Cenup Kıbrıs Rum Yönetimi’nin Fransa ile imzaladığı Kuvvetler Statüsü Sözleşmesi, Doğu Akdeniz’deki askeri dengeleri tekrardan münakaşaya açtı. Lefkoşa yönetimi anlaşmayı “müdafa ortaklaşa iş” ve “insani operasyonlara hazırlık” başlığı altında savunurken, Ankara ve KKTC cephesi bu adımı Kıbrıs Türk halkının güvenlik çıkarlarını yok sayan, 1960 garantörlük düzenini aşındıran ve Ada’yı Batı askeri mimarisinin ileri platformuna dönüştüren yeni bir hamle olarak görüyor. Fransa’nın Baf ve Mari’deki askeri altyapıya yönelmesi, ABD’nin Rum yönetimine yönelik tabanca ambargosu muafiyetini sürdürmesi, İsrail-Yunanistan-GKRY hattında artan askeri ortaklaşa iş ve Doğu Akdeniz’de enerji güvenliği üstünden kurulan yeni denklemler birleşince Kıbrıs, artık yalnızca çözümsüz bir ada problemi değil; Türkiye’nin çevrelenmesi, Avrupa savunması, İsrail güvenliği ve Ortadoğu krizlerine müdahale başlıklarının kesiştiği stratejik bir üs adasına dönüşüyor.
Fransa, Yunanistan ve Rum Kesimi ile Türkiye karşıtı ittifak oluşturdu.
STRATEJİK BELGE
SOFA olarak malum Kuvvetler Statüsü Sözleşmesi, bir ülkenin askerlerinin başka bir ülke topraklarında hangi hukuki statüyle bulunacağını, hangi yetkilere haiz olacağını, hangi yargı düzenine doğal olarak olacağını, hangi muafiyetlerden yararlanacağını ve hangi operasyonel çerçevede hareket edeceğini belirleyen eleştiri bir metin olarak kabul ediliyor. Bu yüzden Fransa ile Rum yönetimi içinde atılan imza yalnızca teknik bir askeri düzenleme değil; Ada’nın güvenlik mimarisini, Türkiye’nin garantörlük pozisyonunu ve Doğu Akdeniz’de kurulan yeni ittifak ağlarını direkt ilgilendiren stratejik bir belge niteliği taşıyor.
FRANSA ADA’YA YERLEŞİYOR
Anlaşmaya Fransa Silahlı Kuvvetler Bakanı Catherine Vautrin ile Rum Müdafa Bakanı Vasilis Palmas imza attı. İmza töreninin Avrupa Birliği müdafa bakanlarının gayri resmi toplantısı için Cenup Kıbrıs’ta bulunmuş olduğu döneme denk gelmesi de dikkat çekti. Rum yönetimi, son yıllarda Orta Doğu tahliye operasyonları, Gazze’ye insani yardım koridoru, Lübnan-İsrail hattındaki krizler ve AB dönem başkanlığı hazırlıkları üstünden kendisini “Avrupa’nın Doğu Akdeniz’deki güvenli limanı” olarak konumlandırıyor. Paris ise aynı Ada’yı yalnızca insani tahliye operasyonlarının değil, Doğu Akdeniz ve Levant hattındaki askeri hareketliliğin de ileri lojistik noktası olarak görüyor.
BÜYÜK RESİM: BAF VE MARİ HATTI
Kıbrıs’ın jeopolitik ağırlığı haritaya bakıldığında daha net ortaya çıkıyor. Ada, Türkiye’nin cenup kıyılarına, Suriye’ye, Lübnan’a, İsrail’e, Gazze’ye ve Mısır’a aynı anda uzanan bir deniz-hava hattının merkezinde bulunuyor. Larnaka ve Limasol limanları, Baf’taki Andreas Papandreou Hava Üssü, Mari’deki Evangelos Florakis Deniz Üssü ve İngiltere’nin Ağrotur ile Dikelya’daki egemen üs bölgeleri beraber düşünüldüğünde Kıbrıs, Doğu Akdeniz’de benzeri olmayan bir askeri erişim noktası olduğuna dikkat çekiliyor.
