Sabah gazetesinde yer alan habere göre, diplomaside ortaya koyduğu vizyonla takdir toplayan Ankara, genel sekreter adaylarını uzun süre dikkatle inceledi. Sonuç olarak Türkiye, önümüzdeki beş yıllık dönem için Hollanda Başbakanı Mark Rutte’ye destek verdi. Rutte’nin isminin, NATO’nun 75’inci kuruluş yıldönümüne denk gelen 9-11 Temmuz’da Washington’da yapılacak NATO liderler zirvesinde açıklanması bekleniyor. Zirvede Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da hazır bulunacak.
Türkiye, Rutte’nin terörle mücadele konusundaki tutumunu, Türk savunma sanayisine yönelik yaptırımları ve ittifak ile Türkiye’nin üyelik hedefini uzun süredir engelleyen Avrupa Birliği arasındaki ilişkileri sorguladı.
Rutte, onay almak amacıyla Nisan ayında İstanbul’da Erdoğan’la buluştu. Rutte, Erdoğan’la görüşmesinin ardından düzenlediği ortak basın toplantısında, “NATO’nun güney kanadının Türkiye’ye ve onun liderliğine ihtiyacı var” dedi.
“Türkiye, bölgede önemli etkisi olan bir jeopolitik aktördür. Gazze’deki savaşın sona ermesine yardımcı olmak için çalışıyorlar. Aynı zamanda Ukrayna’daki korkunç savaşla ilgili de çaba gösteriyorlar” demişti Rutte.
Erdoğan ise Türkiye’nin kararının yeni NATO şefi konusunda “stratejik bilgelik ve adalet çerçevesinde” olacağına dair güvence vermişti.
Türkiye için terörle mücadele, büyük ölçüde, 1980’lerden bu yana Türk devletine karşı kanlı bir kampanya yürüten ve 40.000’den fazla kişinin hayatına mal olan terör örgütü PKK ve onun kollarına karşı mücadeleyi içeriyor. Türkiye’de, ABD’de ve Avrupa Birliği’nde terör örgütü olarak kabul ediliyor.
Ankara, terör örgütü ile bazı NATO üyeleri arasındaki “ilişkileri” sıklıkla “kabul edilemez”, “üye devletlere yönelik bir tehdit” ve “ittifak ruhuna aykırı” olarak kınıyor. Bu üyeler arasında, Suriye’de IŞİD’le mücadele kisvesi altında PKK’nın Suriye kanadını askeri teçhizat sevkıyatı yoluyla açıkça destekleyen ABD de yer alıyor.
Türkiye, İskandinav ülkeleri Türkiye’nin terörist gruplara karşı önlemlerin sıkılaştırılması gibi taleplerini karşılayana kadar İsveç ve Finlandiya’nın üyelik tekliflerini bir yıldan fazla bir süre boyunca onaylamayı reddetti.
Ankara, Rutte’nin 10 yıl boyunca genel sekreter olarak görev yapan selefi Jens Stoltenberg’in tutumunu övdü ve NATO müttefikleri arasında Türkiye’nin terörden en çok zarar gören ülke olduğunu vurguladı. Stoltenberg, savunma alanında Türkiye’yi hedef alan yaptırımlara da karşı çıktı. Türkiye, Rusya’dan S-400 füze sistemleri satın aldıktan sonra ABD’nin yaptırımlarıyla karşı karşıya kaldı. Yaptırımlar, Türkiye Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) tarafından denetlenen bir savunma holdinginin ABD ihracat lisanslarına ve yetkilerine yasak getiriyor.
Rutte’nin NATO-Avrupa Birliği ilişkilerine ilişkin tutumu da Ankara için önemli bir konuydu. Türkiye, AB’nin siyasi bir ittifak, NATO’nun ise askeri bir ittifak olduğunu vurguladı.
Rutte geçen Perşembe günü, tek rakibi Romanya Cumhurbaşkanı Klaus Iohannis’in çekilmesinin ardından, ittifak için çok önemli bir zamanda, NATO’nun bir sonraki başkanı olma yarışını perçinledi.
57 yaşındaki tecrübeli politikacı, mevcut şef Jens Stoltenberg’in görev süresi 1 Ekim’de sona erdiğinde görevi devralacak.
Rutte için zor iş
Rutte, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşının uzadığı ve Donald Trump’ın Kasım ayında ABD başkanlığını geri almak için mücadele ettiği bir dönemde Batı ittifakı için tehlikeli bir zamanda devreye girecek. Koalisyonunun dağılmasının ardından NATO görevi için hak iddia eden Ukrayna’nın sadık destekçisi Rutte, kısa sürede ABD, İngiltere, Fransa ve Almanya’nın desteğini kazandı.
