Fidan Salı günü geç saatlerde Paris’teki Türkiye Büyükelçiliği’nde gazetecilere verdiği demeçte, “Benim görüşüme bakılırsa, dört yıl devam eden savaşın arkasından artık kalıcı bir barışa oldukça yakınız. En azından barışın anahtarı olan birçok alanın son aşama ciddi bir halde tartışıldığını görüyoruz.”
Dışişleri Bakanı, “En azından sulh için lüzumlu kilit alanların son aşama ciddi bir halde tartışıldığını görüyoruz. Türkiye de bu sürece katkıda bulunmuş oldu. Gördüğümüz şu ki, imzalandığı takdirde bu yalnız Ukrayna’daki savaşı bitiren bir sulh anlaşması olmayacak. Uzun solukta Rusya ile Avrupa içinde yeni dönemde barışın şekillerini de belirleyecek. Bununla beraber Rusya’nın bundan sonraki bölgesel politikalarına yön veren kapsamlı bir antak kalma olacak.”
Fidan, konuşulanlar üstüne, gelecekte ihtimaller içinde bir ateşkesin izlenmesi, Ukrayna’nın caydırıcılığının sürdürülmesi, ateşkesin ihlal edilmesi durumunda askeri tedbir alma ihtimali benzer biçimde konulardan kaygı duyduklarını söylemiş oldu.
“Askeri açıdan en başından beri, Cumhurbaşkanımızın talimatıyla silahlı kuvvetlerimiz, sulh durumunda kurulacak bir deniz bileşeninin sorumluluğunu Türkiye’nin üstleneceği bir tutumu daima korumuştur. Bu mevzuda mühim ilerlemeler kaydedildiğine inanıyorum. Türkiye’nin, Karadeniz’in en büyük filosuna haiz bir NATO üyesi olduğu dikkate alındığında, Türkiye’nin Karadeniz güvenliğinin sorumluluğunu üstlenmesi doğaldır… İnşallah sulh anlaşması bir an ilkin imzalanır, daha çok can kaybının önüne geçilir ve bölgeye istikrar getirilir.” ek olarak belirtti.
Fidan, Salı günkü bir başka oturumun ise ihtimaller içinde bir sulh anlaşması durumunda Ukrayna’nın ekonomik toparlanmasının ele alındığını belirtti. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın bu konudaki hassasiyetine vurgu icra eden Erdoğan, “Yaraları iyileştirme mevzusunda hiçbir ülkenin Türkiye’den daha yetenekli olmadığını” söylemiş oldu.
“Hem kendi yaralarımızı hem de gerekseme sahibi insanların yaralarını iyileştirme mevzusunda iyiyiz. Ekonomik yatırımlar ve iş insanlarımızın bilhassa altyapı mevzusundaki uzmanlığı son aşama mühim. Sulh sağlandığında Türkiye’nin ekonomik canlanma ve kalkınmada büyük rol oynayacağına inanıyoruz.” Fidan, AB yetkilileriyle de devlet başkanlarıyla toplantılar yaptığını, mühim mevzuları ele aldığını, gündemdeki mevzuları değerlendirdiğini söylemiş oldu.
Gönüllüler Koalisyonu’nun şimdiye kadarki en büyük toplantısının arkasından, hem Avrupalı liderler hem de ABD elçileri, Başkan Donald Trump yönetimindeki Batı Yarımküre’de ABD’nin iddialı dış politikasına ilişkin son günlerdeki gerilimleri gizleyen ilerlemeyi memnuniyetle karşıladılar.
Sadece Ukrayna’ya yönelik güvenlik garantileri sadece savaşın sona ermesi için ateşkes üstünde anlaşmaya varıldığında yürürlüğe girecek. Rusya lideri Vladimir Putin’in niyeti belirsizliğini koruyor. Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelenskyy ve Trump’ın elçisi Steve Witkoff, Ukraynalı ve Amerikalı yetkililerin Çarşamba günü görüşmelere devam edeceklerini söylerken Zelenskyy, Washington’a “her alanda destek sağlamaya hazır olduğundan” teşekkür etti. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron Salı günü aralarında 27 devlet yada hükümet başkanının da bulunmuş olduğu 35 ülkenin temsilcilerinin bir araya gelmiş olduğu görüşmelerin arkasından yapmış olduğu açıklamada, “sağlam” garantilerin ABD’nin Avrupa’nın katılımıyla bir ateşkes seyretme mekanizmasına liderlik etmesini sağlayacağını söylemiş oldu.
Macron, Zelenskyy ve İngiltere Başbakanı Keir Starmer, İngiltere, Fransa ve öteki Avrupalı müttefiklerin ateşkes sonrasında Ukrayna topraklarına asker konuşlandırmasını öngören bir niyet beyanı imzaladı.
