Petrol tankerlerinde yaşanmış olan sorun, küresel enerji ticaretinde maliyetleri artırdı. Tanker sıkıntısının temelinde Orta Doğu’daki savaşın deniz taşımacılığı üstündeki tesiri bulunuyor. Hürmüz Boğazı çevresindeki güvenlik riskleri, gemilerin bekleme sürelerini uzatırken petrolün gemiden gemiye aktarılması şeklinde işlemler de taşıma kapasitesini düşürüyor. Internasyonal Enerji Ajansı’nın (IEA) son değerlendirmesine nazaran, Orta Doğu Körfezi’nden Asya’ya büyük tankerlerle petrol taşımanın maliyeti ekim ortasında varil başına 37 doların üstüne çıktı. Bu sayı, harp öncesindeki seviyenin beş katından fazla. Tankerlerin daha uzun süre seferde kalması, yalnızca büyük ham petrol tankerlerini değil, daha ufak gemileri de etkiliyor. Büyük tankerlerin petrol taşımacılığında yüksek gelir elde etmesi, bazı gemilerin akaryakıt taşımacılığından ham petrol taşımacılığına yönelmesine yol açıyor. Bu durum dizel ve öteki petrol ürünlerini taşıyan gemilerde de kapasite sıkışıklığı yaratıyor.
TEDARİK ROTASI DEĞİŞİYOR
Navlun maliyetlerindeki artış, Asyalı rafinerileri daha yakın tedarik kaynaklarına yöneltiyor. Reuters’ın 20 Ekim tarihindeki haberine nazaran firmalar daha ufak tankerler kullanıyor, uzun vadeli vapur kiralama anlaşmalarına yöneliyor ve nakliye harcamasını da içeren teslim sözleşmeleriyle maliyetlerini denetim etmeye çalışıyor. Birleşik Arap Emirlikleri’nin petrol şirketi ADNOC ve Suudi Arabistan’ın Aramco’su da bazı sevkiyatları taşıma maliyetini üstlenerek Asyalı alıcılara teslim fiyatıyla satıyor. Avrupa’da ise rafineriler bölgeye daha yakın kaynaklardan petrol almaya yöneliyor. ABD’den Çin’e petrol taşıma maliyetinin 60 milyon dolar civarında seyretmesi, bu rotadaki sevkiyatların ekonomik cazibesini azaltıyor. Bloomberg’in aktardığı tecim verilerine nazaran Asyalı rafinerilerin kasım teslimatlı ABD petrolü siparişleri, eylül ayına nazaran ortalama yarı yarıya geriledi.
TÜRKİYE’DE İTHALAT ETKİLENEBİLİR
Türkiye de petrol ve petrol ürünlerinin taşınmasında deniz yolunu kullanan ülkeler içinde bulunuyor. Tanker kiralama ve sigorta maliyetlerindeki artış, ithal edilen petrolün Türkiye’ye teslim fiyatını yükseltebilir. Nakliye maliyetlerindeki yükselişin akaryakıt fiyatlarına ne seviyede yansıyacağı ise petrolün internasyonal fiyatına, Türkiye’nin tedarik etmiş olduğu petrolün menşeine, taşıma sözleşmelerine, döviz kuruna ve rafineri maliyetlerine bağlı olacak. IEA, taşımacılık giderlerinin yükselmesinin bilhassa petrol ithalatına bağımlı ekonomilerde enerji maliyetleri üstünde ek baskı yarattığına dikkat çekiyor. Kurum, deniz taşımacılığındaki aksaklıkların sürmesi halinde rafinerilerin daha pahalı petrol almak, alternatif ham petrol türlerine yönelmek yada üretimi azaltmak içinde seçim yapmak zorunda kalabileceğini belirtiyor.
PETROL FİYATINI DA DEĞİŞTİRİYOR
Tanker kiralama maliyetlerinin yükselmesi, petrolün yalnızca taşınmasını değil, hangi ülkeden satın alınacağını da etkiliyor. Nakliye giderleri arttığında alıcılar daha yakın tedarikçilere yönelirken, uzak bölgelerden gelen petrolün rekabet gücü azalıyor.
