İstanbul Endüstri Odası (İSO) Başkanı Erdal Bahçıvan, uygulanan dezenflasyon politikaları, yüksek faiz ve artan finansman yükünün etkisiyle geçen yıl Türkiye’nin en büyük 500 endüstri kuruluşundan 152’sinin zarar yazdığını belirterek; para politikasındaki normalleşmenin gecikmesinin de gerçek sektör üstündeki finansman baskısının sürmesine niçin bulunduğunu söylemiş oldu.
Bahçıvan, “direnen enflasyon ve direnen faizlerin” finansmandaki bu negatif tablonun 2026’da da süreceğini gösterdiğini söylemiş oldu.
İSO tarafınca hazırlanan “Türkiye’nin 500 Büyük Endüstri Kuruluşu Araştırması-2025” raporunun açıklanmış olduğu görüşmede konuşan Bahçıvan, “2025’te iç talebin dirençli seyri, enflasyon beklentilerinde iyileşmenin vakit alması, hizmet sektöründeki fiyat katılıkları ve dönem dönem yaşanmış olan finansal dalgalanmalar dezenflasyonu yavaşlattı. Bu durum, para politikasında normalleşmeyi geciktirerek gerçek sektör üstündeki finansman baskısının sürmesine niçin oldu” dedi.
Yüksek faizler ve finansmana erişim koşullarının firmalar üstünde ciddi baskı oluşturduğunu vurgulayan Bahçıvan, “2025 senesinde uygulanan dezenflasyon politikaları ve dış pazarlardaki durgunluk, satış gelirleri üstünde baskı yarattı. Ek olarak yüksek faiz oranları ve artan finansman yükleri karlılık göstergelerini sınırlamaya devam etti” diye konuştu.
Bahçıvan, vergi öncesi dönem karı/ziyanı kalemine bakılırsa 2025 senesinde 152 firmanın zarar ettiğini, bu sayının 2001 krizi sonrası üstün dereceli seviyenin gerçekleştiği 2024 ile aynı bulunduğunu belirtti.
Bahçıvan firmaların kârlılıklarında nominal olarak bir toparlanma görülse de, 2025 senesinde tüm karlılık rasyolarının son 10 yıl ortalamalarının altında kaldığına dikkat çekti.
KÂRLAR NOMİNAL ARTSA DA 10 YILLIK ORTALAMALARIN ALTINDA
Rapora bakılırsa; İSO 500’ün etkinlik karı 2025’te yüzde 57 artarak 1 trilyon liraya yükselirken, etkinlik karlılığı da yüzde 6.2’den yüzde 7.7’ye çıktı. Vergi öncesi kar ve zarar toplamı da ortalama yüzde 65 artışla 441 milyar liraya terfi etti.
Bahçıvan, “2025 senesinde İSO 500’de karlılık göstergelerinde nominal bir toparlanma yaşanmıştır. Sadece yüksek finansman maliyetleri, zayıf talep koşulları sebebiyle tarihsel ortalamaların altında kalan bu göstergeler, endüstri kurumlarında karlılığın halen baskı altında bulunduğunu göstermekte” diye konuştu.
Bahçıvan ek olarak, 2025’te nominal iyileşme kaydeden kârlarda, 2024 yılı karlarının oldukça düşük seviyede gerçekleşmiş olmasının da etkili olduğuna işaret etti.
Rapora bakılırsa, finansman giderleri geçen yıl yüzde 38 artışla 855 milyar lira olarak gerçekleşirken; finansman giderlerinin net satışlara oranı ise yüzde 6 seviyesinden yüzde 6.6’ya terfi etti. Finansman giderlerinin etkinlik kârına oranı ise yüzde 84.9 olarak gerçekleşti.
İSO 500’ün 2025 senesinde özkaynakları yüzde 15.8 artarken, toplam borçlardaki artış ise yüzde 30.8 ile fazlaca daha yüksek oldu. Rapora bakılırsa İSO 500’ün toplam borcu 7.6 trilyon lira seviyesinde gerçekleşirken; 2025 yılı şirketlerin borç yapısında kısa vadeli yükümlülüklerin ağırlığının da tekrardan arttığı bir dönem oldu. Buna bakılırsa, uzun vadeli mali borçlar yüzde 38.6 artarken, kısa vadeli mali borçlardaki artış yüzde 44.6 olarak gerçekleşti.
Bugün gelinen noktada sanayicinin en fazla hissettiği probleminin finansman maliyetlerinin yüksekliği bulunduğunu belirten Bahçıvan, “Son iki senedir devasa yükseklikte seviyelerde seyreden finansman maliyetleri, yalnızca bilançolara yansıyan bir kalem değil; üretimden yatırıma, istihdamdan rekabet gücüne kadar sanayinin tüm kesimlerini etkileyen temel bir gerçeklik” dedi.
“KREDİ MALİYETLERİNİ YÜKSELTEN FAKTÖRLER GÖZDEN GEÇİRİLMELİ”
Sanayiciyi rahatlatacak çözüm önerilerini de dile getiren Bahçıvan, “Bilhassa en fazlaca etkilenen sektörler gözetilerek kredi maliyetlerini yükselten ve ihracat kredileri de dahil olmak suretiyle finansmana erişimi sınırlayan tüm faktörlerin gözden geçirilmesi gerekmekte” diye konuştu.
Sanayicinin “devreden KDV” problemininin da acilen çözülmesi icap ettiğini kaydeden Bahçıvan, “Biz, devreden KDV sorununu endüstri kuruluşlarımızın devlete sıfır faizle ve belirsiz vadeyle finansman sağlaması olarak değerlendiriyoruz. Başka bir ifadeyle, üretim meydana getiren, yatırım gerçekleştiren, istihdam oluşturan ve ihracat meydana getiren sanayicimiz, hak etmiş olduğu deposu kullanamamakta; bu kaynak fiilen kamu tarafınca uzun soluklu ve maliyetsiz bir halde tutulmakta” diye konuştu.
Bahçıvan’ın verdiği bilgiye bakılırsa, 2025 senesinde İSO 500 şirketlerinin devreden KDV tutarı yüzde 42.1 artarak 120 milyar liranın üstüne çıktı.
Öte taraftan, İSO 500 araştırmasına bakılırsa, 2025 senesinde üretimden satışlara bakılırsa Türkiye’nin en büyük endüstri kuruluşu 699 milyar lira ile Tüpraş olurken; bunu 538 milyar lira ile Ford Otomotiv ve 328 milyar lira ile Yıldız Rafineri izledi. İlk üç sıra önceki yıla bakılırsa değişiklik göstermedi.