Müttefikler ek olarak Paris’te bir ABD-Ukrayna-koalisyon koordinasyon hücresi kurulması mevzusunda da anlaştılar. Sadece taslak bildiride yer edinen, Washington’un Rusya’nın “yeni bir saldırısı durumunda” Avrupa liderliğindeki çokuluslu gücü “destekleyeceğine” dair söz, Salı akşamı gösterilen bildiride yer almıyordu. Macron, Paris’in savaştan sonrasında Ukrayna’ya “birkaç bin” Fransız askeri konuşlandırabileceğini söylemiş oldu.
Zelenskyy, görüşmelerin güvenliğin sağlanması ve tekrardan yapılanma mevzusunda hangi ülkelerin liderlik edeceğini, hangi güçlerin lüzumlu bulunduğunu ve bunların iyi mi yönetileceğini “belirlediğini” söylemiş oldu.
İsrail’in Suriye’deki eylemleri
Fidan ek olarak, ABD ve İsrail ile ayrı bir üçlü toplantı için Paris’te bulunan Suriye Dışişleri Bakanı Asaad el-Şeybani ile de çeşitli mevzuları görüştüğünü söylemiş oldu. Ankara’nın üç taraf arasındaki görüşmeleri izlemeye devam ettiğini de sözlerine ekledi.
Fidan, “Hem Suriye tarafıyla, hem de Amerikan tarafıyla devamlı istişare halindeyiz. O görüşmelerin arkasından kendisi ile görüştük. Gerek bugünkü müzakerelerde gelinen aşama, gerekse YPG ile birkaç gün ilkin meydana getirilen görüşmelerin neticeleri yada neticeleri olmak suretiyle birkaç mevzuyu detaylı olarak görüşme fırsatımız oldu. Bu mevzuları fazlaca detaylı ele aldık” dedi. YPG, PKK terör örgütünün Suriye koludur. Fidan, ek olarak ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Hususi Temsilcisi Tom Barrack ile de görüştüğünü, üçlü görüşmelerle ilgili kendisine data verildiğini ve görüşlerini paylaştığını söylemiş oldu.
İsrail ordusu, Beşar Esad rejiminin 2024 sonlarında devrilmesinden bu yana Suriye topraklarına onlarca defa saldırılar gerçekleştirmiş oldu ve Şam bu eylemleri şiddetle kınadı. İsrail’in Suriye’deki eylemlerini “kışkırtıcı” olarak nitelendiren Fidan, bunların “İsrail’in bölgede daha geniş ölçekte yürüttüğü yayılmacı ve parçalayıcı politikalarının bir uzantısı bulunduğunu” söylemiş oldu. Bunu açıkça görüyoruz. Lüzumlu değerlendirmelerin yapılması, çözümleme edilmesi ve lüzumlu tedbirlerin alınması bölgesel istikrar açısından son aşama önemlidir.” Fidan, bölge ülkelerinin bu duruma el atması icap ettiğini belirterek, ABD’nin de mühim bir rol oynayabileceğinin altını çizdi.
İsrail’in kısa sürede Somali’den ayrılan Somaliland bölgesini tanımasıyla ilgili internasyonal öfkeye neden olan eylemleri hakkında Fidan, bunun Tel Aviv’in bölgede istikrarsızlığı yaymayı amaçlayan projelerinden biri bulunduğunu söylemiş oldu.
Salı günü erken saatlerde İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar, Somaliland’ı ayrı bir devlet olarak tanıma kararından ortalama iki hafta sonrasında ziyaret etti.
“Egemen bir ülkenin topraklarını bu şekilde parçalamaya yönelik eylemlerin kabul edilemez bulunduğunu, bölgemizde ‘böl, parçala, yut ya da yönet’ seçimi politikaların artık geçmişte kaldığını, dayanışma içinde hareket eden bölge ülkelerinin buna izin vermeyeceğini açıkça söylüyoruz.”
Fidan, Somaliland ile Somali merkezi hükümeti içinde uzun süredir devam eden iç sorunların bulunduğunu kaydederek, bu mevzuda arabulucu olarak Türkiye Dışişleri Bakanlığı’ndan bir büyükelçinin görevlendirildiğini söylemiş oldu.
“Sadece BM kararları, kendi politikalarımız ve internasyonal normlar çerçevesinde Somali’nin toprak bütünlüğünü daima tam anlamıyla savunduk. Kendi iç sorunlarını daima barışçıl bir halde çözmelerini bekledik.” dedi.
Fidan, İsrail’in Somaliland’ı tanımasının aslına bakarsak “gayri meşruiyet” işareti bulunduğunu ileri sürdü. “Gayrimeşruluğun merkezi olan İsrail benzer biçimde bir aktörün Somaliland’ı desteklemesi ne farkına varır? … Bunu jeostratejik bir hamle, güç yansıtma girişimi olarak görüyoruz.”
