ABD’nin İran’a yönelik ihtimaller içinde bir askeri operasyonuna ilişkin endişeler sürerken, Orta Doğu’da yaşanmış olan son gelişmeler bölgenin jeopolitik olarak tekrardan kurgulandığına işaret ediyor. Dış ilişkiler kulislerinden yansıyan bilgilere bakılırsa, Suriye merkezli tekrardan yapılanma Irak ve İran’a uzanan daha geniş bir stratejik çerçevenin parçası olarak ele alınıyor. Bölgeyi yakından izleyen stratejistlere bakılırsa ABD’nin sahadaki askeri angajmanını azaltma sonucu ve bu kararın eş zamanlı olarak terör örgütü YPG/PKK ile yürütülen ortaklık modelinin sonlandırılması, dengeleri köklü şekilde değiştirmiş durumda. Meydana getirilen stratejik değerlendirmelerde, ABD’nin yeni kurguda Suriye’de istikrarı öncelediği ve Türkiye ile İsrail’in direkt karşı karşıya gelmesini istemeyen bir yaklaşım benimsediği ifade ediliyor.
İran ihtimaller içinde hava saldırısına karşı roket sistemlerini aktive etmiş durumda.
ÖRGÜTÜN IRAK BAĞLANTISI
Analizlerde terör örgütü YPG/PKK’nın sahada sıkışarak sınır hattına doğru yoğunlaşmasının yeni güvenlik riskleri doğurabileceğine dikkat çekilirken; Suriye’deki yeni tablonun Türkiye için hem fırsatlar hem de riskler barındırdığı da ifade ediliyor. En eleştiri başlıkların başlangıcında ise terör örgütü YPG/PKK’nın yapısal olarak tasfiye edilip edilmeyeceği geliyor. Terör örgütünün yalnızca isim değiştirerek entegrasyon adı altında varlığını sürdürmesinin, orta ve uzun solukta Türkiye sınır güvenliği açısından yeni problemler doğurabileceğinin altı çiziliyor. Bir öteki eleştiri başlık ise Suriye-Irak hattı. Simelka sınır kapısının kontrolü ve örgütün Irak kuzeyiyle bağlantısının kesilip kesilmeyeceği. Sahaya yakın kaynaklar, bu hattın açık kalması halinde Suriye’deki PKK varlığının tamamen sona ermeyeceği görüşünde.
İRAN’DA DEVRİM PLANI
Washington merkezli analizlerde, İran merkezli bir rejim değişikliği ihtimalinin artık kuramsal tartışmaların ötesine geçerek somut takvimlerle ele alınmaya başlandığı ifade ediliyor. İran’ı yakından izleyen analistler ise Devrim Muhafızları ve Besiç güçleri üstündeki ekonomik ve ruhsal baskının giderek artmasının, iç dengeler açısından kırılgan bir tablo yarattığına dikkat çekiyor.
BARZANİ’NİN ROLÜ
İstihbarat ve Strateji Uzmanı Prof. Dr. Sait Yılmaz, Ortadoğu’daki son gelişimleri değerlendirirken Irak’a bilhassa dikkat çekiyor. Irak’ta, Suriye modeline benzer bir yönetim formülünün tartışıldığına ve merkezi yapıyı güçlendirmeyi hedefleyen bir dönüşümün gündemde olduğuna işaret eden Yılmaz, bu sürecin daha geniş bir stratejik çerçeveye oturduğunu vurguluyor. Yılmaz’a bakılırsa dönüşümün temel hedefi, İran’a yönelik daha kapsamlı bir stratejik hizalanmanın önünü açmak: “Suriye, Irak ve Türkiye hattında oluşacak yeni denge, İran üstündeki baskının artırılmasında kilit rol oynayacak. Irak’ın kuzeyindeki gelişmeler Türkiye açısından yakından izleniyor. Mesut Barzani’nin son dönemde yapmış olduğu açıklamalar ve Erbil merkezli temaslar ise Kürt siyasal hareketi içindeki güç mücadelesinin tekrardan hız kazandığını gösteriyor.”
FIRAT-DİCLE SULARI
Su Politikaları Uzmanı Dursun Yıldız ise Türkiye ile Irak arasındaki sınır ötesi su meselesinin yalnız teknik değil, bununla beraber jeopolitik bir sorun olarak da ele alınması icap ettiğini vurguluyor. “Dicle-Fırat Havzası’ndaki azalan akış rejimi, oldukça yönlü diplomatik işbirliğinin artırılması ihtiyacını ortaya koyuyor” diyen Yıldız, “Irak aşırı kuraklık sebebiyle ara sıra Türkiye’den ilave su bırakılmasını talep ediyor. Irak Parlamento Başkanı Meşhedani’nin 1 Temmuz 2025’te, Ankara ziyaretinin peşinden Dicle Nehri’nden saniyede 420 metreküp su tahliyesine başladık. Türkiye, Irak’ın ilave su taleplerini aksatmadan karşıladı. Bu durum, iki ülke arasındaki yeni su diplomasisinin somut neticelerinden.”
Strateji ve güvenlik uzmanlarına bakılırsa ABD’nin sahadaki yeni tutumunun arkasında, Irak ve İran senaryoları öncesinde bölgesel fay hatlarının denetim altında tutulması hedefi bulunuyor.
TÜRKİYE’NİN YAKLAŞIMI
Orta Doğu Araştırmaları Merkezi Başkanı-Internasyonal İlişkiler Uzmanı Kadir Temiz ise Türkiye’nin Ortadoğu politikasını belirleyen en temel dinamiğin istikrar ve kalkınma ekseninde ilerleyen siyaset setleri bulunduğunu belirtiyor. Temiz’e bakılırsa; Türkiye başta Suriye ve Irak olmak suretiyle Filistin ve Afrika Boynuzu’nda arabuluculuk benzer biçimde mekanizmalarla bu süreçlere yakından destek veriyor. Türkiye ve Irak arasındaki kalkınma yolu projesinin önemine de değinen Temiz, “Irak’ın güneyinden kuzeyine kadar kurulacak birbirileri ile bağlantılı ticari ve lojistik hatları organik bir ekonomik verimlilik sağlarken endüstri şehirlerinin kurulmasının üretimi ve istihdamı arttıracaktır.”
[email protected]
