ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a karşı başlatmış olduğu cenk, 40 günü aşan yıkımın arkasından kırılgan bir ateşkes evresine girerken, taraflardan hiçbiri duyuru ettikleri hedeflere tam olarak ulaşamadı. Yıpratma savaşının niçin olduğu maliyet tablosu ve bundan sonrasında kurulacak yeni denklemin şifreleri ise en oldukca dört gözle beklenen başlıklar içinde. Sahadaki askeri tablo kadar, savaşın küresel iktisat üstünde açmış olduğu yeni fay hatları da dikkat çekiyor. Dünya Bankası’nın son verilerine gore Orta Doğu’da büyük kaosa yol açan cenk sebebiyle petrol tutarları şubat ile mart içinde yüzde 40 artarken, Asya’ya giden LNG sevkiyat tutarları ise üçte iki oranında terfi etti. Savaşın niçin olduğu en büyük artışlardan biri de azot bazlı gübre fiyatlarında yaşandı. Gübre tutarları mart ayında ortalama yüzde 50 artarken, öteki tehlikeli sonuç tarımsal girdilerde oluşan arz baskısı Avrupa ve Asya’da adeta küresel zelzele tesiri yarattı.
ABD, bölgeye kara birlikleri ve deniz piyadelerini yığmaya devam ediyor.
EN KÖTÜ SENARYO
Dünya Bankası Başkanı Ajay Banga’ya gore ateşkes korunsa bile küresel büyümede 0,4 puanlık yitik planlanıyor. Savaşın uzaması halinde ise bu kaybın 1 puana kadar çıkabileceği belirtiliyor. Aynı çerçevede gelişmekte olan ekonomiler için 2026 enflasyon tahmini yüzde 3’ten yüzde 4,9’a yükseltilirken, fena senaryoda bu oranın yüzde 6,7’ye kadar tırmanabileceği ifade ediliyor.
STRATEJİK BASKI ARTACAK
Bu belirsizliğin Türkiye açısından en tehlikeli sonuç tarafı ise savaşın Irak, Suriye, Türkiye hattını tekrardan stratejik baskı altına sokması. Irak Petrol Bakanı’nın açıklamasına gore cenk başladıktan sonrasında Irak’ın cenup limanları üstünden yapmış olduğu günlük ortalama 3,4 milyon varillik ihracat akışı Hürmüz’deki askeri gelişmeler sebebiyle dururken; üretim 4,4 milyon varil seviyesinden 1,5 milyon varil bandına kadar geriledi. Bağdat yönetimi kaotik tablo sebebiyle bir taraftan Ceyhan üstünden Türkiye hattını, öteki taraftan Suriye’deki Baniyas limanını ve Akabe güzergahını alternatif olarak değerlendirmeye almış durumda. Irak-Türkiye boru hattının 200 bin ila 250 bin varillik kapasiteyle tekrardan devreye alınmasının konuşulması, Ankara’nın yalnızca komşu değil, hem de kriz anında bölgesel enerji emniyetinin kilit kapılarından biri haline geldiği şeklinde yorumlanıyor.
SINIR ÖTESİNDEKİ RİSKLER
Bölgedeki kırılganlık yalnızca Hürmüz’le de sınırı olan değil. Irak’ın kuzeyi ve Suriye’nin doğusu, terör yapılanmaları ile lojistik ve enerji altyapısına yönelik tehditlerin iç içe geçmiş olduğu bir risk kuşağına dönüşmüş durumda. Hürmüz’de yaşanmış olan her tıkanma, bu kara koridorlarının ekonomik kıymetini artırırken aynı hem de daha duyarlı hedeflere dönüştürüyor. Başka bir deyişle, denizdeki kriz Türkiye’yi jeoekonomik olarak öne çıkarırken aynı anda sınır hattındaki güvenlik baskısını da büyütüyor. Analistler ise, Irak petrolünün Ceyhan’a yönelmesi ya da Suriye koridorlarının tekrardan konuşulmasını, yalnızca bir tecim meselesi değil; askeri, diplomatik ve iç güvenlik boyutları olan oldukca katmanlı bir risk alanı olarak yorumluyorlar.
IRAK’TAKİ KIRILGAN YAPI
Öte taraftan savaşın ekonomik artçıları en sert halde Irak ve Körfez hattında hissediliyor. Güvenlik ve jeoekonomik analizler, bilhassa Irak tarafındaki kırılganlığın derinleştiğine işaret ederken, Dünya Bankası verileri de bu tabloyu destekliyor. Buna gore çatışmanın tesiri bilhassa Irak ve Körfez ekonomilerinde yoğunlaşırken, Körfez devletlerinde 2026 gelişme beklentisi ocak ayına gore 3,1 puan aşağı çekildi. Bölge genelinde ise 2025’te yüzde 4 olan büyümenin 2026’da yüzde 1,8’e gerileyeceği öngörülüyor. Uzmanlar, Irak’ta yaşanacak her yeni üretim kaybının Türkiye’nin hem ihracat pazarı hem de kara tecim hattı üstünde ilave baskı yaratabileceği görüşünde.
FITCH MORAL BOZDU
Ortaya çıkan son tabloya ilişkin sorularımızı yanıtlayan Kurumsal İktisat Uzmanı Gülsev Duran ise savaşın uzamasının Türkiye ekonomisi için maliyetlerin katlanması anlamına geldiğini belirtirken, “Fitch değerlendirmesine gore İran merkezli daha uzun bir çatışma, Türkiye’de enerji tutarları üstünden cari açığı büyütebilir, dezenflasyon sürecini zorlaştırabilir ve dış finansman baskısını artırabilir. Fitch’in 10 Nisan 2026’da Türkiye görünümünü ‘pozitiften durağana’ çekmesinde, rezervlerdeki aşınma kadar İran kaynaklı jeopolitik risklerin de etkili olduğu açıkça açıklandı” dedi.
İsrail’İn Lübnan’a yönelik hücum ve işgali bölgesel kaosu derinleştiriyor.
GAZZE, LÜBNAN İRAN HATTI
Emekli Amiral Cem Gürdeniz ise ateşkesin pamuk ipliğine bağlı bulunduğunu kamuoyunun gündemine taşırken, “Ateşkesin kalıcı olması zor. Şundan dolayı sahadaki denge hemen hemen kurulmuş değil. Bugün gelinen noktada Batı’nın ‘kurallara dayalı seviye’ söylemi sahada ciddi bir meşruiyet kaybı yaşıyor. Gazze, Lübnan ve İran hattı bu düzenin sorgulandığı kırılma noktalarıdır” bilgilerini paylaştı.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
