Mücevher İhracatçıları Birliği (MİB) Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Özcan, Türkiye’nin mücevher üretimi ve ihracatında Hindistan ve İtalya’nın arkasından dünyanın üçüncü büyük üreticisi konumunda olmasına rağmen, son iki yılda ihracatta ciddi bir kan kaybı yaşandığını açıkladı.
2025 senesinde sektör ihracatı 7,9 milyar dolar olarak gerçekleşirken, 2026 yılının ilk altı ayında ihracat 2,9 milyar dolar seviyesinde kaldı. Aynı dönemde sektör ihracatı yüzde 33 gerilerken, işlenmiş altın mücevher ihracatındaki düşüş yüzde 62’ye ulaştı. Türkiye İhracatçılar Meclisi verilerine bakılırsa mücevher sektörü, senenin ilk yarısında ihracatı en fazla gerileyen sektör oldu.
GERİLEMENİN ANA NEDENİ ALTIN İTHALAT KOTASI
İhracattaki düşüşün temel sebebinin 2023 senesinde cari açığı azaltmak için altın ithalatına getirilen kota uygulaması bulunduğunu belirten Mustafa Özcan, kota sebebiyle internasyonal piyasalardaki altın fiyatı ile Türkiye’deki fiyat içinde dönem dönem kilogram başına 15 bin dolara varan farklar oluştuğunu söylemiş oldu.
Özcan, aylık 12 tonluk kota uygulamasının Türk üreticilerinin rekabet enerjisini direkt zayıflattığını belirterek şu değerlendirmede bulunmuş oldu:
“Mücevher sektörü kilogram başına averaj 4 bin 500 dolar işçilik katma kıymeti üretiyor. Buna karşılık kota sebebiyle altının kilogram fiyatında ara sıra 15 bin dolara varan farklar oluştu. Bu şekilde bir maliyet farkını internasyonal alıcıya anlatmanız mümkün değil. Dünya piyasasında aynı ürünü daha uygun maliyetle temin edebilen müşteriler naturel olarak başka ülkelere yöneliyor.”
BELİRSİZLİK MÜŞTERİYİ TÜRKİYE’DEN UZAKLAŞTIRIYOR
Altın fiyatındaki farkın son dönemde azalmasına karşın ihracattaki kaybın devam ettiğine dikkat çeken Özcan, aslolan probleminin fiyat değil, kota uygulamasının yarattığı belirsizlik bulunduğunu açıkladı.
Internasyonal alıcıların sipariş verirken teslim tarihindeki altın maliyetini öngöremediğini belirten Özcan, bunun uzun seneler emek verilerek oluşturulan satın alan ilişkilerini zedelediğini söylemiş oldu. Özcan, “Bugün fiyat farkı olmayabilir sadece satın alan sipariş verdiğinde 45 gün sonrasında hangi maliyetle karşılaşacağını bilmiyor. Bu belirsizlik sebebiyle siparişlerini Çin’e, İtalya’ya yada Endonezya’ya kaydırıyor. Internasyonal ticarette süreklilik oldukca mühim. Bir satın alan Türkiye’den uzaklaştığında, fiyatlar normale dönse bile onu tekrardan kazanmak kolay olmuyor.” dedi.
SEKTÖR NET İHRACATÇI KONUMUNU KAYBETTİ
Özcan’ın verdiği bilgiye bakılırsa, cari açığı azaltmak amacıyla uygulamaya alınan kota sistemi, beklenen sonucun aksine ithalatı istenilen seviyede düşürmedi.
2021 senesinde 700 milyon dolar seviyesinde bulunan bitmiş takı ithalatı, 2024 senesinde 6,6 milyar dolara ulaştı. Aynı dönemde Türkiye’nin en mühim rakiplerinden İtalya’nın Türkiye’ye gerçekleştirdiği mücevher ihracatı da süratli artış gösterdi.
Özcan, Türkiye’nin geçmişte net ihracatçı konumunda bulunduğunu sadece gelinen noktada ithalatçı konuma gerilediğini belirterek, sektörün rekabet enerjisini tekrardan kazanabilmesi için ham maddeye erişimin öngörülebilir hale gelmesi icap ettiğini altını çizdi.
