Osman Çaklı / Gazete Duvar
Türkiye Kamu Harcamalarını İzleme Platformu (KAHİP), büyükşehir belediyelerinin 6 Şubat depremi öncesi ve sonrası afet bütçelerini inceleyen bir rapor hazırladı. Raporda, 30 büyükşehir belediyesinin 2022-2024 yılları arasındaki afet bütçeleri karşılaştırılarak, yerel yönetimlerin afetlere ne ölçüde hazır olduğu ortaya çıkarıldı.
Türkiye depreme açık bir bölge olmasına rağmen, son depremlerde onbinlerce binanın çökmesiyle hazırlıksızlığı bir kez daha ortaya çıktı. Deprem uzmanları her an yeni ve yıkıcı depremlerin meydana gelebileceği uyarısında bulunuyor.
KAHİP’in raporunda Türkiye’nin yeni depremlere karşı hazırlığının yetersiz olduğu vurgulandı. Raporda belediyeler arasında afet bütçeleri arasında önemli farklılıklar olduğu belirtildi. Örneğin Ege’de İzmir Büyükşehir Belediyesi 2024 yılında toplam bütçesinin yüzde 8’ini afetlere ayırarak öne çıktı.
Ancak bazı belediyelerde afet bütçesinin toplam bütçeye oranı yüzde birin altında kaldı. Yüksek riskli deprem bölgelerindeki pek çok belediyede bütçelerin artırılacağı beklentisine rağmen bu oran düştü.
Raporda ayrıca afet bütçelerinin büyükşehir belediyeleri içindeki dağılımı da analiz edildi. “Risk azaltma” ve “müdahale” bütçeleri ayrı ayrı incelendiğinde, yerel yönetimlerin afet müdahale tedbirlerine yönelik harcamalara öncelik verirken, risk azaltmaya yetersiz kaynak ayırdığı tespit edildi.
Raporda ayrıca “kentsel dönüşüm” konusunda da dikkat çeken bir tespitte bulunuldu: “Yerel yönetimlerin risk azaltımına ayırdığı bütçenin neredeyse yarısı kentsel dönüşümle ilgili, bu da kâr odaklılığın göstergesi.”
Raporda, kentsel dönüşümde kâr odaklı yaklaşımlardan vazgeçilerek bölgenin coğrafi, kültürel ve sosyolojik özelliklerini dikkate alan, çevre dostu, enerji verimliliği yüksek, yeşil binalar ve dayanıklı şehirler yaratılması gerektiği vurgulandı.
Aynı zamanda yerel yönetim bütçelerinin bu amaç için yetersiz olduğunu vurguladı ve merkezi ve yerel yönetimler arasında işbirlikçi bir yaklaşımla ek finansman sağlanması çağrısında bulundu.
Raporda belediyelerin deprem bütçeleri diğer kurumların bütçeleriyle karşılaştırıldı.
Türkiye’deki 29 büyükşehir belediyesi ve bağlı kuruluşlarının 2024 yılındaki toplam afet bütçeleri 26 milyar lirayı buldu. Bu arada Diyanet İşleri Başkanlığı’nın 2024 yılında personel maaşları 77,6 milyar lira, toplam bütçesi ise 91,8 milyar lira oldu. Karayolları Genel Müdürlüğü’nün 2024 yılında bütçesi 267 milyar liraydı.
2022 ve 2023 yılları karşılaştırıldığında, Bursa, Denizli, Sakarya gibi artış beklenen birinci derece deprem bölgelerindeki büyükşehir belediyelerinde afet bütçesinin toplam bütçe içindeki payının azaldığı görüldü.
6 Şubat depreminden en çok etkilenen il olan Hatay’da afet bütçesinin payı 2023’te yüzde 0,1’den 2024’te yüzde 0,9’a çıktı.
Depremden etkilenen diğer bir il olan Maraş’ın 2024 yılı bütçesinden ayrılan kaynakların payı oldukça düşüktü.
Raporda, ikinci ve üçüncü derece deprem bölgelerindeki büyükşehir belediyeleri arasında İstanbul ve batıdaki Tekirdağ ilinin afetlere hazırlık konusuna verdiği önem vurgulandı.
Her iki ilin afet bütçesi payları 2024 yılında 2023 yılına göre artış gösterdi; İstanbul’un payı yüzde 5,24’e, Tekirdağ’ın payı ise yüzde 5,22’ye ulaştı.
Raporda diğer belediyelere ilişkin bulgular da paylaşıldı. “Burada şunu belirtmek gerekir ki, Malatya, Samsun, Maraş, Antalya, Diyarbakır, Eskişehir gibi ikinci ve üçüncü derece deprem bölgelerindeki şehirler ile Hatay, Muğla gibi birinci derece deprem bölgelerindeki şehirlerde afet bütçeleri düşüktür. , Sakarya, Aydın ve Denizli.”
(Ayşenaz Toptaş’ın İngilizce versiyonu)
