İstanbul’da kentsel dönüşüm hız kesmeden sürerken, gözden kaçan bir miras sessiz bir şekilde yok olabilir. 1950’lerden 1980’lere uzanan dönemde apartman cephelerine, giriş hollerine ve duvarlarına işlenmiş mozaik ve seramik panolar çekince altında. Bilhassa Anadolu yakasında son dönemde atılan bazı adımlar, bu eserlerin korunabileceğini ortaya koyarken, kent genelinde bu alanda yapılması gerekenler olduğu belirtiliyor. Son olarak Kadıköy’ün Suadiye semtinde bulunan Ethem Bey Apartmanı’nda yer edinen, seramik sanatçısı Taci Alpaslan imzalı mozaik pano, kentsel dönüşüm sürecinde sökülerek koruma altına alındı. Yapı yenilendikten sonrasında eserin tekrardan binaya yerleştirilmesi planlanıyor. Daha ilkin gene Suadiye’deki İzmir Apartmanı’nda bulunan bir pano sökülerek apartmanın bahçesine taşınmıştı.
Panoların büyük kısmı herhangi bir kayıt ya da koruma süreci olmadan ortadan kalkıyor
ANADOLU YAKASI’NDA YAYGIN
İstanbul’da 20. yüzyılın ikinci yarısında inşa edilen apartmanların mühim bir bölümünde, devrin sanat anlayışını yansıtan mozaik ve seramik panolar yer alıyordu. Mimarlık ile sanatın iç içe geçmiş olduğu bu yaklaşım, bilhassa Kadıköy’de Bağdat Caddesi hattı, Suadiye, Caddebostan, Erenköy, Göztepe ve Moda şeklinde semtlerde yoğunlaşıyor. Bu bölgelerdeki birçok yapı, adeta birer açık hava galerisi niteliği taşıyor. Sadece bu yoğunluk, bugün aynı seviyede risk anlamına da geliyor. Bağdat Caddesi çevresinde hızlanan kentsel dönüşüm, oldukça sayıda apartmanın yıkılıp tekrardan yapılmasına yol açarken, üzerlerindeki panoların büyük kısmı herhangi bir kayıt ya da koruma süreci olmadan ortadan kalkıyor.
HALEN ENVANTER YOK
Uzmanlara nazaran, İstanbul’da bu özellikte yüzlerce yaratı olmasına karşın, bunların ne kadarının ayakta kaldığına dair kapsamlı bir envanter mevcut değil. Nişantaşı, Şişli ve Harbiye hattında 1960’lı ve 70’li yıllarda inşa edilen apartmanların girişlerinde ve cephelerinde yer edinen panoların mühim bir kısmı, bilhassa 2000’li yılların başından itibaren hızlanan yenileme ve dönüşüm süreçlerinde yok oldu. Yüksek arsa değerleri ve yoğun yapılaşma baskısı, bu bölgelerde koruma ihtimalini daha da zayıflatıyor. Benzer bir durum Bakırköy, Ataköy ve Yeşilköy şeklinde semtlerde de gözleniyor. Bilhassa site tipi yerleşimlerde, toplu dönüşüm projeleri esnasında panolar bir çok vakit fark edilmeden ortadan kaldırılıyor.
ÜNLÜ ESERLER VAR
Bedri Rahmi Eyüboğlu, Eren Eyüboğlu, İlgi Adalan ve Taci Alpaslan şeklinde sanatçıların yanı sıra oldukça sayıda imalathane üretimi, devrin güzel duyu anlayışını ve gündelik yaşamla kurduğu ilişkiyi yansıtıyor. Sadece bu eserlerin büyük kısmı imzasız olduğundan “sanat eseri” statüsünde değerlendirilmiyor ve hukuki koruma kapsamına girmiyor. Mevcut mevzuata nazaran, yalnızca “tescilli kültür varlığı” olarak kayıt altına alınmış eserler korunabiliyor. Oysa apartman cephelerindeki bu panoların büyük çoğunluğu bu şekilde bir statüye haiz değil. Bu da kentsel dönüşüm sürecinde eserlerin, binanın bir parçası olarak değerlendirilip yıkımla beraber ortadan kaldırılmasına yol açıyor.
Mevcut mevzuata nazaran, yalnızca “tescilli kültür varlığı” olarak kayıt altına alınmış eserler korunabiliyor.
FİRMALAR DUYARLI OLMALI
Müteahhitler açısından ise panoların sökülmesi, taşınması ve tekrardan yerleştirilmesi ek maliyet ve vakit anlamına geliyor. Mevcut yapıların üstündeki sanat eserlerinin korunmasına yönelik hususi bir düzenleme bulunmuyor. İstanbul’da kurtarılan örneklere karşılık oldukça daha geniş bir yitik yaşanabileceği belirtiliyor. Mevcut hızla devam eden dönüşüm süreci içinde lüzumlu adımlar atılmazsa, bu eserlerin büyük bölümünün önümüzdeki on yıl içinde tamamen yok olabileceği belirtiliyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
