Anadolu Ajansı’nın haberine göre, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Başkanı Erhan Çetinkaya, 8 Temmuz’da tüketici fiyat endeksini (CIP) “dünyanın geri kalanıyla aynı şekilde” hesapladıklarını iddia etti.
Çetinkaya, gazeteci Alaatin Aktaş’ın enstitünün enflasyon hesaplamasında çok daha düşük fiyatlar kullandığını açıklamasından bir gün sonra TÜİK binasında basın toplantısı düzenledi.
TÜİK, TÜFE hesaplamasında kullanılan kalemlerin fiyatlarını açıklamayı Nisan 2022’den sonra “kamuoyunun yanlış yorumlaması ve yanlış anlamaları” gerekçe göstererek durdurdu.
Gazetecinin TÜİK’e dayanarak yaptığı hesaplamaya göre haziran ayında muayene ücreti yaklaşık 33 liraydı. Bu ücret 2022 yılının Nisan ayında 28 lira iken son iki yılda sadece yüzde 19 artış gösterdi. “TÜİK’in gerekçesi şu: ‘Türkiye’de herkes özel hastanelere gitmiyor, devlet hastanelerine gidenler var, o yüzden ortalama düşük’.”
Çetinkaya ilk olarak TÜFE hesaplamasında kullanılan kalemlerin fiyatlarının paylaşılmamasını savundu.
“Bu hesaplamaların ayın 3’ünde zamanında açıklanması çok zor. Enflasyon, ağırlıklı ortalama olan 600.000 fiyatın toplamıdır. Bir ürün veya hizmetin çeşitlerinin ortalamasıdır. Mesela Van’daki domates ile İstanbul Etiler’deki kiraz domates aynı fiyata sahip olabilir mi? Enflasyon hesaplamasında fiyatlarının ağırlıklı ortalaması kullanılmaktadır. Sepet içeriği açıklanmıştır, kimsenin sepeti saklama yetkisi yoktur, yayınlanmayanlar ürün fiyatlarıdır. Geçmişte açıklanan ürün fiyatlarının gösterge niteliği yoktu” dedi.
Ürün fiyatlarını duyurmak için bir gün daha çalışmaları gerektiğini, bu yüzden açıklamayı bıraktıklarını söyledi. Avrupa Birliği (AB) üyesi ve aday ülkeleri, EFTA ülkeleri, ABD ve Kanada istatistik ofislerinin bu fiyatları paylaşmadığını da sözlerine ekledi.
“Mesela bir haberde yumurta fiyatının 2,57 lira olduğu belirtiliyordu. Serbest gezinen tavuk yumurtası 5 lira. Ama (geleneksel) 30 yumurtanın tanesi iki lira. Tüketim ağırlıklarına bakıldığında vatandaşların çoğunlukla (konvansiyonel) yumurta tükettiği görülüyor. Ortalama toplu fiyatlara bakıldığında yumurta için 2,57 lira çok makul bir fiyat” diye konuştu.
Çetinkaya, enflasyonu TÜİK’e alternatif olarak hesaplayan bağımsız akademisyen ve ekonomistlerden oluşan Enflasyon Araştırma Grubu’nu (ENAG) da eleştirdi.
“TÜİK tarafından takip edilen kira fiyatlarında, diğer tüm mal ve hizmet fiyatlarında olduğu gibi, sabit tanım ve kalitede seçilmiş 5.000’in üzerinde konutun aylık kira değerleri takip edilmektedir. ENAG ise kira fiyatlarını doğrudan emlak sitelerinden alıyor ve tüm kiracıların her ay ev değiştirdiği varsayımıyla kira artışını hesaplıyor. ENAG, sanki her ay tüm kiracılar yeni bir eve taşınıyormuş gibi hesap yapıyor ve her ay internette gözlemlediği artışları yanlış ekleyerek şişirilmiş bir artış hesaplıyor” diye konuştu.
Üstelik şirketleri “enflasyondan bağımsız fahiş fiyat artışları” nedeniyle eleştirdi.
TÜİK haziran ayında yıllık enflasyonu yüzde 71,6 olarak bildirirken, ENAG bu rakamı yüzde 113,08 olarak açıkladı.