ORTA DOĞU EKSENLİ YERLEŞİM
Kıbrıs’ın konumu Fransa açısından bu coğrafya yalnızca Avrupa Birliği’nin güneydoğu sınırı değil; Suriye, Lübnan, Kızıldeniz, Süveyş, İsrail ve İran eksenli krizlere kısa sürede müdahale edilebilecek bir deniz-hava platformu anlamına da geliyor. Paris yönetiminin bilhassa Mari askeri limanı ile Baf’taki Andreas Papandreou Hava Üssü’ne ilgisi de bu yüzden ehemmiyet taşıyor. Mari’deki deniz üssü, Lübnan kıyılarına yakınlığı sebebiyle tahliye, ikmal ve deniz güvenliği operasyonları için eleştiri bir konumda bulunuyor.
İKMAL ÜSLERİ
Baf Hava Üssü ise ağır nakliye uçakları, helikopter hareketliliği, yakıt ikmali, bakım ve askeri tahliye kapasitesi bakımından genişletilmek isteniyor. ABD ve Avrupa destekli planlarda bu iki tesisin önümüzdeki dönemde modernize edilmesi, hava üssüne daha geniş park alanları kazandırılması, Mari’ye büyük nakliye helikopterlerini karşılayabilecek altyapı eklenmesi öngörülüyor.
GARANTÖRLÜK TARTIŞMASI
Kıbrıs üstünden yaşanmış olan münakaşa ve gerilimi yorumlayan Internasyonal İlişkiler Uzmanı Prof. Dr. Hasan Köni, ise 1960 Güvence Antlaşması’ne dikkat çekerken şunları söylemiş oldu: “Türkiye, Yunanistan ve İngiltere’nin garantör olduğu seviye, Ada’nın bağımsızlığını, toprak bütünlüğünü ve anayasal statüsünü güvence altına alırken, Kıbrıs’ın herhangi bir devletle birleşmesini ya da Ada’nın taksimini teşvik edecek faaliyetleri de yasaklıyor. Ankara ve KKTC açısından Rum yönetiminin Ada’nın tamamı adına hareket ederek üçüncü ülkelerle askeri anlaşmalar imzalaması, Kıbrıs Türk halkının iradesini yok sayan tek taraflı bir hamledir. Rum yönetimi, internasyonal alanda ‘Kıbrıs Cumhuriyeti’ sıfatını kullanarak Ada’nın tamamı adına karar alıyor.”
Rum tarafı ise anlaşmanın Fransa ile karşılıklı askeri personel statüsünü düzenlediğini, temel amacın insani operasyonlar, ortak eğitim, tahliye hazırlıkları ve Avrupa güvenliği bulunduğunu korumak için çaba sarfediyor. Sadece gelişmeler, tabloyu yalnızca ‘insani yardım’ başlığına sıkıştırmayı zorlaştırıyor.”
PARİS’İN DOĞU AKDENİZ HESABI
Umur Tugay Yücel (Internasyonal İlişkiler Uzmanı)
Son yıllarda İsrail, Yunanistan ve Rumlar içinde enerji, deniz güvenliği, hava müdafa, danışma paylaşımı ve ortak tatbikat başlıklarında yoğun bir ortaklaşa iş gelişti. Bu ağın Fransa ayağı ise son imzayla daha da belirginleşti. Paris, Doğu Akdeniz’de kendisini yalnızca bir Avrupa gücü olarak değil, küresel çıkarları olan bir askeri erkek oyuncu olarak konumlandırıyor. Doğu Akdeniz’de enerji boyutu da göz ardı edilemez. İsrail açıklarındaki gaz sahaları, Kıbrıs çevresindeki hidrokarbon aramaları, Mısır LNG tesisleri, Avrupa’nın Rus gazına bağımlılığı azaltma arayışı ve deniz yetki alanı anlaşmazlıkları, askeri ittifakların arka planında mühim yer tutuyor.”
İNGİLİZLER DE OYUNDA
“İngiltere’nin Ada’daki egemen üsleri de denklemin ayrı bir boyutu. Ağrotur ve Dikelya, 1960 düzeninden bu yana İngiliz egemen üs bölgeleri olarak varlığını sürdürüyor. Bu üsler Irak, Suriye, İsrail, Gazze, Lübnan ve İran hattındaki krizlerde Batı askeri operasyonları açısından eleştiri önemde.”
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
