Konya Kapalı Havzası’nda yer altı sularının hızla çekilmesi, bir tek tarımı değil toprağın kendisini de çökerten bir süreci tetikliyor. Senelerdir devam eden kuraklık, bilinçsiz sulama ve suya dayalı yanlış ziraat politikaları, havzada geri dönüşü giderek zorlaşan bir tabloyu ortaya çıkarmış durumda. Yer altındaki boşlukların yüzeye çökmesiyle oluşan obrukların sayısı 657’ye ulaşırken, risk İç Anadolu’nun geniş bir coğrafyasına yayılıyor. Yer altındaki bu kırılmanın arkasındaki temel nedenlerden biri ise tarımsal su tüketimi. Türkiye’nin tahıl ambarı olarak anılan Konya, haiz olduğu üretim hacmi ve ekim alanıyla ülke tarımının en tehlikeli sonuç merkezlerinden biri olmaya devam ediyor. Sadece son yıllarda derinleşen kuraklık, yer altı sularındaki süratli düşüş ve suya duyarlı ürünlerin ağırlık kazanılmış olduğu ürün deseni, Konya tarımını giderek daha kırılgan bir yapıya sürüklüyor.
Obruk sayısının 2 bin 500’ü aştığı iddia ediliyor.
TARIMIN KALBİ
Mevcut veriler, üretimin ölçeği kadar bu ölçeğin iyi mi ve hangi kaynaklarla sürdürüldüğünün de tartışılması icap ettiğini ortaya koyuyor. Konya’da toplam ziraat arazisi ortalama 2,2–2,3 milyon hektar düzeyinde bulunuyor. Bu alanın yüzde 55, 60’ı kuru ziraat, yüzde 40, 45’i sulu ziraat kapsamında değerlendiriliyor. Türkiye genelinde işlenen ziraat alanlarının ortalama yüzde 8, 9’una ev sahipliği meydana getiren şehir, tek başına birçok ülkenin toplam ekim alanına yaklaşan bir büyüklükle üretim yapıyor. Bu ölçek, Konya’yı yalnızca bölgesel değil, ulusal besin güvenliği açısından da stratejik bir noktaya taşıyor.
TAHIL AMBARI
Ürün bazında bakıldığında Konya tarımının omurgasını hububat oluşturuyor. Buğday, kentin en geniş ekim alanına haiz ürünü konumunda. Ekim alanı bir milyon hektarın üstüne çıkarken, senelik üretim 3 milyon ton bandında seyrediyor. Türkiye buğday üretiminin ortalama yüzde 10’u Konya’dan karşılanıyor. Sadece üretimin büyük seviyede kuru tarıma dayanması, yağış rejimindeki en ufak sapmanın bile toplam ürün üstünde sert dalgalanmalara yol açmasına niçin oluyor. Arpa, Konya tarımında buğdayın peşinden ikinci temel hububat ürünü olarak öne çıkıyor. Senelik üretim 1,3 milyon ton seviyelerinde gerçekleşiyor.
MISIR OBRUK ARTIYOR
Konya’yı Türkiye genelinde farklılaştıran ürünlerin başlangıcında ise şeker pancarı geliyor. Kentte pancar ekim alanı 200–230 bin hektar civarında bulunurken, senelik üretim 7 milyon ton seviyesine ulaşıyor. Konya, bu rakamlarla Türkiye şeker pancarı üretiminde ilk sırada içeriyor. Benzer bir tablo mısır üretiminde de dikkat çekiyor. Dane ve silaj mısırı beraber değerlendirildiğinde Konya’daki senelik üretim 3 milyon ton düzeyinde bulunuyor. Son 15 senelik dönemde mısır ekim alanlarının hızla artması, sulu tarımın payını büyütürken, yer altı suyuna bağımlılığı da derinleştirdi. Uzmanlara bakılırsa mısır, yüksek ve tertipli sulama ihtiyacı sebebiyle obruk oluşum riskini artıran ürünler içinde içeriyor.
YANLIŞ ÜRÜN DESENİ
Konya’daki temel problem, üretim miktarından oldukça ürün deseninin havzanın su potansiyeliyle uyumsuzluğu olarak öne çıkıyor. Sınırı olan yer altı su rezervlerine karşın şeker pancarı, mısır ve yonca benzer biçimde yüksek su tüketen ürünlerin ekim alanlarının genişlemesi obruk oluşumunu hızlandırıyor. Nebraska Üniversitesi’nde doktora sonrası çalışmalarını sürdüren İklim Analisti Dr. Gültekin Yılmaz, Konya Havzası’nda bilhassa şeker pancarı, mısır ve yonca benzer biçimde yüksek su tüketen ürünlerin, havzanın taşıma kapasitesini çoktan aştığını vurguluyor. Son veriler ise havzadaki kuş türü çeşitliliğinin yüzde 22, endemik balık türlerinin ise yüzde 61 oranında tükenme riski altında bulunduğunu gösteriyor.
İLÇELER RİSK ALTINDA
Yerbilim Mühendisleri Odası Konya Şube Başkanı Şükrü Arslan ise Konya’nın Türkiye’de obruk oluşumunun merkez üssü haline geldiğine dikkat çekiyor. Bugüne dek kayıt altına alınan 657 obruğun 534’ünün Karapınar’da bulunduğunu belirten Arslan, bu sayının her geçen yıl arttığını vurguluyor. Arslan ek olarak, obrukların son dönemde Ereğli, Halkapınar, Emirgazi, Çumra, Cihanbeyli, Kulu, Yunak, Çeltik ve Altınekin benzer biçimde ilçelerde de görülmeye başlandığının altını çiziyor.
Mısır ekim alanlarının hızla genişlemesi, Konya Ovası’nda sulu tarımın payını artırırken, üretimi giderek daha derin yer altı su kaynaklarına bağımlı hale getirdi.
SU BOŞA AKIYOR
Ortaya çıkan tabloyu “korkulu bir israf” olarak tanımlayan Su Politikaları Derneği Başkanı, eski DSİ yöneticilerinden Dursun Yıldız, Konya Kapalı Havzası’nda çekilen suyun ortalama yüzde 60’ının şebeke yetersizlikleri sebebiyle kullanılamadığını belirtiyor. Yıldız’a bakılırsa Konya ovalarında yılda 400 milyon metreküp su boşa akıyor. Selçuk Üniversitesi Yerbilim Mühendisliği Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Fetullah Arık da havzadaki obruk sayısının resmi kayıtlardan oldukça daha yüksek olduğuna dikkat çeken bilim adamlarından. Arık’a bakılırsa Konya Havzası’nda oluşan obruk sayısı 2 bin 500’ü geçmiş durumda.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
