İran savaşının küresel enerji piyasalarında yarattığı şok, havacılık sektörünü de hızla tesiri altına aldı. Orta Doğu’daki çatışmalar sebebiyle petrol ve jet yakıtı fiyatlarının hızla yükselmesi, uçuşların maliyetini ciddi şekilde artırırken bazı hatlarda uçuşların iptal edilmesi yada azaltılması gündeme geliyor. Bilhassa Asya’da uğrak noktası olan havaalanlarına uçuş elde eden kuruluşların son raporları krizin uzaması halinde jet yakıtı tedarikinde ciddi sıkıntılar yaşanabileceğini ve bazı bölgelere uçuşların tamamen ortadan kalkabileceğini vurguluyor. Bu durumun şimdiden küresel gezim ve hava taşımacılığı üstünde zincirleme bir tesir yaratmaya başladığı belirtiliyor.
Birçok havayolu şirketi artan maliyetleri bilet fiyatlarına yansıtmaya başladı.
50 YILIN EN BÜYÜK KRİZİ
Kriz bilhassa Orta Doğu’daki enerji akışını sekteye uğratan saldırılarla tırmanışa geçti. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrası bölgede tırmanan gerilim, İran’ın karşı hamleleriyle beraber enerji nakil hatlarında ciddi riskler doğurdu. Küresel petrol ticaretinin ortalama beşte birinin geçmiş olduğu Hürmüz Boğazı çevresindeki saldırılar ve tanker trafiğinin durması, dünya enerji piyasalarında büyük bir arz şoku yarattı. Analistler bu durumun 1970’lerden bu yana en büyük enerji tedarik kesintilerinden biri olarak değerlendirildiğini belirtiyor.
FİYATLARI TUTMAK ZOR
Enerji akışındaki bu kesinti jet yakıtı piyasasını direkt etkiledi. Havayollarının toplam işletme maliyetlerinin ortalama yüzde 20–25’ini oluşturan yakıt giderleri, savaşın başlamasından sonrasında hızla terfi etti. Bazı piyasalarda jet yakıtı fiyatlarının kısa sürede katlanarak ciddi maliyet baskısı yarattığı bildiriliyor. Piyasa araştırmalarına gore bu artış havayollarını ya bilet fiyatlarını artırmaya ya da bazı uçuşları iptal etmeye zorlayabilir.
İŞTE HAVAYOLLARINDA DURUM
Savaşın tesiri şimdiden uçuş programlarına yansımaya başladı. Bazı havayolu şirketleri yakıt maliyetlerindeki sıçrama sebebiyle uçuş sayılarını azaltma sonucu aldı. Mesela Air New Zealand, artan yakıt maliyetleri sebebiyle ortalama 1.100 uçuşu iptal ederek kapasitesini yüzde 5 azaltacağını deklare etti. Şirket yönetimi, jet yakıtı fiyatlarındaki artışın küresel havacılık sektörünü direkt etkilediğini ve yolcuların tekrardan planlanmak zorunda kalacağını belirtiyor. Birçok havayolu şirketi ise artan maliyetleri bilet fiyatlarına yansıtmaya başladı. Qantas, Cathay Pacific ve Thai Airways şeklinde firmalar internasyonal uçuşlarda fiyat artışına gitti yada yakıt ek ücretleri uygulamaya koydu.
YAZ BOYUNCA ETKİLER
Şirketlere gore savaşın uzaması halinde bu artışlar yaz sezonuna kadar daha da belirgin hale gelebilir ve uzun mesafeli uçuşlar bilhassa pahalı hale gelebilir. Krizin bir öteki tesiri ise hava sahası kapanmaları ve uçuş rotalarının uzaması oldu. Orta Doğu üstündeki birçok hava sahasının riskli hale gelmesi sebebiyle havayolları uçuşlarını değişik güzergâhlardan yapmak zorunda kalıyor. Bu durum hem yakıt tüketimini artırıyor hem de uçuş sürelerini uzatarak operasyon maliyetlerini daha da yükseltiyor. Bazı uçuşların Afrika üstünden dolanarak yapılması şeklinde yeni rotalar şimdiden uygulanmaya başladı.
Maliyetlerin ortalama yüzde 20-25’ini yakıt giderleri oluşturuyor.
KÜRESEL ENERJİ KRİZİ
Enerji piyasalarındaki şokun daha geniş ekonomik neticeleri da olabilir. Analistlere gore İran savaşı sebebiyle petrol üretiminde milyonlarca varillik düşüş yaşandı ve bu küresel enerji piyasasında büyük bir arz daralması anlamına geliyor. Bu gelişmeler yalnızca havacılığı değil, küresel ticareti ve enflasyonu da etkileyebilecek bir enerji krizi riskini artırıyor. Bu şekilde bir senaryoda havayollarının uçuş programlarını daha da azaltması, bazı hatların geçici olarak askıya alınması ve küresel hava trafiğinde belirgin bir daralma görülmesi ihtimali masada.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
