Toplantının açılış konuşmasını yapan Fidan, “Güney Kafkasya’ya bakış açımız da bölgesel sahiplenme duygusuna dayanıyor. Bölge devletlerinin bölgesel sorunları en iyi bildiğine ve çözebilecek kapasitede olduğuna inanıyoruz.” dedi.
Rusya’dan Sergey Lavrov, Azerbaycan’dan Ceyhun Bayramov, Ermenistan’dan Ararat Mirzoyan ve İran’ın yeni atanan Dışişleri Bakanı Abbas Araqchi, bölgesel bağlantıyı güçlendirmeye yönelik somut işbirliği projeleri de dahil olmak üzere bölgede istikrarın tesisi ve refahın artırılması için atılabilecek adımları görüşmek üzere bir araya geldi.
Ayrıca, başta Azerbaycan-Ermeni ihtilafını çözme çabaları olmak üzere, öne çıkan bölgesel ve uluslararası gelişmeleri de ele aldılar.
Bakü ve Erivan şu anda, dağlık Karabağ bölgesiyle ilgili on yıllardır süren anlaşmazlığı sona erdirmek için sınır çizimi de dahil olmak üzere yüzde 80’inin tamamlandığını söyledikleri bir barış anlaşmasını imzalamak için çalışıyor, ancak müzakerelerde hala bazı engeller var. Azerbaycan, Ermenistan’ın bir barış anlaşması imzalamadan önce Karabağ’ın “bağımsızlığına” yönelik dolaylı atıfları kaldırmak için Anayasasını değiştirmesi gerektiğinde ısrar ediyor.
Fidan Cuma günü yaptığı açıklamada, “Platformun öncelikli hedefi, Güney Kafkasya’yı yakından ilgilendiren tüm konuların ele alınabileceği bir forum ihtiyacına yanıt vermektir” dedi.
Türkiye’nin Güney Kafkasya’da barış ve istikrarı tesis etme konusundaki kararlılığını ifade ederek, bölgesel sahiplenmenin ülkeler arasındaki sorunların çözümünde en etkili yöntem olduğunu vurguladı.
Ankara’nın, Türkiye’nin de ilişkileri normalleştirmek için çalıştığı Azerbaycan ile Ermenistan arasında devam eden barış anlaşması müzakerelerine tam destek verdiğini sözlerine ekledi.
Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından 21 Eylül 1991’de Ermenistan’ın bağımsızlığını tanıyan ilk ülkeler arasında Türkiye yer aldı. Ancak 1993’te Türkiye, Ermenistan’ın Karabağ’ı yasadışı işgal etmesi üzerine sınırlarını kapattı ve bağlarını kesti.
Ermenistan’ın Türkiye’nin 1915’teki sözde Ermeni soykırımını tanıması konusundaki ısrarı üzerine ilişkiler daha da kötüleşti; Türkiye’nin onlarca yıldır kategorik olarak reddettiği bir şeydi bu.
Azerbaycan’ın Ermenistan tarafından ele geçirilen toprakları kurtardığı 2020 Karabağ savaşının ardından Türk-Ermeni ilişkileri yeni bir aşamaya girdi. Aralık 2021’de her iki ülke de normalleşme sürecini konuşmak üzere özel temsilciler atadı.
Fidan, “Maalesef odada bir katılımcıyı kaçırıyoruz” diye devam etti. “Yakın komşumuz ve dostumuz Georgia’nın burada kalıcı bir yeri olduğunu ve dilediği zaman bu platforma katılabileceğini hepinizin huzurunda bir kez daha ifade etmek isterim.”
Gürcistan Platforma davet edildi, ancak Tiflis’in Rusya ile olan düşmanlığı, görünüşe göre önceki toplantılara katılımını engelledi.
Fidan, Lavrov’la toplantı marjında ayrı ayrı görüştü; bu, Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği’nin (ASEAN) Temmuz ayında Laos’ta bakanlar düzeyindeki etkinliklerinin oturum aralarında görüşmelerinden bu yana ilk kez gerçekleşti.
Ayrıca ikili ilişkileri görüşmek üzere Mirzoyan, Bayramov ve Araqchi ile kapalı kapılar ardında görüşmelerde bulundu.
Araqchi’nin ziyareti aynı zamanda İsrail’in Gazze Şeridi’ndeki savaşını durdurmanın yollarını tartışmak üzere yaptığı bölgesel turun bir parçası. Ankara ve Tahran, Suriye iç savaşı ve Karabağ ihtilafında karşıt taraflarda yer alırken, ikisi de Hamas kurtuluş hareketinin sadık destekçileri arasında yer alıyor.
Fidan ve bakanlar ayrıca ekonomik işbirliğini, özellikle bağlantı ve entegrasyon açısından güven artırıcı bir önlem olarak ele aldılar.
Böyle bir bağlantı fırsatı, Zengezur Koridoru’dur. Koridor, Azerbaycan’ın Ermenistan’ı atlayarak Nahçıvan’a erişimini güvence altına almak amacıyla kademeli olarak hayata geçirilen bir ulaşım konseptidir.
Ancak bu, barış görüşmelerinde tartışmalı bir konu olmaya devam ediyor.
Moskova, İran’ın Ermenistan’a doğrudan kara erişimini kesecek olan Zengezur Koridorunu Ermenistan üzerinden açarak Azerbaycan’ın Nahçıvan yerleşim bölgesine engelsiz erişim talebini destekliyor.
Koridor Türkiye’nin Azerbaycan’a ve onun ötesinde Orta Asya’ya jeopolitik bağlantısıdır.
Moskova ve Bakü, Rusya’nın koridoru gözetlemesini ve kontrol etmesini istiyor, ancak Erivan ve Tahran böyle bir plana karşı çıkıyor ve bir ulaşım güzergahı kurulacak olsa bile Ermenistan’ın bu güzergahı kontrol etmesi gerektiğini savunuyor.
Türkiye, Zengezur Koridoru projesini destekliyor. Cuma günü Rusya, Ermenistan, İran ve Azerbaycan dışişleri bakanlarını kabul edecek olan Erdoğan, temmuz ayında koridoru selamlayarak bunu “Azerbaycan, Ermenistan ve İran başta olmak üzere herkesin çıkarına hizmet edecek stratejik bir rota” olarak tanımladı ve Tahran ile Bakü’nün bu konuda harekete geçeceğini söyledi. faaliyete geçerse “rahatlayacaksınız”.
Bakanlar ayrıca, toplantıda, çözülmemiş sorunların çözümünde diyaloğun teşvik edilmesinin yanı sıra, Şart’ın ilkelerine uygun olarak siyasi anlaşmazlıklara barışçıl çözümlerin gerekliliğini vurgulayan ortak bir bildiriyi de kabul etti.
Platform, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın buluşudur.
Enerji kaynakları açısından zengin olan ve Rusya ile Asya ülkelerini Batı’ya bağlayan köprü olan bölge ülkeleri arasındaki iş birliğini geliştirmek amacıyla Aralık 2020’de İkinci Karabağ Savaşı’nın sona ermesinden kısa bir süre sonra kuruldu.
Platformun ilk toplantısı 2021 yılında Moskova’da dışişleri bakan yardımcısı düzeyinde yapılırken, ikinci toplantısı geçen yıl Tahran’da dışişleri bakanları düzeyinde gerçekleştirilmişti.
