Besin ve yiyecek ürünlerindeki fahiş fiyat problemi bitmek bilmezken, yakın geçmişe kadar “sokak lezzeti” olarak görülen et döner artık birçok İstanbullu için lüks tüketim kalemine dönüştü. Kentte 100-120 gramlık pide yada porsiyon dönerin fiyatı pek oldukça esnaf lokantasında 500 TL bandından başlıyor. Üstelik yalnız “seçkin semtler” değil, gelir düzeyi düşük ilçeler ve ara sokak büfelerinde bile et döner etiketleri tepki çekiyor. İstanbul’da binlerce büfe ve lokanta içinde et dönerde ciddi fiyat farkları ise kafa karışıklığına yol açıyor. Beşiktaş ve Bölme Meydanı çevresindeki büfelerde 120 gramlık bir porsiyon et döner 450-500 TL bandında satılırken, Levent, Etiler, Ataşehir’deki bilindik lezzet duraklarında ise rakamlar neredeyse ikiye katlanıyor. Avrupa yakasında 100 gram et dönerin averajı 500 TL seviyesinde dikkat çekerken, bu sayı gelir düzeyi düşük semt büfelerinde 350-400 TL bandında seyrediyor.
Beşiktaş’ta çalışan bir döner ustası artan maliyetlerden yakınırken, “Bugün dönere taktığımız bir kilogram etin fiyatı 900-1000 TL. Kira, personel maaşları, elektrik faturaları katlandı. Her bir kilogramda 300 gram kaybımız var” diyor.
İŞÇİ NASIL YESİN?
Et dönerdeki ‘fiyat-gramaj’ çelişkisini gösteren hatlardan biri ise İstanbul’un emekçi yoğunluğu yüksek bölgeleri olarak malum 4. Levent–Endüstri hattı. Endüstri Mahallesi’nde hizmet veren bir döner lokantasında, 110 gram et döner 525 TL, 170 gram döner 785 TL’den satılıyor. “Pilavlı” seçeneklerde ise 110 gram et döner için istenen ücret 570 TL’ye çıkıyor Dönerin semt enflasyonu kadar, menüdeki sunum biçimiyle de pilav üstü, lavaş üstü, porsiyon, pide, dürüm olmak suretiyle adım adım pahalandığı görülüyor.
YAN ÜRÜNLE DOYURMA
Levent’teki meşhur bir döner zincirinde 120 gram et döner ise 620 TL’den satılırken, aynı gramaj “lavaş üstü” ürün 675 TL olarak listeleniyor. Benzer bir tablo, sipariş platformu menülerinde de net şekilde görülüyor. Levent’te etkinlik gösteren zincir lokantanın menüsünde 120 gram lavaş üstü et döner 675 TL, 120 gram pilav üstü et döner 710 TL olarak yer ediniyor. Bu fiyatlara bir çok süre “yan ürün” dahil edilse de ikramların gramajı da münakaşa mevzusu. Aynı menülerde dönerin yanında patates kızartması ve salata şeklinde minik porsiyonlar listelenirken, tüketiciler “aslolan ürün gramajı düşerken yan ürünle doygunluk algısı yaratıldığı” nedeni öne sürülerek fiyatlara tepki gösteriyor.
HERKES KAFASINA GÖRE!
Nişantaşı–Teşvikiye hattında nam salan bir lokantada ise 100 gram et döner 570 TL’den satılırken, Beyoğlu’ndaki büfe ve lokantalarda fiyatlar 400-550 TL içinde değişiyor. Aynı şehirde, aynı üründe, gramaj aşağı yukarı aynı kalmasına karşın ‘adresin’ fiyat üstünde belirleyici olduğu; et dönerin, bir anlamda İstanbul’un kira, işçilik ve hizmet maliyeti haritasını yansıtan bir göstergeye dönüştüğü dile getiriliyor.
ETİKET ŞOKU
Et dönerdeki fiyat sorununu değerlendiren Kamuoyu Araştırmacısı Volkan Tebrizcik ise İstanbul’da dönerin tek fiyatlı sokak yemeği olmaktan çıktığını belirtirken, “Eskiden Etriler, Millet, Levent şeklinde kalbur üstü semtlerde yüksek fiyata satılan et döner, artık endüstri siteleri ve dar gelirlilerin ikamet etmiş olduğu semtlerde de benzer fiyatlara satılıyor. İstanbul’da 100 gram et dönerin 500 TL olduğu yerde, ürünün kilo karşılığı 5 bin TL anlamına gelir. Normal olarak dönerin maliyetinde fire, pişirme kaybı, servis ve işletme giderleri var; sadece aradaki makas gene de ‘etiket şoku’ yaratıyor” dedi.
Dar gelirli yurttaş için et döner lüks tüketim anlamına geliyor.
SORUN FİRE Mİ?
Fiyat eleştirilerine karşı dönercilerin en tehlikeli sonuç kelimesi ise fire. Bir kilogram etin yüzde 30’unun fire olduğu ısrarla vurgulanırken, Şişli’deki bir kasap, “Tranç dananın but kısmıdır. Ucuz döner satılıyorsa içine ‘sokum, yumurtalık, kontrnuar, döş, kuyruk yağı’ iştirak etmiştir. Et piştikçe gramaj kaybeder. 100 kiloluk dönerin 20, 30 kilosu kayıptır. Esnaf dükkan kiraları, işçi maaşları, elektrik ve vergi masraflarının altından kalmayacak durumda. Bugün 500 TL’den aşağı et döner yiyen var ise, tranç değil, karışık bir ürün yediğini bilmeli” ifadesini kullanıyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
