Son günlerde Avrupa’da art arda bildirilen yeni hantavirüs vakaları, bilhassa İsviçre’de doğrulanan son enfeksiyonla beraber sıhhat otoritelerini tekrardan alarma geçirdi. Kırsal bölgelerde kemirgen popülasyonundaki artışa paralel olarak görülen bu vakalar, virüsün kıta genelinde daha geniş bir alana yayılabileceği endişesini güçlendirirken, internasyonal gezi hareketliliği de bulaş riskine ilişkin tartışmaları tekrardan gündemin üst sıralarına taşıdı. Hantavirüs ilk kez 1950’li yıllarda Kore Savaşı esnasında, Birleşmiş Milletler askerlerinde görülen ağır solunum ve böbrek yetmezliği vakalarıyla tıp literatürüne girdi.
1993’teki ABD salgını yüzde 30’a varan ölüm oranıyla dikkat çekti.
İLK ADI KORE ATEŞİ
O dönem “Kore hemorajik ateşi” olarak adlandırılan hastalığın deposu seneler sonrasında Hantavirus Pulmonary Syndrome olarak tanımlandı. Virüsün organik rezervuarı kemirgenler olarak belirlenirken, enfeksiyonun insanlara çoğu zaman idrar, dışkı yada tükürük kanalıyla bulaşan aerosol partikülleri vasıtasıyla geçmiş olduğu tespit edildi. 1990’lara gelindiğinde ise ABD’nin Güneybatısı’nda ortaya çıkan “Four Corners” salgını, hantavirüsün ölümcül akciğer sendromuna neden olabilen yeni bir varyantını dünya gündemine taşıdı.
HAYVANLARDAN İNSANLARA
Tarihsel olarak hantavirüs ve benzeri zoonotik hastalıklar, insanlık tarihinde ara sıra ciddi kırılmalara yol açtı. Orta Çağ’da veba, 20. yüzyılda grip pandemileri ve daha yakın dönemde COVID-19 benzer biçimde salgınlar, hayvanlardan insanlara geçen patojenlerin küresel tesirini ortaya koydu. Hantavirüs özelinde ise 1993 ABD salgını yüzde 30’a varan ölüm oranıyla dikkat çekerken, 2000’li yıllarda Arjantin ve Şili’de görülen Andes varyantı insandan insana bulaşabilme potansiyeli sebebiyle bilim dünyasında ayrı bir kaygı yarattı. Bu özellik, hantavirüsü öteki kemirgen kaynaklı virüslerden ayıran en eleştiri faktörlerden biri olarak kabul ediliyor.
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ
Uzmanlara bakılırsa günümüzdeki en büyük risk, virüsün yayılım hızından ziyade insan-çevre etkileşiminin değişmesi. İklim değişikliği, kırsal alanların genişlemesi, küresel gezi yoğunluğu ve kemirgen popülasyonlarındaki artış, hantavirüsün daha geniş coğrafyalara taşınma ihtimalini güçlendiriyor. Bilhassa Avrupa’da son dönemde görülen vakalar, tekil enfeksiyonlar olarak kalsa da sıhhat otoriteleri “sessiz yayılım” ihtimaline karşı nezaret sistemlerinin artırıldığını bildiriyor.
VAKA ZİNCİRİ
Bilim adamları, hantavirüsün bugün tekrardan gündeme gelmesini “yeni bir hastalık ortaya çıkmasından fazlaca, eski bir patojenin değişen ekolojik koşullarda tekrardan görünür hale gelmesi” olarak tanımlıyor. Bundan dolayı olay artışları, yalnızca tıbbi değil hem de çevresel ve küresel sıhhat güvenliği açısından da yakından izleniyor. Günümüzde ise Avrupa’da tekrardan artan vakalar dikkat çekiyor. Son olarak İsviçre’de doğrulanan yeni bir enfeksiyon, kıtada son haftalarda bildirilen olay zincirinin devamı durumunda değerlendiriliyor.
RİSK YÜKSELİYOR
Sıhhat otoriteleri, bilhassa Almanya, Fransa ve İsviçre kırsalında kemirgen popülasyonundaki artışın risk faktörlerini yükselttiğini belirtiyor. Avrupa Hastalık Önleme ve Denetim Merkezi (ECDC), vakaların büyük bölümünün mahalli tür olan “Puumala hantavirüsü” ile ilişkili bulunduğunu, sadece internasyonal gezi ve liman trafiği sebebiyle daha agresif varyantların taşınma ihtimalinin tamamen dışlanamayacağını vurguluyor.
Günümüzdeki en büyük risk, virüsün yayılım hızından ziyade insan-çevre etkileşiminin değişmesi.
HAFİF KLİNİK TABLO
Öte taraftan uzmanlar, mevcut vakaların çoğunun Avrupa’da yerleşik “Puumala” türüyle ilişkili bulunduğunu, bu varyantın çoğu zaman böbrek yetmezliğiyle seyreden daha hafifçe klinik tablolar oluşturduğunu belirtiyor. Sadece iklim değişikliği sebebiyle kemirgenlerin yaşam alanlarının genişlemesi, ziraat ve ormanlık bölgelerde insan teması riskini artırırken, bazı araştırmacılar virüsün değişik alt türlerinin taşınma ihtimaline karşı genetik seyretme çalışmalarının yoğunlaştırılması icap ettiğini vurguluyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
