Sabah yazarı Okan Müderrisoğlu, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın da katıldığı zirvenin ortak açıklamasında, patrikhanenin “devlet kurumu” olarak tanınmasına Türkiye’nin anlık tepkisini anlatan bir yazı yazdı.
Zirveye 90’dan fazla ülkeden temsilcinin yanı sıra sivil toplum kuruluşlarından temsilciler katıldı. İlk taslakta bildirgeyi imzalayan ülke ve kuruluşlar listesinde Türkiye yer alırken, “ekümenik patriklik” bu taslakta yer almıyordu. Sabah haberinde ismin zirvenin sona ermesinden günler sonra listeye alındığı belirtiliyor.
Yaklaşık 1600 yılından bu yana Aziz George Patrik Katedral Kilisesi, lideri Doğu Ortodoks Kilisesi’nde “primus inter pares” (eşitler arasında birinci) olarak kabul edilen ve sıklıkla “eşitler arasında birinci” olarak görülen Konstantinopolis Ekümenik Patrikhanesi’nin merkezi olmuştur. Dünya çapında 300 milyon Ortodoks Hıristiyanın ruhani lideri.
Patrikhane, Türk Anayasası ve kanunlarının himayesi altında faaliyet göstermektedir. Türkiye’deki gayrimüslim azınlıklara hizmet veren hiçbir kilise veya sinagogdan daha fazla yetki ve hakka sahip değildir.
Patrikler, İstanbul’daki Fatih Valiliği’ne ve şehrin valiliğine bağlı olarak ikamet etmektedir.
Fener Rum Ortodoks Patrikhanesi’nin Türkiye’deki varlığı, savaş sonrası 1923 Lozan Antlaşması ile güvence altına alınıyor, ancak antlaşma, kiliseye özel bir hüküm koymuyor ve kilisenin hukuki statüsünü düzenleme yetkisini Türk hükümetine bırakıyor.
Türkiye, patrikhaneyi, cumhuriyetin kanunlarına uyan ve içindeki Rum Ortodoks azınlığın dini ihtiyaçlarını karşılayan dini bir kurum olarak görmektedir.
Patrikhanenin “ekümenik” tanımı, Türkiye’nin egemenliğine bir meydan okuma olarak görülmekte ve onu neredeyse egemen Vatikan’ınkine eşit bir seviyeye yükseltmektedir.
Dışişleri Bakanlığı derhal organizatörleri listede değişiklik yapmaya çağırdı. İsviçreli ve Ukraynalı yetkililer, bakanlığın çağrısı üzerine patrikhanenin adının yer almadığı yeni bir liste yayınlamak zorunda kaldı.
İstanbul’daki patrikhanenin, gerginlikler nedeniyle Rus Ortodoks Kilisesi ile bağlarını koparan Ukrayna Ortodoks Kilisesi üzerinde yetkisi bulunuyor. Ankara, patrikhanenin bu sıfatla zirveye katılımını kabul etti ancak zirve öncesinde organizatörlere, bunların bildirgeye dahil edilmesinin kabul edilemez olduğunu söyledi.
Zirvedeki tek kriz bu değildi. Zirveye İsrail ve bölünmüş Kıbrıs’taki Rum kesiminin katılacağının öğrenilmesi üzerine Dışişleri Bakanlığı, zirveden bir gün önce katılım planlarını revize etti. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, zirvenin ana oturumunda konuşma yaptıktan sonra katılımını yarıda keserek zirveden ayrıldı. İkinci gün yapılması planlanan panelin moderatörlüğünü bırakıp Türkiye’ye gitti.
Türkiye’nin Kıbrıs Rum tarafıyla resmi bir ilişkisi bulunmuyor ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni (KKTC) tanıyor. İsrail ile ilişkiler ise geçen yıl İsrail-Filistin çatışmasının yeni turunun başlamasının ardından tamamen kopmuştu.
