Rusya’nın dış politikasında belirleyici kurumlardan biri olarak kabul edilen, 101 senelik Dünya Ekonomisi ve Internasyonal İlişkiler Enstitüsü’nün (IMEMO) yayımladığı son rapor, Türkiye’nin Orta Asya’daki tesirini Moskova perspektifinden detaylı halde ele aldı. Rusya Dışişleri Bakanlığı ve Kremlin çevrelerinde referans kabul edilen analizlerde, Ankara’nın Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) üstündeki tesiri, Türkmenistan ile gelişen ilişkiler ve Birleşmiş Milletler (BM) zeminindeki kurumsal hamleleri, Avrasya dengeleri açısından “stratejik bir genişleme” olarak değerlendirildi. Rapora gore Türkiye, kültürel söylemin ötesine geçen somut adımlarla Orta Asya’da yeni bir jeopolitik ağırlık merkezi inşa ediyor.
Türkiye’nin Türk Devletleri Teşkilatı, enerji işbirlikleri ve lojistik hatlar üstünden Orta Asya’da artan tesiri, Moskova merkezli analizlerde “stratejik genişleme” olarak değerlendiriliyor.
BM GÖZLEMCİLİĞİ ARAYIŞI
IMEMO analistlerinden Zoya Mahmudova’nın çalışmasına gore, TDT son yıllarda “Türk Dünyası Vizyonu–2040” şeklinde belgelerle bölgeyle entegrasyonu derinleştirmeyi hedefliyor. Bu stratejinin internasyonal ayağında ise Birleşmiş Milletler’de (BM) gözlemci statüsü kazanma girişimi öne çıkıyor. Rapordaki analize gore bu süreç teknik değil siyasal bir hedefe yönelik. 2011’de süregelen müracaat süreci, teşkilatın kimlik temelli yapısı ve BM’de konsensüs şartı dolayısıyla ertelense de 2022’de Şimal Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin TDT’ye gözlemci olarak dahil edilmesi ile süreç hızlandı. Rapora gore bu gelişme ile Rusya için Orta Asya’daki dengeler daha karmaşık hale geldi.
RUSYA İLE REKABET
Raporda dikkat çekilen bir öteki başlık ise TDT ile Rusya merkezli Avrasya Ekonomik Birliği (EAEU) arasındaki örtük rekabet. IMEMO’ya gore, TDT’nin internasyonal meşruiyet arayışı, Rusya’nın Avrasya’daki ağırlığıyla çakışıyor. Moskova’daki diplomatik çevreler, TDT’nin BM düzeyinde güç kazanmasını Avrasya’daki güç mimarisini etkileyebilecek uzun vadeli bir hamle olarak okuyor.
TÜRKİYE–TÜRKMENİSTAN YAKINLAŞIYOR
Raporda yer edinen ve Elina Darzieva tarafınca kaleme alınan ikinci çözümleme ise Türkiye’nin Orta Asya’daki genişlemesinin somut örneği olarak Türkmenistan’ı işaret ediyor. Rapora gore, “sürekli tarafsızlık” doktrini sebebiyle uzun süre siyasal angajmandan kaçınan Türkmenistan, ekonomik kırılganlıklar ve Çin’e bağımlı enerji ihracatının sınırı olan getirisi dolayısıyla yeni ortak arayışına girdi. Türkiye, bu aşamada hem büyük bir tecim ortağı hem de Türkmen gazının Avrupa’ya taşınmasında potansiyel transit kapı olarak ön planda içeriyor.
Rusya, Türkiye’nin Orta Asya’daki yükselen rolünü direkt karşıtlıkla değil, Avrasya dengelerini gözeten davranışlarında ölçülü ve uzun vadeli bir gözlem yaklaşımıyla takip ediyor.
SOMUT HEDEFLER
IMEMO raporu, Türkiye’nin Orta Asya politikasındaki tarihsel dönüşüme de dikkat çekiyor. 1990’larda öne çıkan kültürel birlik söyleminin, bölge liderleri tarafınca mesafeyle karşılandığı hatırlatılırken, 2000’li yıllarla beraber Ankara’nın daha gerçekçi bir çizgiye yöneldiği vurgulanıyor. Rapordaki analize gore Türkiye, enerji, lojistik, altyapı ve tecim başlıkları üstünden somut işbirlikleri gerçekleştiriyor. Moskova’daki analizlere gore bu yaklaşım, Türkiye’yi Rusya ve Çin’e karşı “dengeleyici bir erkek oyuncu” haline de getirmiş durumda.
MOSKOVA TEMKİNLİ İZLİYOR
Raporun genel tonunda Türkiye’ye yönelik bir karşıtlıktan ziyade davranışlarında ölçülü bir seyretme yaklaşımı ön plana çıkıyor. IMEMO’ya gore Ankara’nın Orta Asya’daki etkinliği giderek artıyor sadece bu genişleme ekonomik gerçekler, tarafsızlık doktrinleri ve bölgesel riskler sebebiyle naturel bir çerçevede aşama kaydediyor. Gene de Rus stratejik çevreleri, TDT’nin kurumsal derinlik kazanmasını ve Türkiye’nin enerji merkezli varlığını Avrasya dengeleri açısından dikkatle izlemeye devam ediyorlar.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
