Görüşmede Türkiiye, Yunanistan ve İngiltere (bir zamanlar talibi yöneten) garantör devletleri temsil ediyor. Ankara, Kıbrıslı Türk Başkanı Ersin Tatar’ın kampanya yürüttüğü egemen eşitliğe dayanan iki devletli bir çözüme kesinlikle bağlı.
Toplantıya Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan katılacak. Bunlara Yunan Kıbrıslı Yönetim Lideri Nikos Christodoulides, Yunan Dışişleri Bakanı Giorgos Gerapetrit ve İngiliz Avrupa, Şimal ABD ve denizaşırı bölgeler için devlet bakanı Stephen Doughty katılacak. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, Cenevre’de ev sahipliği yapacağı bir akşam yemeği ile görüşmeleri resmen açacak. Guterres’in ek olarak her delegasyon ile her taraftan genel toplantıdan ilkin ayrı tartışmalar yapması planlanıyor.
Görüşmelerin Kıbrıs’taki toplulukların gelecekteki durumunda bir yol haritasının yolunu açması planlanıyor. Bir gecede bir dönüm noktası netice üretmeleri beklenmiyor, sadece ilgili taraflar arasındaki ilişkiler on seneler süresince yavaş yavaş daha iyi yada daha fena değiştikçe süreci senelerce çıkmazdan sonrasında birazcık zorlayabilir.
Kıbrıslı Türkler, bir ikidizim federasyonu da dahil olmak suretiyle geçmişte tavizlere açık olmasına karşın, toplumun haklarını sakınan bir yaklaşım izlediler. 2020’de seçilen Tatar altında, daha şahin bir ton benimsedi ve adadaki egemen eşitlik ve iki eyalette ısrar etti. TRNC, soruya adil, kalıcı ve kalıcı bir çözüm için Yunanca Kıbrıslarla görüşmelere devam etme öncelikleri olarak internasyonal cemiyet tarafınca egemen eşitliğin ve eşit internasyonal statünün tanınmasını görüyor. Tatar ve Türkiye Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, bu görüşü internasyonal platformlarda, bilhassa BM’de yineledi.
Ayrıca, “Kıbrıs Cumhuriyeti” adı altında internasyonal tanınırlığın tadını çıkaran Yunan Kıbrıslar, tarafların önceki görüşmelerinde bir anlaşmaya varamadığı ikimomunal federasyon modelinde ısrar ediyorlar.
Her ne kadar görüşmeler mühim bir atılım elde edemese de, tarafların, bölgesel iddiaların Türk ve Yunanca Kıbrıslar için fiili zorluklar yarattığı bölünmüş adadaki iki topluluğun günlük yaşamını iyileştirmeye destek olmak için “işbirliğini” tartışması planlanıyor.
Taraflar son Nisan 2021’de Cenevre’de aynı formatta görüşmelerde bulunmuş oldu. Tatar o zamanlar altı puanlık bir çözüm önerisi sundu. Bu noktalardan biri BM Genel Sekreteri, BM Güvenlik Konseyi’nin eşit internasyonal statü için bir karar için harekete geçmesini ve iki tarafın egemen eşitliğini sağlamaya çağırdı. Yunanca Kıbrıslar bunu açıkça reddetti ve esasen görüşmelerin çökmesine yol açtı.
İki taraf, internasyonal statü açısından orantısız olarak “eşittir”. Türkiye, bir grup Türk devleti ile beraber TRNC’nin ana destekçisidir, Kıbrıslı Kıbrıslar, kabul edildikleri AB’nin ve Batı ülkelerinin çoğunun desteğine haizdir. Sadece, Türkiye’nin bölgedeki yükselen profili bir anlaşmaya varmak için kafi olabilir. Tatar kısa süre ilkin Türkiye’ye “Cenevre’deki masada bizimle beraber duracak bir vatan” olarak atıfta bulunmuş oldu. Türkiye Kıbrıs Başkanı, Kıbrıs sorusuna bir çözüm üstünde Türkiye ile çelişen TRNC’nin önceki idarelerinden değişik olarak Ankara ile yakın bağlar sürdürüyor.
