O bir kurttu; en kötülerinden biri. Üstüne geçirdiği kuzu postu yardımıyla İkinci Dünya Savaşı’ndan, Nazi geçmişinden ve Charles de Gaulle’ün Beşinci Cumhuriyeti’ne tutunmuş bir Fransız demokratı kılığından sağ çıkmayı başardı.
Bu kuzu postu, işgal altındaki Fransa’dan Adolf Hitler’in toplama kamplarına Yahudilerin takip edeni ve sürgün edilmesindeki sorumluluğunu örttü; 1961’de, harp artık geride kalmışken, Paris’te Cezayirlilere karşı organize etmiş olduğu ve uyguladığı büyük katliamı gizledi. O katliamda insanoğlu öldürüldü, Seine Nehri’ne atıldı ya da bir stadyuma, velodroma, spor merkezine götürüldükten sonrasında ortadan kayboldu; tıpkı bir zamanlar hizmet etmiş olduğu Gestapo’nun yöntemlerini çağrıştıran şekilde.
Maurice Papon kısmen buydu: İpek giysiler içindeki bir suçlu. Pazarlık etme, şantaj yapma, bilmiş olduğu sırları ifşa etmekle tehdit etme mevzusunda muhteşem bir kabiliyete sahipti. Amacı, işkenceci ve insan avcısı geçmişini gömecek bir siyasal kariyeri sürdürmek, bakanlık makamına yükselmek ve neredeyse erişilmez bir saygınlığa ulaşmaktı. Fransa’nın bir utancıydı; buna karşın Özgür Fransa’nın lideri General Charles de Gaulle tarafınca dahi savunuldu. Zavallı özgürlük.
Papon, 17 Şubat 2007’de, doğrusu on dokuz yıl ilkin, geçmişi üstüne yürütülen hukuki ve etik bir mücadelenin ortasında öldü. İnsanlığa karşı suçlardan yargılanmış ve mahkûm edilmişti; cezasının yalnızca bir bölümünü çekmişti. Ölümünün arkasından, mezarına Fransız Cumhuriyeti’nin Légion d’Honneur nişanını takıp takamayacağı da münakaşa mevzusu oldu. Normal olarak madalyasıyla gömüldü.
Madalya koleksiyonunda, Arjantin’i Valéry Giscard d’Estaing hükümetinin Bütçe Bakanı olarak ziyaret ettiğinde kendisine verilen bir nişan da vardı. 23 Nisan 1979’da diktatör Jorge Videla, o artık ebediyen kuzu postuna bürünmüş kurda, “Orden de Mayo al Mérito” nişanını taktı. 2023’te, Papon mezarında toz olmuşken, Arjantin Devlet Başkanı Alberto Fernández bu nişanı geri aldı. Fernández o dönemde, “Shoah sevkiyatlarının organizatörü olan bu kişinin figürü, Mayo Nişanı’nın değerleriyle bağdaşmaz,” demişti.
YAŞAMI ONURLANDIRAMAYAN ADAM PAPON
Papon, şiddetle sarsılmış bir yüzyılın adamıydı; en iyisi değildi fakat devletleri, liderleri ve karakterleri biçimlendiren o yıkıcı son zamanların ürünüydü. Aynı yüzyıl, yaşamı onurlandıran nice insanı da bağrından çıkarmıştı. Papon onlardan değildi. Bu gölge, onu mahkûm etmese bile tanım eder.
3 Eylül 1910’da Gretz-Armainvilliers’de hayata merhaba dedi. Siyasetçi bir babanın oğluydu. Paris’te Lycée Louis-le-Grand’da okudu; burada ileride De Gaulle hükümetinde bakan olacak René Brouillet ve 1969’da Fransa cumhurbaşkanı olacak Georges Pompidou ile aynı sıraları paylaştı. Eğitimini kamu hizmetine bakılırsa şekillendirdi: hukuk, psikoloji ve sosyoloji okudu; Sciences-Po’da devlet kadroları için yetiştirildi. Hemen hemen yirmi yaşlarındayken kamu görevine başladı; 1930’da Hava Bakanlığı’nda, arkasından İçişleri’nde çalıştı ve hızla terfi etti.
