ABD’de hazırlanan ve son aylarda Washington’un İran politikalarını değerlendiren kapsamlı rapor, ABD ile İran içinde uzun süredir devam eden gerilim sürecinin açıklanan stratejik hedeflere ulaşmadığını ortaya koyuyor. New York Times’ta yer verilen raporda, bilhassa 2026 yılı süresince yoğunlaşan diplomatik temaslar, ekonomik baskı politikaları ve bölgesel güvenlik krizlerinin, ABD’nin öngördüğü neticeleri üretmekte yetersiz kalmış olduğu ifade ediliyor. Çözümleme, İran’ın bu süreçte hem görüşme masasında varlığını koruduğunu hem de uygulanan baskı mekanizmalarına karşı uyum sağlayarak hareket alanını tamamen kaybetmediğini vurguluyor.
ABD’nin İran’a saldırılarının açıklanan hedeflerle örtüşen sonuçlar üretmediği belirtiliyor.
İRAN SINIRLANDI MI?
Raporda dikkat çekilen temel unsurlardan biri, ABD’nin İran’a yönelik politikalarının aynı anda hem baskı hem de görüşme yayınlarını içeren karma bir yapı üstünden yürütülmesi oldu. Washington’ın hedefinin İran’ın nükleer faaliyetlerini sınırlamak, bölgesel tesirini azaltmak ve enerji piyasaları üstündeki tesirini denetim altına almak olduğu belirtilirken, bu hedeflerin sahadaki gelişmelerle tam olarak örtüşmediği kaydedildi. Bilhassa yaptırım politikalarının İran ekonomisi üstünde belirli etkisinde bırakır yaratmasına karşın, Tahran’ın enerji ihracatı ve dış tecim yayınlarını alternatif yollarla sürdürebildiği aktarılıyor.
TEK TARAFLI BASKI
Raporun öne çıkan bölümlerinde, İran’ın petrol ihracatı mevzusunda tamamen izole edilemediği, çeşitli aracı mekanizmalar ve bölgesel tecim ağları üstünden ihracatını kısmen devam ettirdiği ifade ediliyor. Bu durumun, ABD’nin enerji piyasaları üstündeki baskı hedefini sınırladığı değerlendirmesi yapılıyor. Hem de İran’ın dondurulmuş varlıklar ve finansal engellemeler mevzusunda yürütülen müzakerelerde belirli tavizler elde etmiş olduğu, bunun da diplomatik sürecin tek taraflı bir baskı mekanizması olmaktan çıktığını gösterdiği belirtiliyor.
KIRILGAN BİR ZEMİN
Bölgesel güvenlik başlığı altında ise Orta Doğu’da devam eden gerilimlerin görüşme sürecine direkt tesir etmiş olduğu vurgulanıyor. Bilhassa Hürmüz Boğazı çevresinde yaşanmış olan dönemsel krizler, enerji taşımacılığına yönelik riskler ve İsrail ile İran arasındaki dolaylı gerilimler, ABD-İran hattındaki diplomatik süreci devamlı kırılgan bir zeminde tutuyor. Yazıda, bu kırılgan yapının taraflar içinde itimat inşasını zorlaştırdığı ve kalıcı bir antak kalma ihtimalini geciktirdiği ifade ediliyor.
İÇ POLİTİKA ETKİLENİR
Çözümleme ek olarak, ABD’nin uyguladığı ekonomik ve diplomatik baskının İran’ın iç siyasal yapısı ve dış siyaset refleksleri üstünde beklenen seviyede dönüştürücü bir tesir yaratmadığını da ortaya koyuyor. İran’ın hem bölgesel aktörlerle ilişkilerini sürdürdüğü hem de görüşme masasında tamamen geri çekilmediği bir denge politikası izlediği değerlendiriliyor. Bu durumun, ABD’nin stratejisinin İran’ı tamamen köşeye sıkıştırma hedefini zorlaştırdığı yorumuna yer veriliyor.
KALICI OLACAK MI?
Raporda yer edinen değerlendirmelere nazaran, ABD ile İran arasındaki temaslar ara sıra ilerleme sinyalleri üretse de bu aşama kaydetmelerin kalıcı bir çerçeveye dönüşmediği görülüyor. Görüşmelerin çoğunlukla kriz yönetimi ve geçici anlaşmalar üstünden ilerlediği, tarafların temel stratejik farklılıklarını koruduğu belirtiliyor. Bu yüzden diplomatik sürecin devamlı tekrardan başlatılan sadece tam olarak sonuçlanamayan bir yapıda ilerlediği aktarılıyor.
Internasyonal kamuoyu kalıcı bir çözüm üretmenin mümkün olmadığını tartışıyor.
ENERJİYE NASIL YANSIR?
Yazıya nazaran enerji piyasaları açısından bakıldığında ise, İran’ın küresel petrol arzındaki tesirini tamamen kaybetmediği, aksine belirli dönemlerde pazarlık enerjisini artırabildiği ifade ediliyor. ABD’nin ise küresel enerji dengeleri, bağlaşık ülkelerin pozisyonları ve bölgesel istikrar kaygıları sebebiyle daha esnek bir siyaset seyretmek zorunda kalmış olduğu değerlendirmesi yapılıyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
