Uzmanlar, iklim krizi sebebiyle sivrisinek ve kene benzer biçimde türlerin daha erken ortaya çıktıklarını ve senelik nesil sayılarının arttığını belirtti
AA’da yer edinen habere nazaran iklim değişikliğine bağlı artan sıcaklıklar, uzayan yaz mevsimi ve değişen yağış rejimleri, böcek popülasyonlarını da etkiliyor. İnsanlarla temas eden ve hastalık taşıma riski bulunan sivrisinek ve keneler ile alerjik reaksiyonlara yol açan çam kese böceğinin yayılım alanları genişlerken bu durum, vektör kaynaklı hastalıklar ve alerjik vakalarda artış riskini de bununla beraber getiriyor.
Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Nebat Koruma Kısmı Entomoloji Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. İzzet Akça, AA muhabirine, iklim değişikliğinin doğadaki dengeleri değiştiren kapsamlı bir süreç bulunduğunu söylemiş oldu.
Küresel averaj sıcaklıktaki artışın canlılar üstünde mühim sonuçlar doğurduğuna işaret eden Akça, bu değişimden en fazla etkilenen grupların başlangıcında böceklerin geldiğini söyledi.
Akça, böceklerin yaşam döngülerinin sıcaklığa direkt bağlı bulunduğunun altını çizerek, sert geçen kışlarda popülasyonların yüzde 70-80’inin naturel olarak öldüğünü sadece kışların daha ılık geçmesiyle bu kayıpların azaldığını belirtti.
Sivrisinek ve kenelerde 20-25 aşama aralığında üreme ve gelişmenin hızlandığına dikkati çeken Akça, sıcak dönemlerin uzamasının böceklerin daha uzun süre etken kalmalarına, daha çok beslenmelerine ve nesil vermelerine olanak sağladığını dile getirdi.
Akça, Karadeniz Bölgesi’nde haziran sonlarında görülmeye başlamış olan sivrisineklerin ortalama bir ay daha erken ortaya çıktıklarına işaret ederek, “Adana benzer biçimde sıcak bölgelerde sivrisinekler, yılda 10’dan fazla nesil verebilirken Karadeniz benzer biçimde daha serin bölgelerde bu sayı 2-4 içinde kalabiliyor. İklim değişikliğiyle hem ortaya çıkış zamanı ortalama bir ay öne çekiliyor hem de senelik nesil sayısı artıyor.” diye konuştu.
Sivrisineklerin sucul canlılar olduklarına dikkati çeken Akça, hava sıcaklığındaki artışın su sıcaklığını da yükselterek larvaların daha süratli gelişmesine yol açtığını söylemiş oldu.
Akça, iklim değişikliğinin türlerin coğrafi dağılımını da değiştirdiğinin altını çizerek, Akdeniz ikliminin hakim olduğu bölgelerde görülen çam kese böceğinin daha şimal ve yüksek rakımlı alanlara yayıldığını açıkladı. Akça, kenelerde de benzer bir tablonun görüldüğünü dile getirdi.
YÜKSEK SICAKLIK KENELERİN YUMURTA SAYISINI ARTIRIYOR
Bilhassa Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) vakalarının görüldüğü Sivas, Çorum, Amasya ve Samsun çevresinde riskin arttığını belirten Akça, daha fazlaca haziran ayında gündeme gelen vakaların artık nisandan itibaren görülmeye başlandığını söyledi.
Akça, kenelerin uygun koşullarda 500 ile 5 bin içinde yumurta bırakabildiklerine işaret ederek, sıcaklıkların yükselmesiyle yumurta ve nesil sayısının arttığını, bazı bölgelerde iki nesil veren türlerin 5-6 nesle kadar ulaşabildiğini dile getirdi. Akça, sivrisinek ve kenelerin daha erken ve uzun süre görülmeye başlamasının insan sağlığı açısından riskleri artırdığını söylemiş oldu.
MÜCADELEDE LARVA DÖNEMİ KRİTİK ÖNEM TAŞIYOR
Sivrisineklerle mücadelede en etkili yöntemin larva dönemine yönelik emekler bulunduğunu vurgulayan Akça, belediyelerin sulak alanlarda larva mücadelesinin mühim bulunduğunu açıkladı.
Akça, ev ve bahçelerde açık bırakılan kova, bidon ve saksı altlığı benzer biçimde minik su birikintilerinin bile sivrisineklerin üremesi için uygun ortam oluşturduğuna dikkati çekerek, şöyleki devam etti:
“Sineklik ve cibinlik kullanımı, mühim korunma şekilleri içinde içeriyor. Kenelere karşı ise park ve bahçelerde çimlerin bir santimden kısa tutulması, yabancı otların temizlenmesi ve riskli alanlarda uygun ürünlerle tertipli ilaçlama mücadelesi yapılması gerekiyor. Bilhassa evlatların uzun otların bulunmuş olduğu alanlarda dikkatli olması gerekiyor.”
TÜRKİYE’DE YENİ RİSK ALANLARI OLUŞABİLİR
Biruni Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Müzeyyen Mamal Torun da sivrisinek kaynaklı hastalıkların ve kenelerin taşımış olduğu enfeksiyonların yeni bölgelere taşındığını söylemiş oldu.
İklim değişikliğinin çam kese böceğini de etkilediğini dile getiren Torun, daha ılıman geçen kışların türün hayatta kalmasını kolaylaştırdığını, bundan dolayı kuzeye ve yüksek rakımlı bölgelere doğru yayıldığını söyledi.
Torun, çam kese böceğinin yakıcı tüylerinin insanlarda kaşıntı, döküntü, nefes darlığı ve astım ataklarına niçin olabildiğini belirterek, türün yaygınlaşmasının insan sağlığı ve orman ekosistemleri açısından tehdit oluşturduğunu açıkladı.
KKKA’nın daha şimal ve batı bölgelere ilerleme potansiyeli taşıdığına işaret eden Torun, daha sıcak geçen yazlarla Batı Nil Ateşi vakalarında da artış görülebileceğini söylemiş oldu.
Torun, son yıllarda bilhassa Marmara ve Karadeniz bölgelerinde yerleşmeye başlamış olan, Asya kaplan sivrisineği olarak malum “Aedes albopictus” türünün dang ateşi ve chikungunya benzer biçimde hastalıkların bulaşma riskini artırabileceğinin altını çizerek, leishmaniasis (doğu çıbanı) vakalarının da yeni bölgelere taşınma potansiyelinin bulunduğunu söyledi.
Lyme hastalığı açısından da risklerin arttığını vurgulayan Torun, “Bilimsel öngörüler, Türkiye’nin bilhassa Karadeniz, Marmara ve Akdeniz kuşağında sivrisinek ve kene kaynaklı hastalıklar açısından Avrupa’nın mühim geçiş bölgelerinden biri haline gelebileceğini gösteriyor.” değerlendirmesinde bulunmuş oldu.
Torun, durgun su birikintilerinin ortadan kaldırılması, sineklik kullanılması ve kırsal alan dönüşlerinde vücutta kene kontrolü yapılmasının vektör kaynaklı hastalıklara karşı etkili önlemler içinde yer aldığını söyledi.
Öte taraftan Torun, iklim değişikliğinin küresel halk sağlığı meselesi bulunduğunu sözlerine ekledi.
