Türkiye’de besin kaybı ve israfıyla beraber üretim sürecinde kullanılan milyarlarca metreküp su da kaybediliyor. Su Politikaları Derneği’nin 2020 senesinde “Çöpe Giden Su” başlığıyla yayımladığı çalışmanın güncellenmiş versiyonu, geçtiğimiz gün “Çöpe Giden Sularımız” adıyla kamuoyuna duyuruldu. DSİ’nin emekli yöneticilerinden Su Politikaları Derneği Başkanı Dursun Yıldız ve Dr. Hasan Hüseyin Doğan tarafınca hazırlanan raporda, besin kaybı ve israfının su kaynakları üstündeki tesiri çarpıcı halde gözler önüne serildi. Dernek, aradan geçen altı yılda iklim değişikliğinin su ve toprak kaynakları üstündeki baskısının arttığını, su, besin ve çevre güvenliğinin giderek daha çok ulusal güvenlik mevzusu olarak ele alınmaya başlandığını ortaya koydu.
Raporda İstanbul Tecim Borsası, İstanbul Tecim Odası, Türkiye İsrafı Önleme Vakfı ve Cumhurbaşkanlığı Ziraat ve Besin Politikaları Kurulu başta olmak suretiyle birçok kurumun besin israfının azaltılması amacıyla emek harcama yürüttüğü de açıklandı.
28 MİLYON TONLUK KAYIP VE İSRAF
Rapordaki hesaplamada Türkiye’de senelik meyve ve sebze kaybı ortalama 15 milyon ton, senelik besin israfı ise 13 milyon ton olarak açıklandı.. Böylece toplam tahmini besin kaybı ve israfı 28 milyon ton olarak hesaplandı. Çöpe giden ürünlerin su ayak izleri üstünden meydana getirilen hesaplamada kilogram başına averaj 950 litre su kıymeti esas alındı. Bu hesap sonucunda Türkiye’de besin kaybı ve israfının senelik toplam su ayak izinin 26,6 milyar metreküp olduğu tahmin edildi. Türkiye’de senelik toplam su kullanımının 61,7 milyar metreküp düzeyinde olduğu, bunun 48,7 milyar metreküpünün tarımsal sulamada kullanıldığı da ifade edildi.
EKMEK İSRAFI ÖNLENMELİ
Raporda dikkat çekilen bir başka yitik ise ekmek israfından kaynaklanıyor. Türkiye’de bir kilogram ekmeğin üretimi için ortalama 1300-1600 litre su kullanıldığı kabul ediliyor. Senelik 0,7 milyon ile 1 milyon ton içinde ekmeğin israf edilmiş olduğu ve kilogram başına ortalama 1,5 metreküp su kullanıldığı hesabından hareketle, yalnızca ekmek israfının senelik su ayak izinin 1 ila 1,5 milyar metreküp içinde olduğu tahmin edildi. Rapora nazaran bu miktar ortalama olarak İstanbul ve Ankara’ya bir yılda temin edilen toplam suya karşılık geliyor.
MEYVE SEBZEDE KAYIP BÜYÜK
Besin israfında en büyük paylardan biri de meyve ve sebzelerde. Raporda yer verilen verilere nazaran Türkiye’de bir yılda yetiştirilen ortalama 49 milyon ton meyve ve sebzenin yüzde 25 ila 40’ı çeşitli aşamalarda kayboluyor. TÜBİTAK araştırmalarına dayandırılan veride ise israf edilen sebze ve meyve miktarı ortalama 12 milyon ton olarak belirtiliyor. Öte taraftan raporda aktarılan TÜİK verilerine nazaran 2025 senesinde hanelerde en fazla israf edilen besin grubunu yüzde 39,7 ile taze meyve ve sebze oluşturdu. Ekmek yüzde 32,5 ile ikinci sırada yer aldı. Süt ve süt ürünlerinin oranı yüzde 15,1, kuru bakliyatın oranı yüzde 5,9 olarak hesaplandı. Makarna ile et ve et ürünlerinin oranı ise yüzde 2,7’şer seviyesinde kaldı.
DEVASA RAKAMLAR
Su Politikaları Derneği Başkanı Dursun Yıldız da rapora ilişkin açıklamasında, Türkiye’de bir yılda toplam besin kaybı ve israfıyla 26,6 milyar metreküp suyun kaybolduğunu, bunun tarımsal üretimde kullanılan suyun ortalama dörtte birine karşılık geldiğini belirtirken, “Türkiye’nin senelik teknik ve ekonomik olarak kullanılabilir yerüstü ve yeraltı su potansiyeli ortalama 112 milyar metreküp. Şahıs başına düşen senelik kullanılabilir su miktarı ise ortalama 1300 metreküp düzeyinde. Bu kıymet Türkiye’yi su azlığı yaşayan ülkeler içinde değerlendirilen seviyeye taşıyor” dedi.
Gıdaların çöpe atılmasının en mühim sebebi ise bozulma oldu. Verilere nazaran besin israfının yüzde 74,4’ü ürünlerin bozulmasından kaynaklandı. Son kullanma tarihinin geçmesi yüzde 12,1, ihtiyacın üstünde satın alma yada fazla yiyecek pişirme ise yüzde 6,3 hisse aldı.
İSRAFA SON VERİLMELİ
Yıldız, Türkiye’nin su kaynakları üstündeki baskının önümüzdeki dönemde daha da artacağına dikkat çekerken şu uyarılarda bulunmuş oldu: “Türkiye’de kullanılan ortalama 61,7 milyar metreküp suyun 48,7 milyar metreküpü tarımsal sulamaya gidiyor. Dolayısıyla besin kaybı yalnız çöpe atılan ürünün parasal kıymeti üstünden değerlendirilemez. O ürün tarlaya ekilirken kullanılan suyu, enerjiyi, gübreyi, emeği ve toprağın üretim kapasitesini de beraber kaybediyoruz. Bir kilogram ekmeğin sofraya ulaşabilmesi için ortalama 1300 ile 1600 litre içinde su kullanıldığı kabul ediliyor. Türkiye’de senelik 700 bin ton ile 1 milyon ton içinde ekmeğin israf edildiğine ilişkin hesaplamalar var.”
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
