Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) verilerine nazaran, Türkiye’nin organik gaz ithalatı, senenin ilk çeyreğinde 19,2 milyar metreküp olarak kayıtlara geçti. Aynı dönemde petrol ve petrol ürünleri ithalatı da 3,32 milyon ton oldu.
Ocakta organik gaz ithalatında ABD, ortalama yüzde 35,7 payla ilk sırada yer alırken Rusya, ortalama yüzde 35, Azerbaycan ise yüzde 13,4 hisse aldı. Şubatta ABD, yüzde 27,2 payla liderliğini korurken martta Rusya, ilk sıraya terfi etti.
Petrol ve petrol ürünleri ithalatında ise Rusya, ana tedarikçi konumunu sürdürürken Irak, Kazakistan ve Suudi Arabistan da mühim hisse aldı.
Ocakta Rusya toplam petrol ithalatının ortalama yüzde 49,7’sini karşılarken Irak yüzde 14, Suudi Arabistan da yüzde 9’un üstünde hisse aldı. Şubatta Irak ve Kazakistan’ın oranı artarken martta Rusya, ortalama yüzde 49,6 payla ilk sırada yer aldı.
Küresel enerji ticaretinin ortalama yüzde 20’sinin geçmiş olduğu Hürmüz Boğazı’ndaki aksamaların arz güvenliği endişelerini artırdığı dönemde Türkiye, çeşitlendirilmiş tedarik yapısıyla organik gaz ve ham petrol arzında mühim bir problem yaşamazken bölgesel enerji akışlarında alternatif güzergah işlevi görüyor.
CEYHAN TERMİNALİ, KÜRESEL PETROL AKIŞINDA KİLİT ROL ÜSTLENİYOR
Bu çerçevede, Irak ve Azerbaycan petrolünün küresel piyasalara açıldığı başlıca çıkış noktalarından kabul edilen Ceyhan Terminali öne çıkıyor.
Petrolü büyük seviyede deniz yöntemiyle ithal eden Türkiye, Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı ve Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı ile bölgesel petrol akışlarının dünya piyasalarına ulaştırılmış olduğu stratejik merkez haline geliyor.
Azerbaycan petrolü, Bakü-Tiflis-Ceyhan Hattı üstünden Ceyhan Terminali’ne taşınarak buradan tankerlerle küresel pazarlara sevk edilirken bu hat, yalnızca Azerbaycan için değil Kazakistan şeklinde üreticiler açısından da Rusya’ya bağımlılığı azaltan alternatif koridor işlevi görüyor.
BOTAŞ verilerine nazaran, senelik 50 milyon ton kapasiteye haiz Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı üstünden senenin ilk 2 ayında ortalama 30,9 milyon varil petrol taşınırken hat, hem de Hazar petrolünü Rusya ve İran dışındaki güzergah üstünden küresel piyasalara ulaştıran tehlikeli sonuç rota olarak öne çıkıyor.
Irak petrolünü Ceyhan üstünden dünya piyasalarına taşıyan Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı da bu akışta mühim rol oynuyor.
Kerkük’ten Ceyhan’a uzanan ve bu yıl martta tekrardan devreye alınan Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı’nın günlük kapasitesi ortalama 1,5 milyon varil seviyesinde bulunuyor. Hattan sevkiyatın tekrardan başlamasıyla ihracatın ilk aşamada günlük 170 bin, arkasından 250 bin varile çıkarılması planlanırken bu akış, kuzeyden gelen petrolün Akdeniz’e ulaşmasında Türkiye’nin rolünü güçlendiriyor.
AVRUPA’NIN DOĞAL GAZ ARZ GÜVENLİĞİNE TÜRKİYE’DEN GÜÇLÜ DESTEK
Organik gazda Rusya, Azerbaycan ve İran’dan internasyonal boru hatlarıyla gaz temin eden Türkiye, bu alanda da merkez ülke konumunu pekiştiriyor.
Rusya’dan Mavi Akım üstünden senelik 16 milyar metreküp kapasiteyle direkt Türkiye’ye gaz sağlanırken TürkAkım, toplam 31,5 milyar metreküp kapasiteye haiz iki paralel hattan oluşuyor. Bu hatlardan biri, Türkiye’nin iç tüketimine hizmet ederken öteki hat, Cenup ve Güneydoğu Avrupa’ya gaz sevkiyatı için kullanılıyor.
Azerbaycan’dan organik gaz, Bakü-Tiflis-Erzurum Organik Gaz Boru Hattı üstünden senelik ortalama 24 milyar metreküp kapasiteyle Türkiye’ye taşınırken bu hat, Cenup Gaz Koridoru’nun ilk halkasını oluşturuyor.
Bu hat üstünden Türkiye’ye ulaşan gaz, Trans Anadolu Organik Gaz Boru Hattı (TANAP) vesilesiyle batıya iletilirken Avrupa’ya sevkiyat, Trans Adriyatik Boru Hattı (TAP) üstünden gerçekleştiriliyor.
Türkiye süresince uzanan TANAP, senelik ortalama 16 milyar metreküp kapasiteyle etkinlik gösteriyor. Bu kapasitenin ortalama 6 milyar metreküplük kısmı Türkiye’nin iç tüketimine ayrılırken 10 milyar metreküplük kısmı Avrupa’ya yönlendiriliyor. TANAP üstünden taşınan gaz, Türkiye-Yunanistan sınırında TAP ile bağlantı kurarak Avrupa pazarına ulaşıyor.
TAP ise senelik ortalama 10 milyar metreküp kapasiteyle çalışırken hattın kapasitesi, teknik olarak 20 milyar metreküpe kadar artırılabiliyor. İtalya organik gaz şebekesine entegre edilen hat yardımıyla Azerbaycan gazı, İtalya’daki çıkış noktaları üstünden Avrupa’nın değişik bölgelerine sevk edilebiliyor.
Bunun yanı sıra Iğdır-Nahçıvan Organik Gaz Boru Hattı, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki enerji işbirliğinin son halkalarından biri olarak geçen yıl devreye alındı. Günlük ortalama 2 milyon metreküp kapasiteye haiz hatla Nahçıvan’ın organik gaz ihtiyacının Türkiye üstünden karşılanması hedeflenirken bölgenin İran’a gaz bağımlılığı mühim seviyede azaltılıyor.
İran’dan Türkiye’ye organik gaz akışı ise İran-Türkiye Organik Gaz Boru Hattı üstünden sağlanıyor. Senelik ortalama 14 milyar metreküp teknik kapasiteye haiz olan bu hat üstünden, Türkiye’nin İran ile yapmış olduğu uzun vadeli antak kalma kapsamında senelik 9,6 milyar metreküpe kadar gaz tedariki öngörülüyor.