NAZİLERLE İŞ BİRLİĞİ
Cenk patlak verdiğinde Fransız sömürge birliklerinde askerdi; Lübnan’a gönderildi. Sonrasında Fransız gizli saklı servislerini yönetti. Fransa Naziler tarafınca işgal edilince ülkesine döndü. Ülke ikiye bölünmüştü: işgal altındaki Fransa ve Nazilerin kurduğu Vichy hükümeti. Papon, Philippe Pétain’in başlangıcında bulunmuş olduğu Vichy rejimine hizmet etmeyi seçti.
Vichy yönetiminde hızla terfi etti; Bordeaux’da “Yahudi İşleri Servisi”nin sorumlusu oldu. Bu vazife, Nazi Almanyası’nın SS birlikleriyle direkt iş birliği anlamına geliyordu. Temmuz 1942 ile Ağustos 1944 içinde, Bordeaux’dan Paris civarlarındaki Drancy kampına —Auschwitz’e gönderilmeden önceki durak— on iki tren kalktı. Ortalama 1.600 Yahudi, aralarında 13 yaşından minik 130 çocuk da vardı, bu trenlerle gönderildi. Hiçbiri geri dönmedi.
YARGILANMAKTAN BÖYLE KURTULDU
Cenk sonrasında Papon yargılanmaktan kurtuldu. Direniş’e katıldığına dair bir belge sundu; sonrasında bu belgenin doğruluğu tartışmalı bulunmuş oldu. Buna karşın görevini sürdürdü. De Gaulle’ün bilgisi dâhilinde kamu görevine devam etti. 1948’de harp sırasındaki hizmetleri sebebiyle Légion d’Honneur nişanı aldı.
CEZAYİR’İN ÜSTÜNE ÇÖKEN KARANLIK
1947’de Korsika valiliğine, 1949’da ise Cezayir’in Konstantin kentine vali olarak atandı. Cezayir’de bağımsızlık savaşı başlarken işkence ve baskı yöntemlerini uyguladı. Fransızların işkence ve “yitirme” şekilleri Latin ABD’ya ihraç edildi; Arjantin’de de kullanıldı.
Paris’e döndüğünde polis prefekti oldu. 17 Ekim 1961’de, Cezayirli göçmenlere yönelik sokağa çıkma yasağını protesto eden on binlerce kişinin gösterisi, polis tarafınca vahşice bastırıldı. Tanıklar, cesetlerin Seine Nehri’ne atıldığını, binlerce kişinin gözaltına alındığını söyledi. Resmî izahat yalnızca “üç ölü” bulunduğunu iddia etti. Gerçek, seneler sonrasında ortaya çıktı: onlarca, hatta yüzlerce şahıs yaşamını kaybetmişti. De Gaulle Papon’u korudu ve vaka hakkında tam bir sessizlik emri verdi.
1965’te Faslı solcu önder Mehdi Ben Barka’nın Paris’te kaçırılması skandalı patladı. Papon çekilme etmek mecburiyetinde bırakıldı, sadece kamu görevlerinden tamamen uzaklaşmadı. 1968’de milletvekili seçildi; 1978’de Bütçe Bakanı oldu. 1979’da Arjantin’i ziyaret etti ve Videla tarafınca onurlandırıldı. 1983’te siyasetten çekildi.
1981’DE İFŞA EDİLDİ
1981’de “Le Canard Enchaîné” gazetesi, imzasını taşıyan belgelerle Bordeaux’daki Yahudi sevkiyatlarındaki rolünü ifşa etti. 1983’te insanlığa karşı suçlarla suçlandı. Uzun yargı sürecinin arkasından 1998’de on yıl hapis cezasına çarptırıldı. İsviçre’ye firar etti; yakalanıp Fransa’ya iade edildi. 1999’da cezasını çekmeye başladı.
2002’de sıhhat nedeni öne sürülerek özgür bırakıldı. 2007’de 96 yaşlarında öldü. Mezara Légion d’Honneur nişanıyla indirildi. Bu durum Fransa’da büyük münakaşa yarattı; sadece Cumhurbaşkanı Jacques Chirac müdahale etmedi.
Bir kez daha, kurt bir raundu daha kazanmıştı.
