Kuraklık, aşırı sıcaklar ve sert hava vakaları artık yalnızca tarladaki üretimi değil, direkt mutfaktaki hesabı da vuruyor. Yeni araştırmalar, iklim krizinin tarımsal üretimi baskılayarak besin fiyatlarını kalıcı şekilde yukarı taşıdığını ve küresel besin emtia fiyatlarında yeni artışların kapıda bulunduğunu ortaya koyuyor. Domateste yüzde 40’a, sebzede yüzde 80’e, kakaoda ise yüzde 280’e ulaşan fiyat artışları, iklim kaynaklı besin krizinin boyutunu gözler önüne seriyor. Uzmanlara nazaran aşırı hava olaylarının sıklaşması, önümüzdeki dönemde sofradaki temel ürünleri daha da pahalı hale getirebilir.
DOMATES YÜZDE 40 ARTTI
Zero Carbon Analytics tarafınca piyasaya çıkan yeni emek verme, aşırı hava olaylarının besin tutarları üstündeki tesirini mercek altına aldı. Araştırmada 2024-2026 döneminde yaşanmış olan 12 yeni fiyat şoku incelendi. Önceki vakalarla beraber değerlendirilen toplam 28 örnek, iklim kaynaklı üretim kayıplarının artık direkt market raflarına yansıdığını gösterdi. Buna nazaran 2026 yazında Fransa’yı etkileyen sıcak hava dalgasının peşinden mısır, kabak, domates ve yeşil fasulye fiyatlarında yüzde 16 ile yüzde 32 içinde artış yaşandı. ABD’de 2026 Ocak ayında etkili olan sert soğukların peşinden domates tutarları yüzde 40 terfi etti.
KAKAODA YÜZDE 280’LİK ŞOK
En sert artışlardan biri kakaoda görüldü. Fildişi Sahili ve Gana’da 2024 Şubat ayında yaşanmış olan sıcak hava dalgasının peşinden kakao tutarları yüzde 280 arttı. Brezilya’da 2023 kuraklığı sonrasında Arabica kahve tutarları yüzde 55 terfi etti. Etiyopya’da kuraklığın peşinden genel besin fiyatlarında yüzde 40 artış kaydedilirken, ABD’de 2022’deki kuraklık sonrası sebze fiyatlarındaki yükseliş yüzde 80’i buldu.
49 MİLYON KİŞİLİK RİSK
Uzmanlara nazaran aslolan çekince ise fiyat artışının ötesinde. Dünya Besin Programı’nın tahminlerine nazaran El Nino’nun tesirleri bilhassa Orta ABD ve Cenup Afrika’da besin krizini ağırlaştırabilir. 2027 sonuna kadar minimum 49 milyon kişinin daha akut besin güvensizliği riskiyle karşı karşıya kalabileceği öngörülüyor.
YENİ ZAM DALGASI
Goldman Sachs uzmanlarının hesaplamalarına nazaran küresel besin emtia tutarları yüzde 15,8’e kadar yükselebilir. Bu etkinin 2028 sonuna kadar hane bütçeleri üstünde baskı yaratabileceği belirtiliyor. Bu senaryonun gerçekleşmesi halinde iklim kaynaklı üretim kayıpları yalnızca gelişmekte olan ülkeleri değil, dünyanın büyük ekonomilerindeki tüketicileri de direkt etkileyecek.
TARIMDA BÜYÜK KAYIP
Uzun vadeli veriler de tablonun geçici olmadığını gösteriyor. Meydana getirilen hesaplamalara nazaran iklim değişikliği, 1961’den bu yana küresel tarımsal verimlilik artışını yüzde 21 azalttı. Latin ABD ve Afrika benzer biçimde sıcak bölgelerde kaybın yüzde 26 ile yüzde 34 içinde olduğu tahmin ediliyor.
3 PUAN EKLEYEBİLİR
Barcelona Supercomputing Center Araştırmacısı Dr. Maximilian Kotz’un Avrupa Merkez Bankası ile yürüttüğü çalışmaya nazaran iklim değişikliği, 2035 yılına kadar senelik besin enflasyonuna 3,2 puan, genel enflasyona ise 1,2 puan ekleyebilir. Bu tablo, iklim krizinin artık yalnızca çevre problemi olmadığını; direkt yaşam pahalılığı, enflasyon ve alım gücü meselesine dönüştüğünü ortaya koyuyor. Zero Carbon Analytics analizinin başyazarı Dr. Joanne Bentley-McKune da iklim kaynaklı fiyat baskısının geçici olmadığına dikkat çekiyor. Bentley-McKune’a nazaran aşırı hava olaylarının üretimde yarattığı kayıplar ile fosil yakıt bağımlılığı birleştiğinde dünya genelinde kalıcı bir “iklim enflasyonu” riski ortaya çıkıyor.
FİYAT BASKISI ARTACAK
Su Politikaları Derneği Başkanı Dursun Yıldız ise iklim krizinin besin tutarları üstündeki tesirinin gelecek yıllarda daha da belirginleşeceğine dikkat çekiyor. Yıldız’a nazaran kuraklık ve yağış rejimindeki bozulma yalnızca tarımsal üretimi azaltmıyor; sulama maliyetlerini artırıyor, ürün desenini değiştiriyor ve besin arzını daha kırılgan hale getiriyor. Tarımsal üretimde suyun en eleştiri girdilerden biri bulunduğunu vurgulayan Yıldız, su kaynaklarındaki azalmanın bilhassa tahıl, sebze ve meyve üretiminde fiyat baskısını artırabileceğini belirtiyor. Yıldız, iklim değişikliğinin artık yalnızca çevresel bir problem olarak değil, direkt besin güvenliği ve yaşam pahalılığı başlığı altında değerlendirilmesi icap ettiğini ifade ediyor.