Ancak Türkiye ve Macaristan’ın önderlik ettiği zorlukları yenmek için Hollanda’da görev yaptığı neredeyse 14 yıl boyunca edindiği tüm diplomatik becerileri kullanmak zorunda kaldı. Rutte, Nisan ayında İstanbul’a yaptığı ziyaretle Türkiye’nin çekingenliğini aştı ve sonunda geçen hafta Avrupa Birliği zirvesinde Macaristan Başbakanı Viktor Orban ile bir anlaşma imzaladı. Bu da, sürpriz teklifi, önümüzdeki ay Washington’da yapılacak NATO zirvesi öncesinde Rutte için sorunsuz bir randevu bekleyen müttefikler arasında tüyleri diken diken eden Iohannis’e kaldı. Romanya güvenlik konseyi Perşembe günü Iohannis’in resmen çekildiğini ve ülkenin Rutte’yi desteklediğini duyurdu.
Rutte, kamu yayıncısı NOS’a “Gerçekten çok uzun zaman aldı” dedi. “Karmaşık bir süreç ama iyi gidiyor gibi görünüyor.” Rutte, 2014’ten bu yana ittifaka liderlik eden Norveç’in eski başbakanı Stoltenberg’in dizginlerini aldığında elinde çok şey olacak. Dört yıllık görev süresinin başlamasından sadece haftalar sonra ABD, görevdeki Joe Biden ile Trump arasında bir seçim yapmak zorunda kalacak. Başkan olarak. Değişken Trump’ın Oval Ofis’e geri dönme ihtimali, müttefikleri Trump’ın Avrupa’nın nihai güvenlik garantörü olarak Washington’un rolünü zayıflatabileceği korkusuyla sarstı.
Trump, kampanya sürecinde Rusya’yı kendi savunmaları için yeterince harcama yapmayan NATO ülkelerine saldırmaya teşvik edeceğini söyleyerek bu korkuları körükledi.
Stoltenberg gibi Rutte de iktidardaki ilk döneminde, eski realite TV yıldızının ABD’yi NATO’dan çıkarmayı bile düşündüğü sırada Trump’a karşı dikkatli tutumu nedeniyle övgü topladı. Stoltenberg geçen Salı günü Washington’da “Mark Rutte’nin çok güçlü bir aday olduğunu düşünüyorum” dedi. “Başbakan olarak çok fazla tecrübesi var. Kendisi yakın bir dost ve meslektaş.”
NATO’nun doğusunda Rutte, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in çok daha acil bir tehdidiyle karşı karşıya kalacak. Kremlin’in güçleri, iki yıldan fazla süren çatışmaların ardından şu anda Ukrayna’da ön saflarda yer alıyor ve NATO şefi, Ukrayna’nın yorgun destekçilerinden gelen yardımın yönlendirilmesinde kilit bir role sahip olacak. Aynı zamanda ittifakın gelecekte Rusya’dan gelecek olası bir saldırıya karşı savunmaya hazır olmasını da sağlamak zorunda kalacak. Bunun bir kısmı, Trump ve diğer ABD liderlerinden gelen önemli bir talep olan Avrupalı müttefikleri savunmaya daha fazla harcama yapmaları için bir araya getirmeyi içerecek.
Rutte, Ukrayna’nın yanı sıra en büyük zorluğun “içinde yaşadığımız dünya göz önüne alındığında Avrupa’da savunma harcamalarının yüksek kalmasını sağlamak” olacağını söyledi.
Geçen hafta NATO, 32 üye ülkesinden 23’ünün ittifakın gayri safi yurtiçi hasılanın %2’sini savunmaya harcama hedefine ulaştığını duyurdu.
Hollanda’da bu kadar uzun süre iktidarda kalabilmesi nedeniyle “Teflon Markası” olarak anılan Rutte, İkinci Dünya Savaşı’nın küllerinden ortaya çıkıp Sovyetler Birliği’ne karşı çıkan NATO’ya liderlik eden dördüncü Hollandalı olacak.
Bisikletli muhafazakar, Rusya’nın 2022’deki işgalinin ardından ülkesinin ekonomik ağırlığını Ukrayna’ya vererek, Kiev’e F-16 savaş uçakları teslim etme çabalarına öncülük etti. İttifakın doğu kanadındaki NATO ülkeleri kendilerinden birinin NATO görevini alması için baskı yaparken, Rutte’nin destekçileri Rutte’nin Rusya’nın oluşturduğu tehdidin tamamen farkında olduğu konusunda ısrar ediyor.