Türkiye, Kıbrıs Cumhuriyeti’ni tanımamasına karşın, son zamanlarda Yunan Kıbrıslarının ana destekçisi olan zamanı düşmanı Yunanistan ile yakınlaşma çabalarını hızlandırdı. Atina ve Ankara karşılıklı ziyaretlerin sayısını artırdı ve Mustafa Kemal Mustafa Kemal Atatürk’in Yunan başbakanı Eleftherios Venizelos’un Türkiye’deki Mustafa Kemal Atatürk liderliğindeki ordunun elindeki yenilgisinden sekiz yıl sonrasında Mustafa Kemal Mustafa Kemal Atatürk’in bu tarafını geliştirmede şimdiye kadarki en pozitif mesajları yayınladı. Yunanistan ve Türkiye hala Kıbrıs sorusu üstünde farklılık gösterir, sadece bunların tecritleri adanın yanlarını da daha yakından itebilir.
Tatar ek olarak, Cenevre görüşmeleri öncesinde medya kuruluşları tarafınca gösterilen açıklamalarda, Yunan Kıbrısları ile, bilhassa enerji ve su ve sınır kapılarının operasyonu üstünde ortaklık halletmeye hazır olduklarını söylemiş oldu. TRNC ve öteki ülkeler içinde direkt uçuş ve tecim için bir yol bulmak şeklinde bir “kazan-kazan formülü” takip edebileceklerini söylemiş oldu.
Türk Kıbrıslı Dışişleri Bakanı Tahsin Erertruloğlu ilerleme olasılığını küçümsedi.
Ertukruloğlu son zamanlarda Reuters’e verdiği demeçte, “Yunan Kıbrıslılar, Müzakereyi bırakıldıkları yerden (2017’de) almak için fırsat (toplantı) kullanmak istiyorlar (2017’de),” dedi. “Bizim için, ileriye doğru iyi mi gördüğümüzü tekrarlamak için bir fırsat: iki ayrı, egemen, eşit eyalet.” “Yunanca Kıbrıslı bir ortaklık kurma olasılığı yok, niçin rahatsız oluyorsun? Niçin bir formülün kanıtlanmış bir başarısızlığı mevzusunda ısrar ediyor? Bu BM’ye sorumuz.”
Çatışma uzun süredir 1964’ten beri adada barışı koruma gücü sakınan BM’nin gündeminde.
Kıbrıs adası, BM’nin kapsamlı bir yerleşim elde etmek için bir takım diplomatik çabasına karşın, Yunan ve Türk Kıbrıslar içinde onlarca yıl devam eden bir mücadelede birleşti. Kıbrıs görüşmeleri yirmi yıl süresince hiçbir yere gitmedi.
1960’ların başlangıcında etnik saldırılar, Kıbrıslı Türkçe’yi güvenlikleri için yerleşimlere çekilmeye zorladı. 1974 senesinde, Yunanistan’ın talibi ilhak etmeyi hedefleyen bir Yunan Kıbrıs darbesi, Türkiye Kıbrıslılarını zulüm ve şiddete karşı korumak için garantör bir güç olarak Türkiye’nin askeri müdahalesine yol açtı. TRNC 1983 senesinde kuruldu. Ada son yıllarda bir açma ve kapama sulh süreci görmüş oldu.
Yunanca Kıbrıs İdaresi, aynı yıl, Kıbrıslı Kıbrıs’ın BM’nin Annan’ın AB’ye katılmasıyla tekrardan bir araya geldiğini öngören onlarca yıl devam eden anlaşmazlığı sona erdirme planını engellediği 2004 senesinde AB’ye girdi. Adanın statüsü, seneler süresince bir takım müzakereye karşın çözülmedi.
Türk dışişleri bakanlığı kaynakları Pazar günü yapmış olduğu açıklamada, Cenevre görüşmelerinin geleceğe odaklanacağını ve “geçmiş görüşme süreçlerinin bir parçası” yada “yeni müzakerelerin başlangıcı” bulunduğunu söylemiş oldu. Cumhurbaşkanı ve Başbakan ile tanıştığı Ocak ayında TRNC ziyareti esnasında Fidan Türkçe TRNC ve ortaklık ile dayanışma sözünü yineledi. Fidan, ada için iki devletli bir çözümün tek gerçekçi bir çözüm bulunduğunu altını çizdi ve Türkiye’nin bu seviyede sürece yapıcı bir katkı halletmeye hazır bulunduğunu altını çizdi.
