ABD, 78 senelik üyeliğini sonlandırarak Dünya Sıhhat Örgütü’nden (DSÖ-WHO) ayrıldı. Uzmanlar, kararın küresel sıhhat programları ve salgınları önleme yönündeki faaliyetleri negatif etkileyeceği tahminini yürütüyorlar. Kararın arkasından ise ABD tarihinde daha ilkin eşine azca rastlanır bir gelişme yaşandı. ABD’nin en varlıklı eyaleti Kaliforniya’nın Valisi Gavin Newsom, eyaletin DSÖ’ye katılacağını deklare etti. Haber Global Web Hususi’e konuşan Amerikalı internasyonal ilişkiler uzmanı Profesör William Engdahl ise kararın ülke tarihindeki büyük kırılmalardan biri olarak kayıtlara geçeceğini ifade ederek “Bir eyalet federal başkentten bağımsız şekilde internasyonal bir örgüte katılıyor. Bu federal devlet yapısının çözülmesidir. Bunun örneği ABD İç Savaşı öncesinde yaşandı” açıklamasında bulunmuş oldu.
Kaliforniya Valisi Gavin Newsom, federal hükümetin DSÖ’den çekilmesinin arkasından eyaletin örgüte direkt katılacağını duyurdu.
WASHINGTON DSÖ’DEN ÇEKİLDİ
ABD hükümeti, 1948 yılından bu yana üyesi olduğu Dünya Sıhhat Örgütü (WHO) üyeliğini resmen sonlandırdı. ABD, DSÖ bütçesine senelik ortalama 450 ila 500 milyon dolar içinde katkı sağlıyordu. Bu meblağ, örgütün toplam bütçesinin ortalama yüzde 15’ine denk geliyordu. ABD’nin çekilmesiyle beraber, Afrika, Latin ABD ve Cenup Asya’daki 90’dan fazla halk sağlığı programının finansmanında belirsizlik oluştu. DSÖ verileri, yalnızca aşılama programlarında minimum 30 ülkenin direkt etkilenebileceğini ortaya koydu.
KALİFORNİYA BAŞ KALDIRDI
ABD’nin en büyük ekonomisine haiz eyaleti olan Kaliforniya, federal hükümetten bağımsız bir adım attı. Eyalet Valisi Gavin Newsom, Kaliforniya’nın DSÖ ile direkt kurumsal ilişki tesis edeceğini ve eyalet düzeyinde katkı sağlayacağını deklare etti. Kaliforniya, 3,7 trilyon dolarlık ekonomik büyüklüğüyle dünyanın en büyük beşinci ekonomisi konumunda bulunuyor. ABD Anayasası’na gore dış siyaset federal hükümetin yetki alanında yer ediniyor. Sadece tarihsel kayıtlarda, eyaletlerin federal hükümetten bağımsız şekilde internasyonal platformlarda yer almış olduğu örnekler de bulunuyor.
ABD’li politika bilimci Prof. William Engdahl, Kaliforniya’nın hamlesinin ABD federal yapısında tarihsel bir kırılmaya işaret ettiğini söylemiş oldu.
İLK KEZ YAŞANMIYOR
ABD tarihinde eyaletlerin federal merkeze karşı küresel aktörlerle temas kurduğu örnekler 19. yüzyıla kadar uzanıyor. 1832 Cenup Carolina Krizi esnasında eyalet, federal gümrük yasalarını tanımadığını duyuru ederek ayrışma sürecine girdi. Bu kriz, 1861-1865 ABD İç Savaşı öncesindeki anayasal kopuşların başlangıcı olarak kayıtlara geçti. 20. yüzyılda ise Kaliforniya ve New York şeklinde eyaletler, federal hükümetin karşı çıkmış olduğu şekilde iklim anlaşmaları, ticari temsilcilikler ve internasyonal çevre ağları ile direkt temas kurdu. Kaliforniya’nın 2015 Paris İklim Anlaşması sonrasında Avrupa Birliği ülkeleriyle imzaladığı çevre protokolleri, federal onay olmadan yürütülen dış temaslara örnek yayınlandı. Sadece bir eyaletin, federal hükümetin çekilmiş olduğu küresel bir Birleşmiş Milletler (BM) kuruluşuna direkt katılım beyanında bulunması, ABD tarihinde ilk kez gerçekleşecek.
ENGDAHL: FEDERAL YAPI KIRILIYOR
ABD’li politika bilimci Profesör William Engdahl ise gelişmeyi Haber Global Web hususi için değerlendirdi. Engdahl sürecin ABD siyasal tarihindeki eleştiri bir kırılma noktası olarak tanımlayarak şunları açıkladı:
“Washington’un, federal hükümetin DSÖ’den çekilmesiyle aynı anda bir eyaletin örgüte katılım iradesi göstermesi, merkezi devlet otoritesinin zayıfladığını ortaya koyuyor. Bu tür kırılmalar ABD tarihinde çoğu zaman ekonomik eşitsizlikler, kurumsal çöküşler ve toplumsal ayrışmalar döneminde ortaya çıkar. ABD’yi okuyan gözler için bu şaşırtıcı değil nitekim federal siyaset Soğuk Cenk sonrası dönemde küresel sıhhat, finans ve güvenlik alanlarını ana para merkezli bir hale getirdi ve buna ilişkin oldukca sayıda belge de bulunuyor. DSÖ’den çekilme sonucu bu çatışmanın yeni aşamasıdır. Aynı anda Kaliforniya Eyaleti’nin attığı adım ise, yalnızca bir sıhhat politikası girişimi değil, ABD federal sisteminin geleceğinin ne kadar kırılgan olduğuna dair tarihsel bir işaret niteliği taşıyor.”
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
