İade süreci, Türkiye ile İsviçre içinde 2022 senesinde imzalanan “Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesine İlişkin Antak kalma” kapsamında gerçekleştirildi.
Geç Tunç Çağı ve Roma dönemine ilişkin olan eserler, Anadolu’dan izinsiz çıkarıldıkları tespit edildikten sonrasında Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü koordinasyonunda Türkiye’ye getirildi.
Protokol 2022’de imzalanmıştı
Bakan Ersoy, İsviçre ile kültür varlığı kaçakçılığına ilişkin iş birliği protokolünün 2022 senesinde imzalandığını hatırlatarak, bu anlaşmanın meyvelerinin alındığını altını çizdi.
“İsviçre’de yakalanan bu eserler İsviçre’deki otoriteler tarafınca Türk makamlarıyla bağlantıya geçilerek protokol kapsamında iade edildi.” diyen Bakan Ersoy, Kaçakçılıkla Savaşım Daire Başkanlığı ile müze uzmanlarının yürüttüğü titiz çalışmalarla eserlerin Anadolu kökenli bulunduğunun ve izinsiz çıkarıldığının ispatlandığını açıkladı.
“Bu ne ilk ne de son yaratı”
İade edilen eserlerin koleksiyona katılmasından sevinç duyduklarını ve Bodrum Kalesi’nde sergileyeceklerini dile getiren Bakan Ersoy, “Bu ne ilk ne son yaratı bildiğiniz gibi. Kaçakçılıkla Savaşım Daire Başkanlığımız dünya genelinde tüm Anadolu’dan izinsiz çıkarılmış eserlerin takibiyle ilgili çalışmalarını büyük bir özveriyle sürdürüyor” diye konuştu. Ersoy, benzer çalışmalarla daha büyük eserlerin de ülkeye kazandırılacağını belirtti.
“900 binden fazla yaratı yurt dışına çıkmadan engellendi”
Kaçakçılıkla mücadelenin bir tek internasyonal iş birlikleriyle değil, mahalli düzeyde de sürdürüldüğüne dikkat çeken Ersoy, bilhassa Anadolu’daki vatandaşların ve köy halkının eğitilmesinin eleştiri rol oynadığını belirtti.
Ersoy konuşmasını şöyleki sürdürdü:
“Bizim aslına bakarsak Kaçakçılıkla Savaşım Daire Başkanlığımız öncelikli olarak zamanı eserlerin kökeni olan noktalarda, Anadolu’da köylüleri ve vatandaşı eğitiyor. Niye? Onların ihbarları yardımıyla yada kolluk kuvvetlerimizin bilhassa yakın takipleri sonucunda oldukca büyük eserler daha ülkemizden çıkarılmadan yakalanıyor şu an. Bakın Güvenlik Genel Müdürlüğü’nün Anadolu, Miras ve Gömü operasyonları, Jandarma Genel Komutanlığı’nın kaçak kazılara yönelik caydırıcı tedbirleri ile Gümrük Muhafaza Genel Müdürlüğü’nün sınır kapılarındaki etkin emekleri yardımıyla son beş yılda 900 bini aşkın eserin yurt dışına çıkarılmadan müzelerimize kazandırıldı.”
Koleksiyonerlere net bildiri
Yurt dışından iade edilen her bir eserin internasyonal koleksiyonerlere kuvvetli bir bildiri verdiğini belirten Bakan Ersoy, “Artık dünyadaki koleksiyonerler biliyorlar ki eğer Türkiye-Anadolu kökenli izinsiz çıkarılmış, kaçırılmış bir eseri portföylerine katarlarsa ve bu koleksiyonlarını herhangi bir halde gün ışığına çıkarırlarsa, biliyorlar ki artık Türk hükümeti, Türkiye Kültür ve Gezim Bakanlığı derhal anında fark edecek ve ne kadar sürerse sürsün, eserlerin ülkesine, Anadolu’ya geri dönmesini sağlayacak. İşte bu da neyi sağlamış oldu? Aslına bakarsak bu biçim kaçak kültür varlıklarına ilgi duyan koleksiyonerlerin Türk mallarına, Türkiye kökenli, Anadolu kökenli eserlere ilgisini oldukca azalttı. O da definecileri yıldırmanın en mühim yollarından biri. Artık hepimiz biliyor ki Türkiye’den kaçırılmış bir yaratı alırsa ve onu gün ışığına çıkarırsa Türk hükümeti farkına varacak ve bu eseri geri getirecek.” ifadelerini kullandı.
Eserler hakkında
İsviçre Federal Kültür Ofisi tarafınca St. Gallen Kantonu’nda yürütülen cezai bir soruşturma kapsamında ele geçirilen ve Türkiye’ye iadesi sağlanan eserler, hem arkeolojik hem de kültürel açıdan büyük öneme haiz. Yaratı grubunda, Geç Tunç Çağı’na tarihlenen ve yüz ile kemer bölümleri yaldızla bezeli hanım ve adam adak heykelcikleri içeriyor. Bu figürinlerin, tanrılara sunulan ve bulundukları alanı koruduğuna inanılan kült objeleri olduğu değerlendiriliyor. Biçimsel ve teknik özellikleri bakımından, Uluburun Batığı’nda bulunan benzer örneklerle yüksek düzeyde örtüşmesi, Anadolu kökenlerini destekleyen mühim bir arkeolojik kanıt niteliği taşıyor.
Koleksiyonda ek olarak, granülasyon tekniğiyle üretilmiş ender bir altın küpe bulunuyor. Bu yaratı, antik Anadolu’da gelişmiş kuyumculuk sanatının emsalsiz ve zarif bir örneğini temsil ediyor. Cam üfleme tekniğiyle yapılmış bir balsamarium tipi şişe ile minyatür amphora formunda bir öteki cam yaratı ise, Roma döneminde hem gündelik yaşamda hem de mezarlara bırakılan ölü hediyesi olarak yaygın şekilde kullanılan parçalardan. Bilhassa cam işçiliği açısından dikkat çeken bu örnekler, devrin zanaat becerilerine ışık tutuyor.
Bunlara ek olarak, Erken Orta Çağ’a tarihlenen, yeşil-sarı tonlarında camdan yapılmış ve oldukca kollu kandile (polykandelon) ilişkin yağ kapları da dikkat çeken parçalar içinde içeriyor. Oldukça kollu bu kandil yapısı, hem dini ritüellerde hem de mimari süsleme olarak kullanılmış olabileceğine işaret ediyor.