İhracatçıların dünya pazarındaki rekabet enerjisini zayıflatan ve ham maddeye erişimi zorlaştıran altın ithalatı kota uygulamasının haricinde başka problemler de olduğuna işaret eden Özcan, “Üretimi direkt etkileyen Dahilde İşleme Rejimi (DİR) tarafında da büyük engellerle karşılaşıyoruz; aylık altın ithalatında kapasite kısıtlamaları bulunuyor, mevcut kapasiteler kullandırılamıyor ve ithalat öncesi gümrüklerden izin alma zorunluluğu benzer biçimde süreçler işimizi yavaşlatıyor. Operasyonel tarafta ise ürünlerin ayar raporu için Darphane’ye sevk edilmesi mecburiyeti, hususi ayar evi raporlarının kabul edilmemesi ve hatta ATA Karnesi ile yurt dışına götürülen ürünlerden dahi ayar raporu istenmesi büyük bir zaman ve maliyet kaybı yaratıyor.” dedi.
“20 MİLYAR DOLARLIK İHRACAT POTANSİYELİNE SAHİBİZ”
Türk mücevher sektörünün kuvvetli üretim altyapısı, tasarım kabiliyeti ve yüksek katma kıymetli üretimiyle dünya pazarlarında mühim bir konuma haiz bulunduğunu belirten Özcan, yapısal sorunların çözülmesi halinde sektörün oldukca daha yüksek ihracat rakamlarına ulaşabileceğini söylemiş oldu.
Özcan, şunları kaydetti:
“Bugün dünyanın en büyük üçüncü mücevher üreticisiyiz. Mücevher sektörü halihazırda kilogram başına averaj 4 bin 500 dolar işçilik değeriyle Türkiye’nin en yüksek katma kıymet oluşturan sektörlerinden birisidir. Göbeklitepe’den Çemberlitaş’a uzanan 10.000 senelik bir geçmişin mirasını taşıyoruz. Önümüzdeki dört yıl için öncelikli hedefimizi, sektörde yaşanmış olan yüzde 37,6’lık ihracat düşüş trendini hızla tersine çevirmek ve üretim ve ihracatta Hindistan ve İtalya’nın arkasından 3’üncü büyük ülke olma konumumuzu kalıcı hale getirmek olarak belirledik. Kaybettiğimiz net ihracatçı unvanını geri kazanmak istiyoruz. Yol haritamızın ana hatlarını; ithalat kotaları, DİR kısıtlamaları ve vergi yükleri benzer biçimde darboğazları kamu otoriteleriyle koordineli emek harcayarak aşmak oluşturuyor. En büyük gücümüz olan 250 binin üstündeki istihdamımızı koruyarak sektörümüzü hak etmiş olduğu zirveye yine taşıyacağız. Altın ithalatındaki kota başta olmak suretiyle üretimi ve ihracatı zorlaştıran yapısal engellerin kaldırılması halinde sektörümüzün 20 milyar dolarlık ihracat hedefine ulaşabilecek potansiyele haiz olduğuna inanıyoruz.”
“ALTIN ESASLI MUHASEBE” SİSTEMİNE GEÇİLMESİNİ İSTİYORUZ
Sektörün finansal yapısını koruyabilmesi için en büyük ve acil beklentilerinin “Altın Esaslı Muhasebe” sistemine geçilmesi bulunduğunu söyleyen Özcan, “Şu anki düzende, altındaki kur yada enflasyon kaynaklı kıymet artışı “kâr” olarak görülüp üstünden vergilendirme yapılıyor, bu da şirketlerimizin fiziki sermayesini direkt eritiyor. Destek sunar mevzusunda ise, mücevher sektörünün maalesef döviz dönüşüm desteğinden çıkartıldığını görüyoruz. Sektörün tekrardan motive edilmesi ve sermayesinin korunması için altın esaslı muhasebenin yasalaşması ve çıkartıldığımız döviz dönüşüm desteklerinin ihracatçıya yine sunulması en etkili model olacaktır.” dedi.
