Türkiye’de aşırı sıcakların yarattığı risk bu kez termometrede görülen derecelerle değil, insanların sıcaktan korunma imkanlarıyla beraber haritalandı. 973 ilçeyi kapsayan araştırmaya bakılırsa 120 ilçede yüksek ısı tehlikesi ile düşük sosyoekonomik uyum kapasitesi aynı anda görüldü. Başka bir ifadeyle Türkiye’de ortalama her sekiz ilçeden birinin “çifte risk” altında olduğu anlaşıldı. Araştırmanın işaret etmiş olduğu tabloda, 2026 yazındaki sıcaklıklar ve gelir dağılımındaki göstergeler de eklendiğinde, aşırı sıcakların giderek daha belirgin şekilde bir toplumsal eşitsizlik meselesine dönüştüğü kayda girdi.
Meteoroloji Genel Müdürlüğü verilerine bakılırsa temmuz ayında Türkiye’de ölçülen en yüksek ısı Cizre’de 46,8 dereceye ulaştı. Ege’de Kuşadası, Aydın, Bodrum, Datça, Seferihisar, Nazilli ve Milas çevrelerinde sıcaklıklar uzun seneler normallerinin üstünde gerçekleşti.
44 YILLIK VERİLER İNCELENDİ
Climatic Change dergisinde piyasaya çıkan Doç. Dr. Doğukan Doğu Yavaşlı imzalı araştırmada, 1980-2024 arasındaki 44 senelik dönem incelendi. Türkiye’nin 973 ilçesindeki ısı koşulları; sıcak hava dalgalarının sayısı, süresi ve şiddetinin yanı sıra en sıcak gün, tropik gece sayısı ve sıcaklıkların artış hızı dahil yedi ayrı gösterge üstünden değerlendirildi. Bu veriler hemen sonra TÜİK’in gelir göstergeleriyle karşılaştırıldı. Araştırmada bilhassa en düşük gelir grubuna daha çok ağırlık verildi. Araştırmada, düşük gelirli hanelerin klimaya erişimden konut yalıtımına, emek verme koşullarından sıhhat hizmetlerine ulaşmaya kadar birçok alanda aşırı sıcaklara karşı daha savunmasız olduğu vurgulandı.
RİSKİN MERKEZİ GÜNEYDOĞU
Araştırma sonucunda ortaya çıkan haritada en geniş risk kümesi Güneydoğu Anadolu olarak dikkat çekti. Sonuçlara bakılırsa, Şanlıurfa ve Mardin’in yanı sıra Batman ile Diyarbakır, Siirt ve Şırnak’ın bazı bölümleri yüksek ısı ve düşük uyum kapasitesinin aynı anda görüldüğü alanlar içinde yer aldı. İkinci büyük risk bölgesi Adana ve çevresindeki Çukurova Ovası olarak öne çıkarken, araştırmanın dikkat çekici neticelerinden biri de riskin yalnızca Türkiye’nin geleneksel olarak en sıcak bölgeleriyle sınırı olan kalmaması oldu. Aydın, Denizli, Kütahya, Uşak, Manisa ve Afyonkarahisar’ın yüksek kesimleri ile Malatya, Elazığ ve Tunceli’nin alçak vadilerinde de ısı ile ekonomik kırılganlığın kesiştiği tespit edildi.
AYNI SICAKLIK AYNI RİSK DEĞİL
Araştırmanın dikkat çekici neticelerinden biri, aynı sıcaklığın her bölgede aynı etkiyi yaratmaması. Antalya’da 42 aşama sıcaklıkta klimaya erişebilen bir hane ile Harran Ovası’nda açık havada çalışan bir kişinin karşı karşıya kalmış olduğu risk aynı değil. Klima kullanımı, konutların yalıtımı, emek verme koşulları ve sıhhat hizmetlerine erişim, aşırı sıcakların tesirini belirleyen başlıca unsurlar içinde içeriyor. Araştırmada 2026 yazına ilişkin meteorolojik veriler de ısı tehlikesinin boyutunu ortaya koydu.
TROPİK GECELER ARTTI
Araştırmaya bakılırsa sıcaklığın yarattığı sıhhat yükünü artıran eleştiri faktörlerden biri de “tropik geceler.” En düşük sıcaklığın 25 derecenin altına inmediği geceler bilhassa Adana-Mersin-Hatay hattında mühim bir risk oluşturuyor. Gündüz 40 derecenin üstündeki sıcaklığa maruz kalan vücudun gece saatlerinde serinleyerek toparlanması gerekirken, ısı 25 derecenin üstünde kaldığında bu olanak azalıyor. Bundan dolayı yalnızca gündüz sıcaklığına bakılan değerlendirmelerin bilhassa Akdeniz kıyılarındaki gerçek ısı yükünü noksan gösterebileceği belirtiliyor.
KONUTLARDA YALITIM SORUNU
Araştırmanın ortaya koyduğu sosyoekonomik kırılganlık tablosu da mühim. Gelir düzeyinin yanı sıra konutların niteliği de aşırı sıcaklara karşı korunma kapasitesini etkileyen unsurlar içinde içeriyor. TÜİK verilerine bakılırsa nüfusun yüzde 28,8’i sızdıran çatı, nemli duvar yada çürümüş pencere çerçevesi şeklinde konut sorunları yaşarken, yüzde 27,9’u konutunda yalıtımdan meydana gelen ısınma problemi bulunduğunu belirtiyor. Bu veriler direkt yaz sıcaklığı ya da klima kullanımını ölçmese de, konut koşullarındaki kırılganlığın mühim bir nüfus kesimini etkilediğini gösteriyor.
Isı haritasının öteki tarafında gelir dağılımı bulunuyor.
TURİZM MERKEZLERİNDEKİ DURUM
Araştırmanın dikkat çekici neticelerinden biri ise Türkiye’nin en sıcak gezim merkezlerinin tamamının en yüksek risk grubunda yer almaması. Antalya, Muğla, Aydın ve İzmir’in bazı kıyı ilçeleri yüksek sıcaklıklara karşın görece yüksek gelir düzeyi ve hizmet ağırlıklı ekonomik yapıları yardımıyla daha düşük sosyoekonomik kırılganlık grubunda kalıyor.Haritanın ters tarafında ise Erzurum, Kars ve Ardahan çevresindeki yüksek platolar ile Tokat, Sivas ve Yozgat şeklinde şehirler içeriyor. Bu bölgelerde mevcut ısı tehlikesi görece düşük sadece sosyoekonomik kırılganlık yüksek.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
