Avrupa Birliği’nin Besin ve Yem İçin Süratli Alarm Sistemi’ne (RASFF) kaydedilen 2026.9111 numaralı bildirim, Türkiye’den Hollanda üstünden Almanya’ya gönderilen salamura asma yapraklarının pestisit bilançosunu ortaya koydu. Alman makamlarının 15 Eylül’de almış olduğu numunelerde 7 değişik kimyasal kalıntısına rastlandığı ortaya çıktı. Metrafenon adlı mantar ilacının kalıntısı yasal sınırın 130, azoksistrobinin 110, folpetin 31,3, difenokonazolün ise 22 katına ulaştı. Boskalid, pirimetanil ve nikotin de limit aşımı görülen öteki maddeler içinde yer aldı. Piyasaya ulaşmış olduğu belirlenen ürünlerin imha edilmiş olduğu bildirilirken, eylül ayındaki başka bir bildirimde ise Türk asma yapraklarında azoksistrobin kalıntısı sınırın 94 katına çıkmıştı.
Türkiye’de kullanımına son verilmiş maddelerin ihraç ürünlerinde bulunması, üretim aşamasındaki ilaç takip edeni ve denetimlerin etkinliği konusunu da gündeme getiriyor. Fotoğraf: Reuters
108 BİLDİRİMLE İLK SIRADAYIZ
Probleminin boyutu yalnızca asma yaprağıyla da sınırı olan değil. RASFF kayıtlarından derlenen 1 Eylül 2025-31 Ağustos 2026 dönemine ilişkin verilere bakılırsa, Avrupa’da meyve ve sebzelerde limit aşımı sebebiyle 622 pestisit bildirimi yapılmış oldu. Türkiye, 108 bildirimle söz mevzusu devrin ilk esnasında yer aldı. Türkiye kaynaklı bildirimlerin 53’ü biber, 14’ü ise domatesle ilgiliydi. Greenpeace Türkiye’nin 2025 takvim yılı verilerine dayanan değerlendirmesinde de Türkiye, 105 bildirimle Hindistan’ın arkasından ikinci sırada bulunuyordu. Bu bildirimlerden 51’i ürünlerin sınırdan geri çevrilmesiyle sonuçlandı. Geri çevrilenler içinde 27 biber, dokuz domates, beş nar ve iki asma yaprağı bildirimi bulunuyordu.
YASAKLI İLAÇLAR DA ÇIKTI
Avrupa’daki denetim kayıtları, Türk ziraat ürünlerinde yalnızca yüksek pestisit kalıntılarının değil, kullanımı yasaklanmış kimyasalların da tespit edildiğini gösteriyor. 2026 senesinde Türkiye’den gönderilen asma yapraklarında karbendazim, imidakloprid, propikonazol ve siflutrin şeklinde Türkiye’de yasaklı etken maddelere rastlandı. Almanya’nın yanı sıra Avusturya, İtalya ve Hollanda tarafınca meydana getirilen değişik bildirimler, asma yaprağındaki probleminin tek bir sevkiyatla sınırı olan olmadığını ortaya koydu.
KARACİĞER VE KANSER ŞÜPHESİ
Almanya’da imha edilen yapraklarda yüksek oranda bulunan kimyasalların toksikolojik özellikleri de dikkat çekiyor. Metrafenon üstüne meydana getirilen bilimsel değerlendirmelerde gözlem hayvanlarında karaciğer tümörleri gözlenirken, azoksistrobinin yüksek dozlarında karaciğer ve safra kanalları üstünde negatif etkisinde bırakır belirlendi. Folpet ise kanserojen olduğundan şüphelenilen maddeler içinde değerlendiriliyor. Bununla beraber uzman kuruluşlar, yasal kalıntı sınırının aşılmasının tek başına direkt kanser ya da organ hasarı oluşacağı anlamına gelmediğini, sıhhat riskinin tüketilen miktar ve maruziyet düzeyine bakılırsa ek olarak hesaplanması icap ettiğini vurguluyor.
DENETİMLER ÖNEMLİ
Avrupa’daki denetimlerde ortaya çıkan tablo, Türkiye’deki tüketiciler açısından da cevap bekleyen soruları gündeme getiriyor. İhraç edilen asma yapraklarının üretildiği bölgelerde iç piyasaya sunulan ürünlerden hangi sıklıkta numune alınıyor? Salamura yaprakların üretim ve paketleme aşamalarında pestisit analizleri yapılıyor mu? Limit aşımı saptanan üreticilerin öteki ürünleri de denetleniyor mu? Greenpeace Türkiye, Ziraat ve Orman Bakanlığı’nın yurt içinde gerçekleştirdiği pestisit analizlerinin kamuoyuyla paylaşılmasını uzun süredir talep ediyor. Türkiye’de satılan yaprakların da aynı düzeyde kalıntı içerdiğini gösteren bir veri bulunmamakla beraber, Avrupa’da art arda ortaya çıkan bildirimler iç piyasa analizlerinin saydam halde açıklanmasının önemini artırıyor.
