Kazakistan’ın, İsrail ve Arap ülkeleri içinde imzalanan İbrahim Anlaşmaları’na katılmasıyla Orta Asya’daki dengeler değişiyor. ABD ve AB merkezli analizlere nazaran Birleşik Devletler ve İsrail’in bölgedeki ekonomik ve diplomatik tesirini arttırmaya yönelik hamlesi, Moskova ve Pekin’de hastalık yaratıyor. Uzmanlar bu adımın uzun solukta “yeni bir Soğuk Harp hattının” başlangıcına dönüşebileceğine vurgu yapıyorlar. Çözümleme yazılarına nazaran Rusya ve Çin bölgede ABD ve İsrail’e karşı saldırgan önlemler alabilir. Batı merkezli analizler şu şekilde:
Kazakistan’ın İbrahim Anlaşmaları’na iştirakı, İsrail’in Ortadoğu dışındaki ilk genişleme adımı olarak görülüyor. Astana’nın sonucu, ABD’nin Orta Asya’yı yeni bir diplomatik cepheye dönüştürme stratejisi olarak değerlendiriliyor.
YENİ CEPHE ORTA ASYA
ABD’de Cumhuriyetçi Parti’nin basındaki kaleleri içinde kabul edilen National Interest (NI) gösterim organına nazaran, Kazakistan’ın İbrahim Anlaşmaları’na iştirakı, sürecin Ortadoğu’nun ötesine taşınarak yeni bir jeo-stratejik döneme girdiğini gösteriyor. Raporda, Kazakistan’ın katılımının “stratejik ve kasıtlı” bir hamle olduğu, bu adımla Astana’nın ABD’ye yakınlaşırken bölgesel rakiplerine diplomatik üstünlük sağlamış olduğu da açıklandı. Analizde, Beyaz Saray’daki C5+1 Zirvesi ile aynı gün duyurulan karar ile,0 Washington’ın Orta Asya’yı yeni bir diplomatik cepheye dönüştürme başladığı iddia edildi. Çözümleme yazısında ek olarak, anlaşmanın İsrail ve ABD’nin Orta Asya’daki enerji hatlarına, ender element kaynaklarına ve “Orta Koridor” projesine erişimini kolaylaştıracağı, böylece bölgeyi ABD merkezli bir ekonomik eksene çekmeye çalışacağı da ifade edildi.
RİSKLER BARINDIRIYOR
Avrupa merkezli Special Eurasia (SE) fikir kuruluşuna nazaran, Kazakistan’ın İbrahim Anlaşmaları’na iştirakı düşük maliyetli fakat yüksek simgesel kıymet taşıyor. Raporda, “Bu adım Washington ve Tel Aviv için mühim bir diplomatik başarı olsa da Astana açısından hem fırsatlar hem riskler barındırıyor” ifadesi içeriyor. Kazakistan’ın ABD ve İsrail’den yatırım, teknoloji ve güvenlik desteği alabileceği; sadece bu durumun ülkeyi İran, Rusya ve Çin’le diplomatik gerilime sürükleyebileceği belirtiliyor.
Uzmanlara nazaran Rusya ve Çin, ABD ile İsrail’in Orta Asya’daki nüfuzuna karşı ekonomik ve askeri alanlarda daha sert ve saldırgan politikalar izlemeye hazırlanıyor.
KÖRFEZ DE ORTA ASYA’DA
SE raporu Körfez ülkelerinin Orta Asya ülkeleriyle ekonomik ilişkilerindeki süratli büyümeye de dikkat çekiliyor. Avrasya Kalkınma Bankası (EDB) verilerine nazaran, Körfez ülkeleri ile Orta Asya arasındaki tecim son beş yılda 4,2 kat artarak 3,3 milyar dolara, toplam yatırım hacmi ise 16,2 milyar dolara ulaştı. Körfez ülkelerinin 5 trilyon doları aşan devlet tekelindeki fonlarıyla Orta Asya’da enerji, ulaşım ve dijital altyapı projelerine finansman sağlamış olduğu, bu yeni ekonomik eksenin bölgenin kalkınma dinamiklerini tekrardan şekillendirdiği raporda açıklandı.
ÇİN SALDIRGANLAŞABİLİR
Uzmanlara nazaran, Kazakistan’ın İbrahim Anlaşmaları’na iştirakı yalnızca diplomatik değil, jeostratejik bir dönüm noktası. Raporlara nazaran gerçek risk ise “Kazakistan kısa vadede yatırım kazanacak, sadece uzun solukta yeni bir Soğuk Harp hattında yer alma riskiyle karşı karşıya kalabilir” ifadeleriyle dile getirilmekte. Raporlar ve çözümleme yazılarında Rusya ve Çin’in bölgede ABD ve İsrail’e karşı saldırgan önlemler alabileceği de iddia ediliyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
