ABD’de bilimsel araştırmalar yürüten mikrobiyoloji uzmanı Ali Rıza Akın, 18 Ekim “Dünya Menopoz Günü” öncesi Haber Global’e yapmış olduğu değerlendirmede bağırsak bakterilerinin menopoz döneminde değiştiğini, bu değişimin de kilo, kan şekeri, uyku, inflamasyon ve hormonların vücutta kullanımıyla ilişkili olabileceğini söylemiş oldu. Akın’a gore aynı yaşta ve benzer hormon seviyelerine haiz iki kadının menopozu oldukca değişik yaşamasının sebeplerinden biri bağırsak mikrobiyotasında gizli saklı.
Menopoz bağırsakları da değiştiriyor mu?
Menopoz yalnızca yumurtalıkların hikayesi değil. Östrojen azaldığında bağırsak hareketleri, koruyucu mukus tabakası, geçirgenlik, bağışıklık sistemi ve safra asitleri de değişebiliyor. Doğrusu bakterilerin yaşamış olduğu ortam farklılaşıyor. Peşinden değişen mikrobiyota; inflamasyon, kan şekeri, iştah, hormonların geri dönüşümü ve bağırsak-beyin iletişimi üstünden bedene tekrardan sinyal gönderiyor. Bazı çalışmalarda menopoz sonrası hanımefendilerin bağırsak mikrobiyotasının, menopoz öncesine gore farklılaştığı ve bazı özellikleriyle erkeklerde görülen profile yaklaştığı görüldü.
Aynı yaşta, benzer hormon değerlerine haiz iki hanım menopozu niçin oldukca değişik yaşayabiliyor?
Şu sebeple sorun yalnızca hormonun ne kadar olduğu değil, bedenin o hormona iyi mi yanıt verdiği. Bir bayan rahat uyurken diğeri gece süresince sıcak basmalarıyla uyanabiliyor. Biri kilosunu korurken diğeri aynı şekilde beslendiği halde bel çevresinden kilo alabiliyor. Genetik yapı, hormon reseptörleri, kas ve yağ dokusu, insülin duyarlılığı, stres, uyku, ilaçlar ve hareket kadar mikrobiyota da bu yanıtı etkiliyor. Ben mikrobiyotayı bir ses düğmesine benzetiyorum. Hormon değişimi aynı olabilir fakat bağırsaktaki yapı bu değişimin sesini yükseltebilir ya da azaltabilir.
Akın: “Gelecekte menopoz yönetiminde yalnızca hormon değerlerine değil; kas kütlesine, bel çevresine, insülin duyarlılığına, kemik sağlığına, uykuya, beslenmeye ve mikrobiyotaya beraber bakacağız” diyor.
Son dönemde sık duyduğumuz “estrobolom” nedir?
Estrobolom tek bir bakteri değil; bağırsak bakterilerinin östrojeni iyi mi işlediğini özetleyen sistem. Karaciğer kullanılan östrojenin bir bölümünü bağırsaklara gönderiyor. Bazı bakteriler de ürettikleri enzimlerle bu östrojenin tekrardan aktifleşmesine ve dolaşıma katılmasına katkı sağlayabiliyor. Doğrusu bağırsak bakterileri kimi zaman bedenin attığını düşündüğü östrojeni tekrardan kullanıma açıyor. Menopozda östrojen üretimi azaldığı için elde kalan hormonun iyi mi işlendiği daha mühim hale geliyor.
Besinlerin tesiri de kişiden kişiye değişiyor mu?
Kesinlikle. Soyadaki daidzein, yalnızca belirli bağırsak bakterilerine haiz kişilerde equol isminde olan daha etken bir maddeye dönüşebiliyor. Keten tohumundaki lignanların dönüşümünde de bakteriler rol oynuyor. Dolayısıyla iki hanım aynı oranda soya yada keten tohumu yiyebilir fakat bedenlerinde aynı netice ortaya çıkmayabilir. Ben bunu şöyleki özetliyorum: Aynı tabak, aynı gıda fakat değişik bağırsaklarda değişik biyoloji.
Menopozda bel çevresinin kalınlaşmasında mikrobiyotanın da oranı var mı?
Var fakat tüm suçu bağırsak bakterilerine yüklemek yanlış olur. Yaşla beraber kas hacmi azalırken östrojen düşüşü yağın kalça ve bacaklardan karın bölgesine kaymasını kolaylaştırabiliyor. Uykusuzluk, stres, insülin direnci ve hareket azalması da buna ekleniyor. Mikrobiyota ise enerji kullanımı, inflamasyon, bağırsak bariyeri, safra asitleri ve kan şekeri yanıtıyla ilişkili.
Peki probiyotikler menopoz emarelerini azaltabilir mi?
Bazı kontrollü insan çalışmalarında belirli bakteri kombinasyonlarının menopoz emareleri yada hormon düzeyleri üstünde minik fakat ölçülebilir tesirleri olabileceğine ilişkin sonuçlar var. Fakat buradan “probiyotik menopozu tedavi eder” sonucu çıkmaz. Üstünde probiyotik yazan her kutu aynı değildir. Hangi bakteri var, hangi amaçla seçilmiş, miktarı ne, insan emek vermesi yapılmış mı; bunlara bakmak gerekir. Akkermansia muciniphila benzer biçimde yeni nesil bakteriler, prebiyotikler ve polifenoller önümüzdeki dönemde daha oldukca konuşulacak. Fakat tek bir bakteriyi mucize çözüm benzer biçimde görmek doğru değil. Bağırsakta yıldız oyuncu önemlidir fakat maçı ekip kazanır.
Hanımefendiler bugün bağırsaklarını desteklemek için ne yapabilir?
Temel halen beslenme, hareket ve uyku. Sebze, baklagil, tam tahıl, kuruyemiş ve tohum çeşitliliğini çoğaltmak, kas kütlesini korumak, yiyeceklerden sonrasında kısa yürüyüşler yapmak ve tertipli uyku ritmini sürdürmek mühim.
