Enver Paşa’nın kaçak olduğu dönemde ABD’li gazeteci Von Wiegand’a gönderilen son mektubun akıbeti ortaya çıkartıldı. Almanca mektuplardan ilki Türk Tarih Kurumu Arşivi’ndeki Enver Paşa Koleksiyonu’ndan, ikinci ve üçüncüsü ise ABD’de Stanford Üniversitesi bünyesindeki Hoover Institution Archives’de bulunan Karl H. von Wiegand’ın evrakları içinde bulunmuş oldu. Enver Paşa’nın; ABD ve Avrupa kamuoyuna yönelik değindiği bu mektuplarda İslam dünyasının özgürleşmesi, Türkiye ile yapılacak sulh antlaşmasının çerçevesi, İslâm-Bolşevik ittifakı ve Ermeni meselesi benzer biçimde konulardaki düşünceleri ile çözüm önerileri yer ediniyor.
Enver Paşa; mektuplarında Sevr Antlaşması için “utanç barışı” ifadesini kullanırken, “Türkler tarafınca hiçbir süre kabul edilmeyecek” diyor.
ALMAN DOSTLARI
Marmara Üniversitesi Tarih Kısmı Öğretim Üyesi Kadir Kon tarafınca ortaya çıkartılan belgelerde, Almanya Dışişleri Bakanlığı’na ilişik 23 Ekim 1920 tarihindeki ve “oldukca gizli saklı” ibareli bir evrakta ise Enver Paşa’nın Almanya’daki çalışmalarından de bahsediliyor. Belgede Enver Paşa’nın Almanya birlikte hareket etmiş olduğu bazı adlar bulunmuş olduğu, söz mevzusu adlar içinde muhafazakâr Deutsche Allgemeine Zeitung gazetesi gösterim yönetmeni Hans Humann’ın yanı sıra Prof. Friedrich Sarre, General von Seeckt ve Almanya’nın İstanbul eski Büyükelçisi von Wangenheim’ın dul eşi Barones Hannah Wangenheim benzer biçimde adların olduğu belirtiliyor.
TÜRKLER ATEŞE VERİR
1 Şubat 1920’de kaleme alınan ve 3 Mart 1920’de The Washington Times gazetesinde piyasaya sürülen birinci mektupta; Enver Paşa, “Eğer Müslümanlığın merkezi ve Türk milletinin 500 senelik başkenti olan İstanbul gasp edilir, ulusu parçalanır ve büyük güçler onu kendi kaderini atama etme hakkından yoksun bırakırlarsa Türkler İslâm dünyasını ateşe verir ve
Doğu’da sulh olmaz” ifadelerini kullanıyor. Enver Paşa, mektubunda İngiltere ve Fransa’nın Türkiye’ye yönelik politikalarını eleştirerek, İzmir’in Yunanlılara, Kilikya’nın Fransızlara teslim edilmesini örnek gösterdi. Ek olarak, Türk milletinin bağımsızlığı için savaşmaya devam edeceğini ve İslam dünyasının Türklerin yanında yer alacağını vurguluyor.
MUSTAFA KEMAL DİRENİYOR
2 Temmuz 1920 tarihinde kaleme alınan ve 25 Temmuz 1920’de gene The Washington Times’ta piyasaya sürülen ikinci mektupta ise Enver Paşa, İslam dünyasının İngiliz sömürgeciliğine karşı ayaklandığını ve bu mücadelenin uzun süreceğini belirtiyor. Enver Paşa, mektubunda Türk milliyetçi hareketinin Anadolu’da güçlendiğini ve Mustafa Kemal Paşa’nın liderliğindeki direnişin devam ettiğini de dile getiriyor.
MÜCADELEYE DEVAM
3 Ağustos 1920 tarihinde kaleme alınan ve 18 ağustos 1920’de Moskova’dan yazıldığı anlaşılan üçüncü mektupta ise Enver Paşa, “Sevr Antlaşması Kabul Edilemez” derken, bu antlaşmanın Türk milleti tarafınca asla kabul edilmeyeceğini ve mücadelenin devam edeceğinin altını çiziyor.
Enver Paşa’nın Amerikan kamuoyuna yönelik mektupları, Türkiye’nin cenk sonrası durumunu ve İslam dünyasının Batı’ya karşı direnişini anlatmak amacıyla kaleme alınmıştı.
TÜRKİYE İÇİN YAZDI
Arşiv belgelerini ilk kez gün yüzüne çıkartan Marmara Üniversitesi Traih Kısmı Öğretim Üyesi Kadir Kon ise belgeler ilişkin şu yorumlarda bulunuyor “Enver Paşa, Amerikalı gazeteciden görüşlerinin ABD kamuoyuna duyurulmasını rica ediyordu. Nitekim The Washington Times gazetesinin 3 Mart 1920 tarihindeki nüshasında bu mektup yayımlanmıştır. Üstünde ‘Temmuz 1920 zamanı düşülen ve gene Almanca yazılmış ikinci mektup ise 4,5 daktilo sayfası uzunluğunda olup von Wiegand imzasıyla aynı gazetenin 25 Temmuz 1920 tarihindeki sayısında yayımlanmıştır. Almanya’dan yazıldığı anlaşılan ikinci mektubun orijinali ABD’da Kaliforniya’da Stanford Üniversitesi bünyesindeki Hoover Enstitüsü’nde bulunan Karl H. von Wiegand’ın terekesi içinde bulunmuştur. Aynı terekede Enver Paşa imzalı bir üçüncü mektup daha çıkmıştır. Gene Almanca fakat bu sefer el yazısıyla Moskova’dan şahsa hususi yazılmış ve ilk ikisine kıyasla görece kısa olan bu mektup 18 Ağustos 1920 tarihlidir. Sadece, The Washington Times benzer biçimde ABD basını, Enver Paşa’nın tehditlerini ciddiye almadı ve mektupları sert bir halde eleştirdi.”
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
