ortama Taşınıyor
Mali müşavirler ve yeminli mali müşavirlerin uzun senelerdir kullandığı karşıt araştırma sisteminin de elektronik ortama aktarılması programda ele alınan başlıklardan biri oldu.
Geçmişte fiziki yada yazılı ortamda istenen bilgilerin yeni sistemde elektronik olarak gönderileceğini belirten Tayyare, bunun dijital dönüşümün organik sonucu bulunduğunu beyan etti.
Sadece geçiş sürecinde ceza uygulamaları ve sorumlulukların net şekilde belirlenmesinin önemine dikkat çekildi.
İş Hayatına “Belgeyle Çalışın” Çağrısı
Programın sonunda esnaf, sanatkâr, tüccar ve şirketlere mühim uyarılarda bulunulmuş oldu.
Yeni vergi denetim sistemi karşısında sözlü açıklamadan oldukca
belgenin
ehemmiyet taşımış olduğu açıklandı.
İşletmelerin:
Faturasını doğru düzenlemesi, yığın kayıtlarını gerçek duruma uygun tutması, ödemelerini banka üstünden gerçekleştirmesi, sevk ve taşıma belgelerini muhafaza etmesi, kişisel ve ticari hesaplarını ayırması ve mali müşaviriyle tertipli yazışma kurması
gerektiği vurgulandı.
“Muntazam Çalışan Yükümlü İçin Sistem Bir Tehdit Değil”
Yılmaz Tayyare, dijital denetimin yalnızca ceza sistemi olarak değerlendirilmemesi icap ettiğini de belirtti.
Kayıt dışı çalışan işletmelerin maliyet pozitif yanları elde etmesinin vergisini tertipli ödeyen işletmeler açısından haksız rekabet yarattığını söyleyen Tayyare, sistemin muntazam çalışan mükellefi koruyabileceğine dikkat çekti.
Vergi adaletinin sağlanması açısından kayıt dışılığın azaltılmasının önemini vurgulayan Tayyare, dijital denetimin kalıcı şekilde yaşamın bir parçası olacağını beyan etti.
“İşletmeler Yeni Döneme Hazırlanmalı”
Programda verilen mesajların ortak noktası, Türkiye’de vergi denetiminin artık oldukca daha süratli, teknolojik ve veri odaklı hale geldiği oldu.
Eskiden seneler sonrasında ortaya çıkabilecek bir muhasebe hatasının artık kısa süre içinde tespit edilebileceğine dikkat çekilirken, iş dünyasının buna bakılırsa yeni bir emek verme kültürü oluşturması gerektiği açıklandı.
KURGAN, VEDAS ve Kâşif ile beraber vergi denetiminde süregelen yeni devrin, önümüzdeki süreçte esnaf ve şirketlerin muhasebe alışkanlıklarını köklü şekilde değiştirmesi planlanıyor.
Muhabir:
Resul Özdil
