İran ekonomisi, son dönemde artan saldırılar, uzun süredir devam eden yaptırımlar ve iç ekonomik dengeler sebebiyle ciddi baskı altında bulunuyor. Güncel iktisat analizlerine gore ülke, bilhassa enerji altyapısı, dış tecim ve enflasyon alanlarında zorluklarla karşı karşıya kalmış durumda. “Rudaw Business” tarafınca; küresel iktisat kuruluşları ve İran kurumlarının verileri karşılaştırılarak meydana getirilen kapsamlı değerlendirmelere gore, ağır ekonomik kayıplar ülkeyi iflasa sürükleyebilir. Söz mevzusu analizde enerji altyapısı ve endüstri üretim tesislerinin zarar görmüş olduğu, bunun da ihracat kapasitesini zayıflattığı ifade ediliyor. Aynı habere gore İranlı yetkililer, toplam ekonomik kayıpların yüz milyarlarca dolara ulaşabileceğini değerlendiriyor.
IMF verileri, İran’ın kamu maliyesinde petrol gelirlerine yüksek bağımlılığın devam ettiğini ve bütçe dengesinin dış şoklara karşı hassasiyetini koruduğunu ortaya koyuyor.
GIDA TEMEL SORUN
İran Merkez Bankası verilerine gore ülkede uzun süredir yüksek enflasyon kalıcı bir ekonomik mesele haline gelmiş durumda. Bilhassa besin, ulaşım ve enerji fiyatlarında görülen artışlar, hane halkının satın alma enerjisini ciddi şekilde düşürüyor. Mahalli piyasalarda döviz kuru oynaklığı da fiyat istikrarını zorlaştıran temel faktörlerden biri olarak öne çıkıyor.
YATIRIMLAR BİTTİ
Dünya Bankası’nın güncel İran verisine gore İran ekonomisi, yaptırımlar sebebiyle küresel finans sistemine sınırı olan erişim sağlıyor. Bu durum yabancı yatırım girişlerini mühim seviyede azaltıyor. Aynı rapor, ekonomik büyümenin enerji ihracatına bağımlı yapısı sebebiyle dış şoklara karşı kırılgan kaldığını vurguluyor.
UCUZ PETROL KURTARMADI
Rudaw’ın daha önceki analizlerinde de belirtildiği suretiyle İran, uzun süredir internasyonal yaptırımlar sebebiyle indirimli petrol ihracatı ve sınırı olan finansal kanallar üstünden tecim yapmak zorunda kalıyor. Bu durum, bilhassa bütçe gelirlerinde dalgalanmalara yol açarken, kamu harcamaları üstünde baskı oluşturuyor.
DÖVİZDE DALGALANMA
Değerlendirmelere gore bölgesel tecim açısından bakıldığında ise İran’ın bilhassa Irak Kürt Bölgesi ve komşu ülkelerle yürüttüğü tecim, ekonomik hayatta mühim bir yer tutuyor. Sadece Rudaw’a konuşan tecim temsilcileri, sınır ticaretinin bazen yaptırımlar ve para birimi dalgalanmaları sebebiyle istikrarsız hale geldiğini belirtiyor.
DIŞ TİCARET ENGELİ
Ekonomistler, İran ekonomisindeki temel sorunların başlangıcında petrol gelirlerine aşırı bağımlılık, finansal yalıtım ve üretim sektöründeki yapısal zayıflıkların geldiğini ifade ediyor. Bu durumun, ekonomik çeşitlenmeyi sınırladığı ve uzun vadeli gelişme potansiyelini baskıladığı değerlendiriliyor. Ekonomik göstergeler, kısa vadede toparlanmanın sınırı olan kalabileceğine işaret ederken, yapısal düzeltim ihtiyacının devam etmiş olduğu vurgulanıyor.
Ekonomistlere gore İran ekonomisi, yüksek enflasyon, dış tecim engelleri ve bölgesel jeopolitik baskılar içinde yol almaya çalışıyor.
KISMİ TOPARLANMA
İran İstatistik Merkezi ve İran Petrol Bakanlığı’nın son dönem yayımladığı verilere gore ise, ülkenin petrol ihracatında son yıllarda dalgalı sadece kısmi bir toparlanma eğilimi gözleniyor. Buna karşın satışların büyük bölümünün indirimli fiyatlar ve sınırı olan ödeme kanalları üstünden gerçekleştiği belirtiliyor. Aynı verilere gore naturel gaz üretimi iç tüketimi karşılamada tehlikeli sonuç rol oynarken, bilhassa kış aylarında artan enerji talebi sebebiyle iç şebekede bazen arz baskısı oluşabiliyor.
Kaynak: Web Hususi
